Uit de pers

Evangelisatie

In de kroniek van het zojuist verschenen nummer van Kerk en Theologie gaat dr. A.A. Spijkerboer in op een vorig jaar in een van de dagbladen verschenen mededeling van het Hervormd Evangelisatorisch Beraad (HEB). Het HEB had geponeerd dat de kerk nieuwe aantrekkingskracht kan verwerven wanneer zij positief, durft te kiezen in de moeilijke problemen van onze samenleving. De missionaire betekenis van het IKV; werkgroepen gericht op de derde wereld, Amnesty schrijfgroepen, interkerkelijke werkgroepen voor hulp aan vluchtelingen en vreemdelingen, moet niet onderschat worden. Nu zal niemand op zich de betekenis van deze aktiviteiten ontkennen, zelfs niet als men vraagtekens zet achter allerlei uitlatingen door genoemde groeperingen gedaan. Maar is dit nu ook wat we altijd onder evangelisatie verstaan hebben, en overeenkomstig de Schrift eronder moeten verstaan. Spijkerboer stelt aan het HEB nogal wat kritische vragen.

Hoe zou je dat op moeten vatten? Het valt, om te beginnen, op dat de door het HEB genoemde groepen niet gelijksoortig zijn: IKV-groepen bestaan meestal uit kerkleden, terwijl dat bij schrijf groepen van Amnesty International helemaal niet het geval hoeft te zijn. Het IKV is van kerkelijke huize, en Amnesty International bepaald niet, al doen er veel Christenen aan mee. Ik denk dus dat het punt van vergelijking tussen alle door het HEB genoemde groepen zit in het feit dat ze allemaal actie voeren voor recht en vrede.

Maar is deze actie dan de concrete gestalte van het evangelie? Zou je dan Johannes 1:14 niet moeten herschrijven: Het Woord is actie geworden en het woont onder ons en wij aanschouwen zijn heerlijkheid...'? Ik denk het haast, want ik denk niet dat het HEB zich beweegt in de gedachtengang: hristenen voeren actie voor recht en vrede, dan vragen niet-Christenen waar ze de kracht vandaan halen om deze dingen te doen, en dan komen de Christenen met het evangelie voor de dag.

Of moet ik het over een heel andere boeg gooien? Laten we nu eens aannemen dat de door het HEB bedoelde actie in de bijbelse zin van het woord 'gerechtigheid' is, een leven in het verbond met God en dus een leven dat de wereld ten goede komt (de tien rechtvaardigen ter wille van wie Sodom en Gomorra gespaard gebleven zouden zijn!). Is het in deze missionaire activiteiten dan duidelijk dat de bijbelse gerechtigheid alleen maar in het geloof ontvangen kan worden, en dat, naar het ontzaggelijk scherpe woord van Paulus in Galaten 2:21 'Christus tevergeefs gestorven is', als we een andere gerechtigheid zoeken, buiten het geloof om? Ik weet niet of ik duidelijk ben. De door het HEB genoemde actie kan ik wel in verband brengen met de gerechtigheid, die God ons in Jezus Christus schenkt. Maar om die gerechtigheid te ontVangen moeten we wel van onszelf bevrijd worden, en dat gaat niet buiten het kruis en de opstanding van Jezus Christus om, integendeel, onze vrijheid om recht en vrede te doen hangt helemaal van zijn kruis en opstanding af. Als we daar niets van willen weten maakt onze eigengerephtigheid zich meester van het streven naar gerechtigheid. Dan worden we verpletterend voor andere mensen, onuitstaanbaar en misschien nog wel moorddadig ook. In het verslag in Trouw vind ik niets over deze dingen.

In dit verband gaat Spijkerboer ook in op de veertien stellingen waarmee de Evangelische Alliantie in 1982 haar evangelisatiecampagne begint. Rondom deze aktie van de E A heeft zich een felle polarisatie ontwikkeld. Men leze-slechts het artikel in Hervormd Nederland van 13 februari, waarin door sommige woordvoerders de EA en het Amerikaanse fundamentalisme op een hoop gegooid worden. Hervormd Nederland laat J. Vuyst, directeur van Kerk en Wereld, aan het woord. Deze zegt o.m.:

‘Sommige mensen denken: ''God, het gaat toch om Jezus? Dat is toch goed? Zijn jullie daar alwéér tegen?' Ook hij voelt weinig behoefte als 'vechtende honden met de Evangelische Alliantie over straat te rollen'. Je moet er wat van zeggen, maar we moeten deze zaak niet opblazen alsof het de hele wereld is. ,

Wij doen niet mee aan project'82, omdat het een doorkruising is van het werk en de plannen van gemeenten, basisgroepen en allerlei andere groepen. Die gorden nu van buitenaf overvallen door actieplannen. We hebben er geen behoefte aan, organisatorisch en methodisch niet, om nog maar te zwijgen over de theologische kant van de zaak. Het evangelie wordt voorgesteld als een prefabricated project datje aan een ander overdraagt en dat lukt als je het maar op een goede manier verkoopt. Het is een Amerikaanse methode waarvan sociologische onderzoeken allang uitgewezen hebben dat je er alleen de bekeerden door bekeert.

Er zit een heel streng fundamentalistische bijbelbeschouwing achter. Je kunt natuurlijk ontzettend lachen om de achterlijkheden en domheden die in die hoek naar voren komen, maar er zitten bij de Evangelische Alliantie ook bijzonder intelligente mensen. Voorzitter van de EA is J. H. van Bemmel, hoogleraar medische informatica aan de Vrije Universiteit. Je vraagt je dan ook af: wat zit er nu eigenlijk achter? Dat is een geweldige angst voor wat er in de maatschappij gebeurt. Angst voor nieuwe relatievormen en drugsverslaving. De antidiscriminatiewet ziet men als een aantasting van z'n kinderen. Voor deze mensen staat alles op het spel. Eén van hun gevleugelde woorden is: we hebben geen tijd te verliezen. In ons overleg met de Evangelische Alliantie over dit project hebben we gezegd: waarom maken jullie zo'n haast. Je bent nog maar nauwelijks opgericht, in 1979, en je start een groots project zonder de kerkelijke organen te raadplegen. Hun antwoord was: we mogen geen tijd verliezen, het moet nu gebeuren. Dat soort gevoelens duidt volgens mij op, een ondergangsstemming, op doemdenken. Hun enige hoop is de persoonlijke bekering. Dan verander je vanzelf als mens'.

De mensen van project '82 willen ook iedereen bereiken. Heel Nederland moet bekeerd worden. Zegt het dan niks meer als je bij een kerk aangesloten bent? Nee, zegt Vuijst, dat zegt voor hen niets. Het gaat erom dat je wedergeboren wordt.

Ik ga voorbij aan de hier en daar nogal hautaine toonzetting. Ik meen voorts dat er zinnig te praten valt over de vraag of de wijze waarop relaties tot de plaatselijke gemeenten en de landelijke kerk gelegd zijn, altijd even juist is geweest de afgelopen tijd. Evangelisatie mag immers geen wilde aktie zijn maar dient te geschieden vanuit de gemeente. Öok de IZB beklemtoont dat steeds weer. Maar overigens heb ik het gevoel dat hier toch een karikatuur gegeven wordt van de bedoeling en de opzet van het evangelisatorisch jaar.

Het Evangelie van het Koninkrijk

Ongeveer tegelijkertijd met het-artikel in HN kreeg ik Kerk en Theologie onder ogen. Met dankbaarheid geef ik door wat Spijkerboer schrijft over de EA:

De eerste stelling spreekt al boekdelen: 'Evangelisatie is het doorgeven van het evangelie van het Koninkrijk van God: de boodschap dat God in de persoon van Jezus Christus tot ons is gekomen tot vergeving van zonden en tot vernieuwing van het leven door geloof en bekering tot Hem. In Hem is een nieuwe orde begonnen, waarin de verhouding tussen God en de mensen en tussen mensen onderling wordt rechtgezet. Die orde zal door de Heilige Geest worden voleindigd in een nieuwe hemel en een nieuwe aarde, waarop gerechtigheid woont.' Aan deze stelling kun je zien dat de Evangelische Alliantie niet te verwijten is, dat ze 'zieltjes wil winnen' zonder zich iets aan te trekken van wat er op de aarde gebeurt.

In een andere stelling lees ik dat evangelisatie zich richt op hen 'die Christus niet (meer) kennen en ook geen band met de gemeente hebben'. Zou je dat nu mogen zeggen, dat je Christus kent? Ja, ik geloof het wel, maar tegelijk deins je dan toch terug, want Jezus is niet iemand die je omhelst. Die band met de gemeente hoort er ook echt bij: over de kerk is niet alleen maar goeds te zeggen, maar wat wou je nu eigenlijk zonder de mensen, die je op een vriendelijke manier helpen om in het geloof te leven? Die mensen vind je in de gemeente.

Als ik moest kiezen tussen het HEB en de Evangelische Alliantie kies ik zonder lang te aarzelen voor de alliantie. Wat zou zo een evangelisatiecampagne opleveren? Ik denk dat in de eerste plaats het geloof van een aantal mensen wordt 'opgefrist', als je dat zo oneerbiedig mag zeggen, en dat verder een aantal mensen, die van niets weten, bij het evangelie betrokken raken. Maar zou het de Evangelische Alliantie lukken om in de enorme kakofonie van onze moderne maatschappij haar geluid te laten horen? Ik hoop het van ganser harte.

Hoe zou het evangelie van de ene mens naar de andere komen? Hoe springt de vonk van de ene mens op de andere over? Dat weet je niet, maar je kunt er toch wel iets van zeggen: mensen die zelf door het evangelie geraakt zijn doen de vonk het vlugst overspringen. Tegenover mensen die zo vreselijk goed zijn en die zo ontzaggelijk veel blijdschap lopen uit te stralen kan ik mijn wantrouwen nooit onderdrukken, want ik zou wel eens willen weten hoe ze in het echt zijn. Maar mensen die in hun hele hebben en houden door het evangelie geraakt zijn, mensen wier ondeugden niet al te ver weggemoffeld zitten en wier ondeugden toch onder controle staan, mensen, die wel eens dingen doen en zeggen, die je van hen niet verwacht zou hebben, mensen bovenal die iets milds hebben in hun oordeel, zijn mensen naar wie ik graag luister. En aangezien mijn reacties als puntje bij paaltje komt vaak die van mr. Everybody zijn, denk ik dat deze mensen de meeste kans hebben om de vonk te laten overspringen.

Evangelisatie is het nog het meest gediend met een levende gemeente. Maar dat zullen het HEB en de Evangelische Alliantie wel met me eens zijn.

Vooral dat laatste zou ik willen beklemtonen: een levende gemeente. We kunnen zeer zeker aan het adres van grootse campagnes vragen stellen. Niet elke evangelisaüemethode past bij de opdracht. Maar terecht wijst Spijkerboer erop dat een evangelisatorisch jaar inderdaad stimulerend kan zijn voor de gemeente. Dat heeft niets te maken met bekrompen fundamentalisme. Trouwens, de inzet bij de boodschap van het Koninkrijk, in zijn breedte en zijn diepte, is allerminst fundamentalistisch. De kritiek vanuit het HEB is m.i. in dit opzicht volstrekt uit de lucht gegrepen.

Polarisatie

Intussen zitten we anno 1982 met dit gegeven dat binnen de Herv. en deGeref. Kerken nogal aan elkaar tegengestelde geluiden klinken ten aanzien van evangelisatie. Ook prof. dr. J. Verkuyl constateert dat in een artikel in het Geref. Weekblad van 5 febr. Verkuyl wijst op het gebrek aan werfkracht en schaart zich mitsdien van harte achter het initiatief van de EA om de gemeente te wijzen op haar opdracht. Hij ziet de aktie als stimulans en tonicum.

De wervingskracht van de kerken in Nederland, ook van de Geref. kerken, is op ontstellende wijze afgenomen. De kerken brokkelen af. De vervreemdingsprocessen onder degenen die van huis uit deel hadden en hebben aan de kerkelijke tradities schrijden voort en het aantal van buiten gekomen medeburgers in de Nederlandse samenleving dat geheel vreemd is aan het christelijk geloof en de christelijke traditie neemt gestadig toe.

Een van de vele oorzaken van de geringe wervingskracht is, dat de zin en de gezindheid om mensen te werven voor de deelname aan de messiaanse gemeenschap van de kerk bij velen ontbreekt. Niet alleen omdat ze aangevreten worden door scepsis, maar vooral ook omdat wervingsgezindheid nauwelijks meer bij hun christen-zijn lijkt te behoren. Velen die zich christen noemen, zijn van mening dat het in strijd is met het geestelijke fatsoen om mensen te bewegen tot het geloof in Jezus en Zijn Koninkrijk. Ze zijn niet heet of koud voor de missionaire zaak en taak, maar lauw, onverschillig (vgl. Openb. 3 : 16).

Verkuyl stelt zowel aan de evangelicalen als aan de oecumenisch ingestelden (Wereldraad, Raad van Kerken, HEB) vragen. Hij betreurt de polarisatie binnen de kerken. Die polarisatie moet z.i. doorbroken worden:

Het is mijn diepe overtuiging dat elke echte 'evangelical' tevens een 'oecumenical' moet zijn en dat iedere werkelijk oecumenisch-gezinde behoort te putten uit de persoonlijke binding aan Jezus en zijn Evangelie.

In een bijdrage die van mij in 'Credo' verscheen en die is overgenomen in het bovengenoemde boekje van de Evangelische Alliantie heb ik gepleit voor een doorbreking van-deze polarisatie ook in ons land. Naar aanleiding van dat stuk schreef dr. W. A. Visser 't Hooft mij op 10 november 1981: 'Het is inderdaad hoog tijd om te reageren op de verschrikkelijke polarisatie tussen 'evangelicals' en 'oecumenicals'. Ik ben blij dat je daaraan hoge prioriteit verleent.' Van M. M. Thomas, de oudyoorzitter van de Wereldraad van Kerken, ontving ik dezer dagen een brochure onder de opvallende titel: 'An Evangelical Social Gospel'. We moeten ophouden karikaturen van elkaar te tekenen. We moeten bereid zijn elkaar te corrigeren. Velen hebben bijvoorbeeld de neiging de hele evangelicale beweging te identificeren met 'nieuw rechts', in de Verenigde Staten en met de 'electronische kerk'. De ene pijl na de andere wordt in die richting afgeschoten. Men vergeet dan voor het gemak dat het felste verzet tegen 'nieuw rechts' in de Verenigde Staten komt van radicale 'evangelicals' in 'Sojourners' en 'The other side' en dat Billy Graham na de biecht over zijn falen in de Nixon-periode en na zijn bezoeken aan Polen en Hongarije zich scherp verzet tegen de nucleaire uitbouw van de regering Reagan. John Bennett, de bekende Amerikaanse ethicus en oecumenicus, schreef onlangs dat in de Verenigde Staten 20 a 30% van de 'evan­ gelicals' politiek links van het midden staan en dat het zaak is die groepen te steunen in plaats van aan te vallen.

De oecumenisch-gezinden in Nederland moeten eens ophouden alle 'evangelicals' in een hoek te zetten waar velen, vooral van hun jongeren, niet staan en nooit zullen staan. En de evangelicalen moeten eens ophouden om de oecumenisch-gezinden van ontrouw aan de bijbelse boodschap te betichten omdat ze anders over de aard van het Schriftgezag denken dan de 'fundamentalisten'. En ze moeten eens afleren wantrouwen te zaaien tegen bewegingen als het I.K.V. en zichzelf eens de vraag stellen wat voor hen de sociale en politieke consequenties van het Evangelie zijn.

Het is tijd elkaar te ontmoeten, elkaar te corrigeren in plaats van zich tegen elkaar af te zetten en elkaar uit te sluiten en te verketteren.

In het vervolg van zijn artikel bepleit de hoogleraar dan ook dat men gezamenlijk de verlegenheid voor God brengt in een hernieuwd gebed om de Geest van God. Hij spreekt zijn droefheid erover uit dat beide vleugels, EA en Kerk en Wereld elkaar niet hebben kunnen vinden. Ik deel die droefheid ten volle. Wel rees bij lezing van het sympathieke artikel van Verkuyl bij mij de vraag of de tegenstelling toch niet dieper gaat dan accentsverschillen die wederzijdse correcties kunnen zijn. Het mag er niet om gaan elkaar te verketteren. Maar iets anders is dat in de praktijk van gesprek en ontmoeting toch wel blijkt dat er diepgaande verschillen zijn inzake de visie op heil, evangelie, Rijk van God. En dat vloeit weer voort uit een diepgaand verschil inzake de visie op de openbaring van God en de betekenis van het gezag van de Schrift. Ik denk wel dat het mogelijk (en geboden!) is vanuit de kern van het heil, vergeving door Christus' kruis en opstanding, te komen tot de sociale en politieke consequenties. Maar ik vraag me af of wie begint bij een horizontalisering van het heil ooit tot die kern kan komen. Is het in wezen niet de oude kwestie die Van Niftrik jaren geleden al eens omschreef naar aanleiding van de tegenstelling: verticaal-horizontaal, waarbij hij opmerkte dat wie bij het verticale begint wel kan (en moet) uitkomen bij het horizontale, maar dat wie bij het horizontale inzet aan de verticale dimensie nauwelijks toekomt? Zodat de vraag openblijft: Gelukt het nog tussen beide vleugels een brug te slaan? Dat zal alleen kunnen als we beide ons laten aanspreken en corrigeren door het Woord van God, dat boven alle theologieën en - ismen staat.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen