Predikantenvergadering

Op woensdag 6 januari en donderdag 7 januari werd in Woudschoten te Zeist weer de jaarlijkse predikantenvergadering van de Gereformeerde Bond gehouden. Op de eerste dag verving prof. dr. J. van Genderen (Apeldoorn) prof. dr. C. Graafland, die wegens ziekte verhinderd was. Op de avond van de eerste dag sprak drs. N. C. van Velzen over 'het mensbeeld in de moderne literatuur' .

Op de tweede dag stond het diakonaat centraal. Ds. P. v. d. Heuvel (Harmelen) sprak over het diakonaat in deze tijd. Ondergetekende gaf enige praktische informatie over het functioneren van het hervormd werelddiakonaat. Hieronder volgen de samenvattingen van de lezingen van prof. dr. J. van Genderen en van ds. P. v. d. Heuvel. Het ligt in de bedoeling om binnenkort een boekje over het diakonaat uit te geven (in de serie, waarin ook 'Met vreugde' uitkwam). Daarin zal ook het referaat van ds. P. v. d. Heuvel worden opgenomen.

De korte causerie over het werelddiakonaat is geplaatst in dit nummer.

Opmerkelijk was - dat mag hier wel worden vermeld - dat de belangstelling voor het diakonaat onder de predikanten aanmerkelijk minder groot was dan over de toekomstverwachting. Over het algemeen is de belangstelling voor de tweede dag van de predikantenvergadering aanzienlijk minder. De predikanten hebben toch kennelijk geen twee dagen tijd voor een conferentie als deze. De eerste dag waren ongeveer 130 predikanten aanwezig. De tweede dag was de helft van dit aantal aanwezig. Dat is voor een belangrijk onderwerp als het diakonaat toch jammer.

Het zou zelfs bedenkelijk zijn als het geestelijke (de toekomstverwachting) het stoffelijke (de hulp in de wereld) te boven ging. Het gaat immers in het gereformeerd protestantisme om de twee-eenheid van het geestelijke én het stoffelijke.

Maar wellicht zullen de predikanten datgene wat over het diakonaat te berde werd gebracht ook verder willen brengen. Hier volgen de beide uittreksels van de stukken, die uiteraard in telegramstijl zijn gesteld.

TOEKOMSTVERWACHTING (prof. dr. J. v. Genderen)

1.1 Sinds het midden van de twintigste eeuw en in elk geval sinds 1960 is er een sterke belangstelling voor de toekomst. Het geloof in de vooruitgang schijnt omgeslagen te zijn in zijn tegendeel: een ondergangsstemming, - 'doemdenken'. Er is een groeiend egoïsme, hedonisme en cynisme waar te nemen.

1.2 'Faith and Order' heeft opgeroepen tot een wereldwijde bezinning op het rekenschap afleggen van de hoop die in ons is, die uitliep op de verklaring van Bangalore (1978). Hier valt de nadruk op de verantwoordelijkheid die wij voor deze wereld hebben. Publicaties van de Raad van Kerken in Nederland wijzen in dezelfde richting.

1.3. Bij de meer wetenschappelijke benadering van de toekomst is te onderscheiden tussen een evolutionaire en een revolutionaire denkwijze. Bij de ene opvatting staat de continuïteit voorop; bij de andere gaat het om het nieuwe. Er wordt geëxtrapoleerd of geanticipeerd. Maar de futurologie is geen analogie van de eschatologie.

2.1 De eschatologie is in de christologie gefundeerd en met name in de opstanding van Christus. Het eschaton is de voltooiing van wat in de opstanding gegeven is. Het is tegelijk de voltooiing van wat de Heilige Geest nu al bezig is te doen. Wij ontvangen de Geest immers als eerste gave.

2.2 Onze toekomstverwachting is geloofsverwachting. Geloof en hoop gaan samen, al vallen ze niet samen. Volgens Moltmann heeft het geloof prioriteit, maar de hoop het primaat. Dat laatste is te betwijfelen. Calvijn wijst op de correlatie die er is: het geloof is de moeder van de hoop en de hoop is een steun voor het geloof.

3.1 Een belangrijke tendens in de christelijke toekomstverwachting is de chiliastische en vooral die van het dispensionalistisch premillenniarisme. Dat is een heel bedenkelijke vorm van chiliasme, waarvoor niet alleen de opname van de gemeente, maar ook de principiële scheiding van de gemeente en Israël, de bedeling van de kerk en die van het koninkrijk kenmerkend zijn.

3.2 Men leest de profetie, ook die van het boek Openbaring, maar al te veel als een voorzegging van toekomstige feiten. God gaf ons echter geen blauwdruk van de toekomst of schema van de wereldgeschiedenis. Op het terrein van de eschatologie is er alle reden voor voorzichtigheid en is voorbarigheid misplaatst.

4.1 Hoe staat het met het perspectief op de toekomst in de theologie van deze tijd? Er is een grote divergentie. Een wezenlijk aspect van de bijbelse toekomstverwachting is de spanning tussen het 'reeds' en het 'nog niet'. Die relatie is niet gelijk te stellen met die tussen indicatief en imperatief, laat staan dat het geloof door de hoop praktisch bewezen wordt in de acties van bevrijding (Moltmann). Er wordt scherp gereageerd tegen de voorstelling van de wereld als wachtkamer voor de spreekkamer van God en er wordt geponeerd dat toekomst gedaan moet worden ( Metz, Schillebeeckx).

4.2 Een veel voorkomend verschijnsel is het selectief omgaan met de woorden van de Heilige Schrift. Dat leidt niet zelden tot allerlei reducties en herinterpretaties, b.v. bij Barth en Berkhof. Ook in bepaalde exegetische studies treft men een soort aangepaste eschatologie aan.

4.3 Het geloof aan alle dingen die zich aan onze blik onttrekken en het begrip van ons verstand ver te boven gaan, moet gezocht worden uit de vaste uitspraken van God (Calvijn). Ons kennen is onvolkomen, ons voorstellingsvermogen beperkt, maar de christelijke hoop berust op goede gronden. En de verwachting van de toekomst van Christus is voor ons geen quietief, maar motief. Vgl. Matth. 24 en 25; 1 Cor. 15 en 2 Petr. 3.

DIAKONAAT IN DEZE TIJD (ds. P. van den Heuvel)

1. Een falende kerk. In de vorige eeuw voor velen permanente armoede. C. Veenhof kritiseert de onbewogenheid in de kerk. a. gewenning; armoede als een fatum beschouwd, b. hulp bevestigde de tegenstelling arm-rijk, c. protesten kregen geen gehoor, vond men revolutionair, d. kapitaalvorming; onvoldoende toerusting door predikanten. De kerk heeft door de eeuwen heen de grootste moeite gehad de tweevoudige roeping tot Woord én daad, getuigenis én dienstbetoon op bijbelse spanning te houden.

2. De wortel van het diakonaat. De dubbele roeping gefundeerd in Christus zelf. In het diakonaat gaat het o. m. om 'gemeenschap'. Zo krijgt 'geven' het karakter van wederkerigheid. Diakonaat functioneert allereerst in de gemeente en tussen kerken, maar richt zich ook tot die buiten staan.

3. Zelden echte bloei. Na de oude kerk werd de diaken een liturgische randfiguur. Calvijn gaf de diaken een dubbele functie: beheer van de goederen en daadwerkelijke hulpverlening en zorg. Bij Wilh. a Brakel wordt het diakonaat beperkt. Brengt geloof altijd vanzelf vruchten voort?

4. Onze eigen positie; enkele kritische vragen. Gewenning: bang voor meer structurele aanpak; kapitaalvorming; geven wij voldoende leiding in prediking en catechese? Begrijpelijke verlegenheid door de snelle veranderingen.

5. Ontwikkelingen, a. prioriteit voor de toerusting, b. aandacht voor de structurele problematiek, c. werelddiakonaat een eigen plaats naast de zending.

6. d. politiek diakonaat. De profetische roeping van de kerk tegenover de overheid erkend. De Wereldraad geeft economische en sociale vragen hoge prioriteit. VCD: het diakonaat moest een maatschappij-vernieuwende factor zijn. We ontmoeten hier de functionele ecclesiologie in een nieuwe gedaante. Een radicalisering is: de wereld bepaalt de scopus van de kerk. Consequentie daarvan zou kunnen zijn: de kerk gaat in directe zin politiek handelen. Ter Schegget. Dan is de barmhartige Samaritaan vervangen door Robin Hood. Nieuwe aandacht gevraagd voor 'De politieke verantwoordelijkheid van de kerk' (1964): kerk en staat hebben elk een eigen verantwoordelijkheid in het koninkrijk van God. Het diakonaat heeft stellig politieke consequenties. Liever niet spreken van 'politiek diakonaat'.

Niet volstaan met kritiek op anderen; wijzelf zijn nog niet voldoende doordrongen van de ernst van de wereldwijde problemen; we zijn gehouden een betere weg te gaan.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen