Vragen rondom de verstaanbaarheid (7)

Reeds eerder signaleerden we scherpe kritiek op de orthodoxe (gereformeerde) prediking. Zij spitst zich deze keer toe op de vertolking van Gods Woord, ook wel het 'vertalen of verder vertellen' genoemd. Wat verstaat men onder dat vertolken? En hoe is onze reaktie daarop?

Vertolken

In de laatste decennia kom je in de literatuur voortdurend opmerkingen tegen, waaruit scherpe kritiek blijkt op de gereformeerde prediking. Daarvoor kon je nogal eens positieve geluiden lezen, zoals 'het bevindelijk element heeft een legitieme plaats in de prediking'. Of 'we kunnen van de gereformeerde bondsprediking wel wat leren'. Thans kom je dat veel minder tegen. De kritiek overheerst. H. M. Kuitert beschuldigt de gereformeerde prediking in feite van een vlucht in de klassieke vertolking. De predikers die deze vertolking voorstaan, hebben angst om de geschiedenis in te geven, d.w.z. zij hebben angst 'om in de Heilige Geest te geloven als God-met-ons door de tijden heen', (in: 'Anders gezegd'). We moeten, naar zijn oordeel, juist vertolkend verder vertellen. Hij maakt dat duidelijk aan de hand van het onderwijs van de Heere Jezus. Jezus opende de Schriften (Lukas 24 vers 32) niet op de wijze van het reciteren van de Bijbeltekst, maar Hij parafraseerde over Mozes en de profeten (Lukas 24 vers 27). Zo moeten ook wij vertolkend verder vertellen. Daarin ligt, volgens hem, de ware trouw aan de Schriften. Het vertolkend verder vertellen bij Kuiterl kun je omschrijven als 'actuele herinterpretatie' of onze manier van ver­ der vertellen. Niet zozeer wat de Schrift zegt, maar wat wij ervan verstaan is belangrijk.

Vertolken en angst

Niet alleen bij Kuitert, maar ook bij anderen komen we het begrip 'angst' tegen. Deze angst om vertolkend verder te vertellen vinden we vooral bij behoudende groepen. Men vindt dit vertaalwerk zo riskant, dat men er niet aan begint. Het gevolg is, dat men blijft 'steken in een glossolalie, waarvan een modern mens geen woord meer kan verstaan'. (Bolkestein) Wij nemen aan, dat dit laatste - incidenteel - voorkomt binnen de gereformeerde gezindte. Er zullen best predikers zijn, die menen dat ouderwets taalgebruik kenmerk is van het ware. Maar daar kun je de gereformeerde prediking niet aan ophangen. Ook in gereformeerde prediking wordt vertolkend verder verteld. Alleen het gebeurt op een andere manier! We hebben geen angst, maar wij zijn behoedzaam en voorzichtig. Wij willen niet, dat het Woord zoekraakt in onze woorden en in onze interpretaties. Wij willen niet het risico lopen dat de Heilsboodschap wordt verkort. Het Woord gaat ons boven alles. En dat Woord willen wij vertolken aan de mensen van vandaag, zodat zij door de mond van de dienaar de stem van de levende God horen.

Vertolken en de Heilige Geest

De angst om te vertolken zou angst zijn om in de Heilige Geest te geloven als God-met-ons door de tijden heen. Anders gezegd: Zoals de Heere Jezus het boek van het verleden (het Oude Testament), interpreteerde (of: parafraseerde? ) in Zijn heden (het Nieuwe Testament), zo moeten ook wij het boek van het verleden (de Schrift) vandaag interpreteren of vertolken. We moeten daarvoor geen angst hebben, want dan blijkt daar uit een gemis aan geloof in de Heilige Geest. Dat is, dacht ik, in het kort de gedachtengang van Kuiten. Hij is van mening, dat je alleen dan verstaanbaar kunt preken.

Nu is de vraag of die gedachtengang juist is. We zijn van mening dat dit niet het geval is. In de eerste plaats wijzen we op het onderscheid tussen Schrift en traditie. Wij geloven dat de Schrift Goddelijk gezag heeft, omdat de Heilige Geest de Inspirator was van de Bijbelschrijvers. Dat kun je van de traditie niet zeggen. Mensen, die in de na-Bijbelse tijd de boodschap verder verteld hebben, kunnen wel verlicht geweest zijn door de Heilige Geest. Maar verlichting is iets anders dan inspiratie. En hoewel ook Kuitert wel wil blijven onderscheiden tussen Schrift en traditie (verder vertellen), komt het er in de praktijk toch op neer dat de Schrift nagenoeg op het zelfde niveau staat als de traditie. Immers de Schrift blijft, volgens hem, in het verleden; het is de menselijke herinterpretatie die ons de Bijbel aktueel presenteert. Zo belangrijk de Schrift in het verleden was, zo belangrijk is in feite nu de aktuele herinterpretatie. Deze aktuele herinterpretatie vinden we in feite ook in de feministische theologie, b.v. in de wijze waarop men Maria, de moeder des Heeren, interpreteert.

In een brochure 'De actualiteit der prediking' gaat C. Trimp uitgebreid in op de argumentatie van Kuitert. 'De Schrift legt de boodschap niet vast uit historische interesse of terwille van de conservering van het verleden, maar zij legt de boodschap vast met het oog op de kerk van de toekomst. (Joh. 20 : 31) Daarom kan de Schrift nimmer als gevangenis van de verleden tijd fungeren; want zij is er juist opdat de verleden tijd geen gevangenis zou worden en zij beoogt in heel haar historische bepaaldheid de prediking van de toekomst te garanderen.' In de tweede plaats wijzen wij op de Heilige Geest. Bij Kuitert wordt de menselijke herinterpretatie gezien als een geloven in de Heilige Geest als God-met-ons. Zo wordt de Heilige Geest gespannen voor het karretje van onze interpretatie. C. Trimp merkt op: De Heilige Geest, die de Schriften gaf, staat ook in voor de overwinning van het geboekstaafde evangelie. De klaarblijkelijkheid van de boodschap wordt niet door het leerambt van de kerk, maar door de Schrift zelf gegarandeerd en de uitleg van de Schrift kan onder geen andere norm staan dan die van de Schrift zelf.' De Schrift is de norm, waarnaar de prediking van vandaag zich heeft te richten. Zo wil de Heilige Geest de boodschap ook via onze prediking verder brengen in de geschiedenis en dus in de harten der mensen.

Het gaat in feite om de vertolking van het evangelie in de taal van het geloof.

Vertolken in geloofstaal

John B. Cobb heeft er op gewezen, dat het vertolken van de Bijbelse boodschap dient te geschieden in geloofstaal. 'Wij zien uit naar een kerk die iets karakteristieks heeft te zeggen zonder archaïsch te worden en die de wereldlijke ervaring verheldert en daarbij de diepe inzichten beaamt die aan die ervaring ontsproten zijn.' Wij vrezen echter, dat op deze wijze de taal van het geloof niet aan bod komt.

Wij willen de geloofstaal veel sterker binden aan de Schrift. Geloofstaal heeft met het geloof te maken. En dat geloof danken wij aan de prediking van het evangelie. 'De Heilige Geest werkt het geloof in onze harten door het evangelie.' Als nu het geloof alles te maken heeft met dat evangelie, dan moet ook de geloofstaal daarmee te maken hebben. Wij zouden daarom geloofstaal willen omschrijven als een persoonlijk verwerkte boodschap in woorden of taal. Geloofstaal is spreken of getuigen van een toegeëigende boodschap in een taal die de hoorders verstaan. Maar hoe komen de hoorders tot dat verstaan? In een slotartikel willen we op die vraag ingaan.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen