Horen, zien en...

Van de 26e april tot en met de 8e mei jl. werd voor de vierde maal een theologisch seminar gehouden in Nes Ammim en Jeruzalem, georganiseerd door het hervormd-gereformeerd Bezinningscomité Israël. Een inspannende, maar tegelijk ook indrukwekkende ontmoeting tussen negentien theologen (negen predikanten, tien studenten) van Hervormden huize en een aantal vertegenwoordigers van het religieuze Jodendom in Israël.

Een enkele impressie daarvan weer te geven in een paar artikelen in de Waarheidsvriend lijkt in meer dan één opzicht een goede zaak. De deelnemers aan het seminar, die hiervoor hun bijdragen leverden, laten alles in kort bestek nog eens de revue passeren. En tegelijk laten zij de lezers delen in de vreugde, die zij beleefden aan hun verblijf in Israël. Een verrijkende ervaring, die, naar zij hopen, anderen zal stimuleren om het een volgende keer mee te maken. 'Volgend jaar in Jeruzalem'.

Het thema 'tesjoeva'

Het thema was dit keer de 'tesjoeva', bekering. Hoe vaak komt het woord in de Bijbel voor. En welk een belangrijke rol speelt het ook in de wereld van het christelijk geloof. Ook in de Joods-religieuze denkwereld is het een kernbegrip. Men zou zelfs kunnen zeggen, dat het thema van 'de wederkeer' in het Joodse denken een as is, waar alles om draait. 'On repentance' (over berouw) heet zo ook b.v. het jongste boek van Pinchas Jacohen Peli, hoogleraar aan de Ben Gourion Universiteit van de Negev. Hoe voltrekt zich die wederkeer, persoonlijk, gemeenschappelijk als volk? Wederkeer tot wie, tot wat? Wat is de aard van een oprecht berouw, hoe komt het ertoe en wat werkt het uit? En op de achtergrond van deze en vele andere vragen de vragen naar de verhouding van God en mens, naar het verbond, naar verzoening.

Na een zestal studiedagen in Nederland, waarin de deelnemers aan het seminar zich via lezingen en exegetische studies op de ontmoeting met vertegenwoordigers van het religieuze Jodendom hadden voorbereid, kwam dan de studiereis. Een hartelijke begroeting aan het eind van onze vertrekdag, 's avonds elf uur in Nes Ammim. En een eerste nacht na een vermoeiende reis in één van de onlangs klaargekomen gastverblijven in deze christelijke nederzetting met zijn vele hollandse bewoners. Tot vrijdagmorgen, het tijdstip van vertrek naar Jeruzalem, elke dag weer nieuwe indrukken.

Kunnen wij spreken?

Horen, zien... Eerste vereisten voor een echte ontmoeting immers. Horen, hoe ds. Arend Boersma, de pastor van Nes Ammim (opvolger van de onlangs in Nederland gepromoveerde dr. Simon Schoon) een christelijke nederzetting als deze beschrijft als een teken van solidariteit met het Joodse volk en hoeveel weerstanden ook deze wijze van christelijke presentatie onder Israël aanvankelijk heeft opgeroepen. Niemand minder dan rabbi Keiler van het naburige Nahariya heeft indertijd publiekelijk in de courant geprotesteerd tegen de zijns inziens verkapt missionaire bedoelingen van Nes Ammim. 'In het oog van de Jood is iedere christen in principe een potentiële missionaris' (Mevr. Pilon, echtgenote van de overleden stichter van Nes Ammim). Nes Ammim heeft zich echter gehouden aan de contractueel vastgelegde afspraken, dat er niet aan zending zou worden gedaan. Heeft de zgn. christelijke wereld van het Westen, waarbinnen de 'Entlösung' (vernietiging) van zes miljoen Joden in de laatste wereldoorlog mogelijk bleek, zich niet de verdenking van een acuut antisemitisme op de hals gehaald? Hitler is tot zijn dood Rooms-Katholiek gebleven. En Churchill heeft een uitdrukkelijke vraag van Weizmann in 1944 om de spoorlijn naar Auschwitz te bombarderen en daarmee de dood van zoveel duizenden Joden in de gaskamers daar te voorkomen, niet ingewilligd, om welke reden dan ook. Zou de langdurige geschiedenis van bloedige Jodenvervolgingen voor Israël een dusdanige 'blackout' kunnen betekenen, dat zij, mentaal gesproken, haast ontoegankelijk zijn geworden voor een Christus verkondiging vanuit het Westen? Daarbij komt, dat de christelijke kerk, zeker in het oog van de Joden, in het verleden weinig of geen moeite heeft gedaan om het Joodse volk en de Joodse godsdienst te verstaan, zoals die zichzelf verstaan. En dat, terwijl althans voor een recht verstaan van de boodschap van de Schrift, een nauwkeurig onderzoek van het Semitische gedachtenklimaat en van de wijze, waarop Israël het geloof in de God van Abraham en de heiliging van de Naam uit kracht van de Thora (wet) verstaat, toch niet overgeslagen kan worden. 'Jezus is niet los (van Israël) verkrijgbaar.' (Arend Boersma).

Horen, zien en... ? Zwijgen? Kunnen we spreken, overtuigd, dat de Naam van Christus de Enige tot zaligheid is en dat er voor de Jood geen andere weg is dan voor de heiden (Rom. 3 : 21vv.) om in gemeenschap met God te leven? Kunnen we daarvan spreken zonder rekening te houden met een aantal harde feiten, zoals boven aangegeven? Verschilt 'onbekeerlijkheid' van een Jood (Hand. 28 : 25vv.) erg veel van de onbekeerlijkheid van een heiden, en kan de eerste ook wat te maken hebben met de onbekeerlijkheid van zgn. christenen, rasechte Germanen, die van de bijbelse boodschap een eigen zaakje gemaakt hebben? Luther schreef over 'Die Juden und ihre Lügen'. Gelukkig zijn er, kort daarna, in de geschiedenis van de kerk, in de tijd van de Nadere Reformatie ook stemmen, die onderstrepen, dat God met Israël nog niet klaar is (Rom. 9-11). Er is een geheimenis Gods met betrekking tot Israël (Rom. 11 : 25vv.) Wie de Schriften houdt voor Gods geïnspireerde Woord en om de letterlijke betekenis daarvan niet heenwil, kan die blind zijn voor de vele beloften van God m.b.t. Israël?

Moeten wij spreken?

Horen, zien en...? Kunnen wij eigenlijk wel spreken, nu? En die andere vraag, die een beslissende stap verder voert: oeten we wel spreken? Is in een werkelijk getuigend gesprek met Israël dat wat van de andere kant komt, voor kerk en christen niet zo origineel, zo authentiek bijbels soms, dat wij daar voorlopig nog een heleboel van kunnen leren? Wie legt niet de hand op de mond, als hij rabbi Ze'ev Harari op de tweede conferentiedag in Nes Ammim, sprekende over de ware boetvaardigheid hoort zeggen, dat volgens Maimonides berouw over de zonde tegenover mensen, voor God slechts waarde heeft, als men zich van harte voorneemt om die zonde niet weer te doen (vgl. Spr. 28 : 13), en dat belijdenis van zonden tegenover medemensen bedreven, tevens moet betekenen, dat men er tegenover die medemensen ook voor wil uitkomen, opdat men zichzelf niet stilletjes weer de kans geeft om die zonden opnieuw te bedrijven.

Horen, zien en... Zwijgen? Ook omdat er in de christelijke kerk een heleboel mis is gegaan, vooral toen het concilie van Chalcedon (451 n. C.) de knoop doorhakte met de leer van de Godheid van Christus? ? Ontnam dat de kerk zich daarmee niet voorgoed de mogelijkheid om Jezus te blijven zien als een Joodse rabbi? En moesten daarna de Joden niet per definitie Godsmoordenaars heten? Aldus mevr. Pilon. Zo ook Daniël Rufeisen, een Joodse priester, afkomstig uit Polen, die op de avond van de 28 e april in Nes Ammim sprak over ' christelijke terugkeer tot Israël'. Over 'tesjoeva' gesproken. Levert het Nieuwe Testament niet meerdere christologieën op? Is het wel zo zeker, dat met de christelijke leer van de Godheid van Christus de waarheidsvraag op de enig mogelijke manier is opgelost?

Voeg daarbij de ontroerende en schokkende geloofsbelijdenis van joodse mannen en vrouwen in de gaskamers. 'Hoor, Israël, de Heere, onze God is een enig Heere'. Waar was die God? Waarom draalde de Messias? Maar met het nochthans van dit 'sjema' (geloofsbelijdenis) op de lippen beleefden zij hun martelaarschap.

Een identiteitsvraag - een worsteling met zichzelf

Hoe dan ook, wie oren heeft die horen en ogen die zien, komt in de ontmoeting met het Jodendom in elk geval in aanraking met zijn identiteitsvraag. Waar staan wij als christelijke kerken? Wie zijn wij? Zullen wij niet spreken van Jezus Christus en Die gekruisigd, van opstanding der doden, van een Goddelijke ingreep van verlossing in Christus, van verzoe­ning door voldoening en wat niet al? Is het christelijk geloof óns gegund, maar dan tegelijk met alle respect voor de Joodse 'way of life' (manier van leven) aan de hand van Gods Thora, respect dus voor die andere weg, die de ene God aan Israël wees om zalig te zijn? Ziedaar een eerste en nog slechts zeer voorlopige impressie van het eerste deel van een Israël-studiereis. Vragenderwijs grotendeels. En zoals ondergetekenden het persoonlijk opvingen.

Ook andere reisgenoten geven in dit nummer en in volgende nummers van de Waarheidsvriend hun persoonlijke indrukken. In ditzelfde nummer een bijdrage van de hand van drs. A. W. Berkhof over 'Getuigend leerlingschap' . Daarna korte weergaven van twee lezingen, te weten die van prof. Zwi Werblowski (geschreven door Jan Koppelaar-Putten) en die van prof. David Hartman van de hand van Wim van Weelden en Koert van der Scheer (Utrecht). Vervolgens een impressie van Jan van Wijk (Nederhemert) over twee musea, die we bezochten en een weergave van een lezing van prof. Uriel Simon (Bar Ilan Universiteit) over 'Het land van Israël in de theologie (en politiek) vandaag', gegeven door de di. D. D. Lucas (Maassluis) en D. Heikoop (IJmuiden). En tenslotte een laatste artikel, dat ondergetekenden samen schreven en dat dezelfde titel draagt als die boven deze bijdrage staat, waarin bepaald meer dan vragenderwijs wordt ingegaan op enkele kernpunten van onze ontmoeting met Israël. Met daarnaast een weergave door ds. G. de Fijter (Wagenborgen) van de eerste lezing, nl. die van rabbi Keiler jr. Een ontmoeting met Israël, dat moge uit al deze bijdragen duidelijk zijn, is een gebeuren, waarin de mens voor het eerst of opnieuw leert worstelen met zichzelf.

C. den Boer

J. Haeck

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen