Het leven (3)

Het doorgeven van leven

Hoe is de cel in staat de noodzakelijke eiwitten te produceren? De richtlijnen voor de eiwitsynthese worden verstrekt door de celkern. In kleine lichaampjes, die chromosomen worden genoemd, ligt alle informatie over het leven opgeslagen. Deze chromosomen zijn verantwoordelijk voor het ontstaan van de eiwitten en de eigenschappen van het leven.

De kern in iedere menselijke cel bevat 46 chromosomen, die in paren gerangschikt zijn, omdat iedere ouder er 23 heeft overgedragen aan zijn of haar nageslacht.

Het aantal chromosomen is per soort niet gelijk. Zo heeft een hond bijvoorbeeld 60 chromosomen en een schaap maar 22.

D.N.A.

De chromosomen zijn de dragers van de erfelijke informatie in de vorm van moleculen, die nucleïnezuren worden genoemd. De zeer ingewikkelde structuur van deze moleculen is opgehelderd door twee jonge geleerden, Watson en Crick. Voor hun onderzoek ontvingen zij in 1962 de Nobelprijs. In feite bestaat een chromosoom uit twee lange strengen, die in een dubbele spiraal om elkaar heen kronkelen. Elke streng heet desoxyribonucleïnezuur of kortweg D.N.A.

De informatie van het D.N.A. moet naar de ribosomen worden overgebracht. Daarvoor maakt de kern gebruik van een boodschapperstof het R.N.A. (ribonucleïnezuur).

Op de ribosomen wordt de boodschap afgelezen en gebruikt voor de gelijktijdige vorming van eiwitten uit aminozuren. Het zou te ver voeren om hier het proces van de eiwitvorming verder te bespreken. Hoofdzaak is, dat alle informatie ligt opgeslagen in moleculen in de kern. Het heeft jaren van onderzoek gevergd voordat de sluier over dit geheim van het leven kon worden opgelicht.

De chromosomen spelen in het hedendaagse gemanipuleer met leven een belangrijke rol. Microscopisch onderzoek van chromosomen kan veel informatie verschaffen, zelfs ten aanzien van het ongeboren leven. Daarom is het noodzakelijk nog wat meer informatie over de chromosomen door te geven.

Genen

Chromosomen zijn de dragers van de erfelijke eigenschappen. Een stukje chromosoom, dat de informatie voor één eigenschap bevat, noemen we een gen. Zo bevat elk chromosoom genen voor verschillende eigenschappen. De erfelijkheidsleer bestudeert welke genen op welke chromosomen voorkomen. Voor enkele organismen heeft men dit al precies kunnen vaststellen. Soms werd zelfs bekend waar een eigenschap op het betreffende chromosoom is gelegen.

Het is misschien wel goed op te merken, dat alle kernen in de lichaamscellen dezelfde chromosomen bevatten. Met andere woorden, de eigenschap voor bijvoorbeeld de oogkleur ligt zowel op een chromosomenpaar in een spiercel, als in een darmwandcel of voortplantingscel.

Bij de overdracht van genen aan volgende generaties spelen echter alleen de voortplantingscellen een rol. Zij zijn gespecialiseerd om het leven met de erfelijke eigenschappen door te geven.

Genen-classiflcatie

In verschillende laboratoria is men bezig om met speciale technieken de vele menselijke genen te classificeren. Uiteraard ligt dit voor de mens niet zo eenvoudig omdat men geen gebruik kan maken van kruisingsproeven, hetgeen bij vliegjes wel mogelijk is. Optimistische onderzoekers rekenen wel op zo'n 50.000 menselijke genen.

Het genenonderzoek is van belang voor de eugenetica en de amniocentese of het vruchtwateronderzoek. In een volgende aflevering willen we nader ingaan op de verschillende aspecten van de amniocentese. De eugenese zullen we in dit verband slechts terloops toelichten.

Eugenese omhelst de studie van de oorzaken welke de raseigenschappen van de toekomstige generaties verbeteren of verslechteren, hetzij op lichamelijk, hetzij op geestelijk terrein. In dit verband behoeven we alleen maar te denken aan de rassenhygiëne van Nazi-Duitsland én de verschrikkelijke hieruit voortvloeiende praktijken. Anderzijds moet worden opgemerkt, dat we niet alle eugenese zonder meer moeten veroordelen.

Geslachtschromosomen

Chromosomen zijn twee aan twee aan elkaar gelijk omdat zowel de vader als de moeder één overeenkomstig chromosoom levert, die samen een chromosomenpaar vormen. Een paar chromosomen vormt een uitzondering. Bij de vrouw bestaat dit paar uit twee gelijke chromosomen, kortweg X-chromosoom genoemd. Een man heeft twee ongelijke chromosomen, een X-en een Y-chromosoom. Deze chromosomen staan bekend als de geslachtschromosomen.

Voordat de geslachtscel wordt gevormd, deelt het aantal chromosomen zich en ontstaan er voortplantingscellen met 23 chromosomen. Een mannelijke zaadcel heeft of het x-chromosoom of het y-chromosoom meegekregen. Als de vader het x-chromosoom doorgeeft, wordt een dochter geboren. Geeft hij het y-chromosoom door, dan zal het kind een jongetje zijn. Deze kennis is nodig om meer te begrijpen van de erfelijke ziekten en de amniocentese, die in de volgende afleveringen besproken worden.

Intermezzo

D.N.A. is een spiraalvormige molecule met twee om elkaar gewonden ketens, (soort wenteltrap). Ze zijn onderling verbonden door vier verschillende scheikundige stoffen, die twee aan twee aan elkaar gekoppeld zijn.

De volgorde van deze stoffen bepaalt de erfelijke aanleg. D.N.A. kan zichzelf vermenigvuldigen doordat de molecule zich splitst als een ritssluiting die open getrokken wordt. Op de helften gaan nieuwe stoffen zitten op een dusdanige wijze, dat twee identieke moleculen ontstaan.

De spiraal is opgebouwd uit een aantal kleinere eenheden. Een aantal van deze kleinere eenheden vormen een gen. Dit bevat een code voor een bepaalde eigenschap.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen