Vragen rondom de verstaanbaarheid (4)

Verstaanbare taal heeft te maken met woorden, taal, vorm en inhoud van de prediking. Eén van de klachten, die je in de literatuur maar ook in praktijk tegenkomt, is dat er zo dikwijls in geheimtaal gesproken wordt. Geheimtaal is een taal, die alleen door ingewijden wordt verstaan. In de Bijbel wordt ook over geheimtaal gesproken. We willen daar kort op ingaan. Maar we dienen ook te letten op de geheimtaal nu. Hoe moet je die taal beoordelen?

Geheimtaal in het Nieuwe Testament

Onwillekeurig denken wij aan de gelijkenissen. Jezus maakte er veelvuldig gebruik van. 'Zonder gelijkenis sprak Hij tot hen niet, maar Hij verklaarde alles zijn discipelen in het bijzonder.' (Markus 4 vers 34) Er wordt dus onderscheid gemaakt tussen de discipelen en de anderen. De discipelen mochten de gelijkenissen verstaan - en dat ook nogal eens na een nadere uitleg van de Heere Jezus! De nietintimi, de buitenstaanders, verstonden de gelijkenissen echter niet. Het was voor hen verborgen. Hoewel zij sommige beelden wel begrepen, bleef de zaak zelf verborgen. Slechts door het geloof zijn die verborgenheden te verstaan. Er is uiteraard veel meer over de gelijkenissen te zeggen. Je kunt je b.v. afvragen of de gelijkenissen ook niet dienen om de buitenstaanders nieuwsgierig te maken?

Bij geheimtaal denken wij in de tweede plaats aan de tongentaal. De apostel Paulus acht dit een belangrijke gave van de Heilige Geest, maar nog belangrijker acht hij de gave van de profetie. Want wie profeteert, spreekt voor de mensen, die hij sticht, vermaant en troost. De tongentaal dient uitgelegd te worden, zodat ook de niet-ingewijden de boodschap kunnen verstaan. Paulus dringt dus in feite aan op verstaanbare taal.

De tale Kanaans

Tot de geheimtaal behoort in ieder geval ook de tale Kanaans. Eigenlijk vraagt dit onderwerp om een aparte studie. Toch willen wij in het kort er iets over zeggen.

In het hedendaagse spraakgebruik heeft de uitdrukking 'tale Kanaans' nu niet bepaald een gunstige betekenis. Het wordt aangeduid als het spraakgebruik der vromen, meest in ongunstige zin; het is een taal doorspekt met bijbeltermen en bijbelteksten, hoogdravende domineestaal (Van Dale). C. Trimp noemt het hanteren van deze taal een vlucht in de taal van de Statenvertaling. Bolkestein oordeelt wat genuanceerder als hij schrijft, dat deze taal naar binnen toe een psychologisch zeer begrijpelijke functie heeft. Zij geeft een gevoel van veiligheid en maakt de herkenning mogelijk. Voor buitenstaanders echter acht hij deze taal een onneembare barrière.

C. van de Ketterij heeft een uitvoerige verhandeling geschreven over het piëtistisch woordgebruik na 1900 gebaseerd op geschriften en preken uit afgescheiden groeperingen. Wij achten het echter een ernstig manco dat hij geen aandacht besteedt aan dit woordgebruik binnen de Nederlandse Hervormde Kerk. Volgens hem is de tale Kanaans de taal des Geestes die door God Zelf geleerd wordt aan iedere wedergeborene persoonlijk. Zij fungeert als onderscheidingsmiddel tussen het volk van God en de wereld en als schibboleth tussen Gods kinderen en de naambelijders. Het is echter mogelijk om deze taal te spreken zonder dat zo'n persoon kennis heeft aan de specifieke zaken waaraan hij refereert. Hij is dan een huichelaar. Het gaat dan ook niet alleen om het spreken van deze taal, maar ook om het verstaan ervan. Dan pas heeft men deel 'aan de ware bevinding der heiligen'.

Deze tale Kanaans wordt tot op de dag van vandaag nog gebezigd in de prediking buiten maar ook wel binnen de Hervormde kerk. Hoe moeten wij nu deze taal beoordelen? Op die vraag komen we in een volgend artikel terug, wanneer wij namelijk op een wat meer praktische wijze terugkomen op de geheimtaal.

Moderne geheimtaal

Men moet vooral niet denken, dat de geheimtaal iets is van vroeger alleen. Ook vandaag wordt nog steeds in geheimtaal gesproken. Wij geven drie voorbeelden.

In de eerste plaats denken wij aan de taal van de moderne theologie. Kuitert geeft het voorbeeld van de schriftonderzoeken van Breukelman en zegt dan 'voor wie niet groot geworden is bij het Schriftonderzoek van Breukelman is deze taal geheimtaal'.

In de tweede plaats wijzen wij op de taal, die slechts gesproken en verstaan wordt door kleinere groepen b.v. alleen door bepaalde jongelui of door mensen met een bepaalde opleiding. Zo' n taal schiet op de kansel ernstig tekort.

In de derde plaats moeten we denken aan mode-begrippen. Wie daaran begint, moet wel bedenken wat hij doet. De mode is namelijk niet van morgen maar van gisteren. (P. Dubois) Bovendien zijn deze begrippen heel dikwijls vaag. Verstaan trouwens de hoorders ze wel? Meestal wordt er meer spraakverwarring door bevorderd dan verstaanbaarheid mee gediend. Met mode-begrippen, ook theologische, moeten we uitermate voorzichtig zijn. Dat geldt trouwens ook voor het napraten van moderne schrijvers.

Geheimtaal en prediking

We moeten er van uitgaan dat de (taal van de) prediking voor iedereen te volgen moet zijn. De kerkdiensten zijn openbaar. Ook mensen die nooit of bijna nooit in de kerk komen, moeten (voorzichtig gezegd) de prediking enigermate kunnen volgen. Trouwens dat geldt ook voor de kinderen die in de kerk zitten. Daarom dienen wij ons te hoeden voor een ouderwets spraakgebruik en voor terminologie die slechts aan ingewijden bekend is.

Hoe gewoner, hoe echter we spreken, des te beter is het. Er is echter één voorwaarde nl. dat wij recht doen aan het Woord van God. In de taal van de prediking dient het Woord aan het woord te komen en te blijven.

De worsteling

Het probleem, waarmee elke prediker te maken heeft, is nu dat hij in verstaanbare taal moet verkondigen een Boodschap die vol is van de geheimen van het Koninkrijk Gods. Wie het nu alleen zoekt in verstaanbare taal of alleen aandacht heeft voor de geheimen van het Evangelie, heeft een te gemakkelijke opvatting van de bediening van het Woord. De worsteling ontbreekt. De vraag waarmee we moeten bezig zijn is: Hoe vertolk ik de geheimen van het Evangelie in verstaanbare taal? Een volgende keer proberen we daar een antwoord op te zoeken.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen