Horen, zien en zwijgen?

Onder een bijna gelijknamige titel schreven we enige tijd geleden over onze ontmoeting met het Jodendom tijdens ons Israël-seminar-1982. Het ging daarin vooral over het eerste deel van die reis. Thans nog een impressie van wat ons na Nes Ammim te beurt viel. Vragen aan ons. In overvloed. Wedervragen van ons. Toch ook. Waarom zouden we ze verzwijgen? Maar we blijven eerst nog even, terwijl we onze reisindrukken weergeven, bezig met die vragen aan ons. Ze werden steeds weer acuut in het overstelpend vele, dat onze uitstekende reisgids Machteld de Goedere (van Nes Ammim) ons onderweg in de bus vertelde. Mede door haar bijdrage kreeg ons gezelschap in Israël optimale informatie.

Nieuwe vragen

Wie het afgeleerd heeft om voor zijn beurt te spreken, ervaart de ontmoetingen met het Jodendom in Israël als iets heel indringends, iets schokkends ook. Het wordt onderstreept door de sprekende beelden in het museum van de oudstrijders uit het Ghetto van Warschau, Lochamei Hagettaot, in het naburige dorpje van Nes Ammim. Toonbeeld van wat antisemitisme vermag. De vragen gingen mee, toen we Rosh Hanikra, helemaal in het Noorden aan de grens met Libanon, bezochten. Toen we de arabische ds. Ibrahim Sim'an en de Joodse professor Benjamin Yanuv ('Big Ben') broederlijk een pleidooi hoorden voeren voor 'partnership', verzoend samenwonen van Arabieren en Joden in Israël. Toen we een paar glimpen opvingen van een bevrijdingsfeest (Op 'erev jom hatsmaoet') in Nahariya en toen we een uitstapje maakten over de Golan. Ook toen we op onze koninginnedag (30 april) tijdens de overtocht op Galilea's meer naar Ein Gev aan de overkant, ons Wilhelmus zongen. Israël heeft sinds 1948 weer zijn nationaal tehuis na veel omzwerven op de wereld. Ondanks de vrede met Egypte, die de prijsgave van de bezette Sinai met zich meebrengt (minstens even groot als Israël zelf), blijft het volk der Joden omringd door vijanden. En het zingt in zijn volkslied hartstochtelijk: 'Is er geen balsem in Gilead? Is er geen heelmeester aldaar?' (Jer. 8 : 22a). Wedergekeerd en toch nog niet verlost.

Er komen nieuwe vragen bij die vele, die we reeds hadden, als we tegen het vallen van de avond Jeruzalem naderen via de palmstad Je­richo. 'Juda zal blijven tot in eeuwigheid, Jeruzalem van geslacht tot geslacht', zingt een Joods vers. 'Sjabbat sjaloom', een vredige sabbat wenst men elkaar toe op de vrijdagavond. De volgende dag zijn we op bezoek in Jeruzalems centrale synagoge. Zondag daarop horen we in de Schotse kerk de boodschap van vrije genade voor zondaren. Een zwarte voorganger uit Uganda 's morgens. Onze ds. H. G. Abma 's avonds. Wat betekent het, als Christus in de gelijkenis van de boze wijngaardeniers zegt, dat de wijngaard aan anderen gegeven zal worden? Waar ligt de 'exousia', de volmacht van Jezus? 'Dagelijks zat Ik bij U, lerende in de tempel' (Matt. 26 : 55). Tegen de oude tempelmuur aan, een enig restant van het eens zo schone bouwwerk van Isrels tempel, vlakbij dominerende Mohammedaanse Moskeeën op het tempelplein, staan thans de orthodoxe Joden samengedromd op de vrijdagavond. Waar blijft de Messias? Nog zijn wij niet verlost. Is dat schrille tegenstelling of niet?

De roep om verlossing

Wanneer is Israël verlost? Als de Menorah tegenover de Knesset (het regeringsgebouw in het nieuw Jeruzalem) gaat branden? Als het ideaal van o.a. mr. Zvi Brosh, de speciale adviseur van Jeruzalems burgemeester Teddy Koliek, die ons over de huidige stand van zaken in Jeruzalem vertelt, verwezenlijkt zal zijn? Vreedzame coëxistentie van Joden en Arabieren in een land, dat aan het Joodse volk behoort.

Is er een Gileadskruid gewassen, dat het volk der Joden, dat nog steeds uit duizend wonden bloedt, genezen zal? In het Diasporamuseum in Tel-Aviv, helemaal bovenin, waar het thema van de verlossing steeds sterker spreken gaat, verschijnt in een lichtflits op de vloer de zinsnede: 'I will not die' (ik wil niet sterven). Ligt Israels verlossing dan in 'the survival of the fittest' (het overleven van de sterksten), die zich terecht in het land der belofte sterk maken voor hun oude historische en bijbelse rechten op het land? Slechts dertig a veertig procent van het Joodse, volk in Israël is religieus.

'Laat Uw hand in tegenspoên, Israël verlossing zenden' (Ps. 25 : 10, ber.) Laat, Heere Jacobs zaad daar weer wonen naar Uw raad. Israël dient niet in de steek gelaten te worden door de volkeren. Laat dat volk eindelijk zijn nationaal tehuis hebben. Laat de woestijnen bloeien als een roos. Laten Romeinen (Msada), Turken, kruisvaarders, (Akko) Engelsen hun handen thuis houden. Laat Israël onder zijn wijnstok en vijgeboom zitten. Laat het zijn rijke culturele schatten bewaren. Zijn Qumranrollen in zijn Israël-museum.

Intussen is daar de schriftstudie weer volop op gang. Er wordt gespeurd naar de betekenis van een woord als tesjoeva (bekering) in de joodse traditie. Prof. Zwi Werblowski (hoogleraar in de vergelijkende godsdienstwetenschappen) leidde dit onderwerp voor onze seminaristen in. En prof. David Hartman sprak voor ons over de 'tesjoeva' in de klassiek Joodse gedachten wereld, inclusief een vurig pleidooi voor een farizeeërschap als een levensechte 'way of life' (manier van leven).

Ere zij God - vrede op aarde

Op donderdagavond 's avonds tien uur stonden we met zijn zessen in de velden van Efrata te zingen: 'Ere zij God...' Naar ons beste weten werd dat lied alleen gehoord door een hond, die in de verte blafte. En onze Arabische taxichauffeur, die honderd meter verderop op ons wachtte, zal gedacht hebben: 'Wat bezielt die zes Hollanders? ' Even ons hart ophalen aan het heilsfeit van Kerst. Toch het arme bedelaarsgeloof, dat hangt aan een Messias, die God is en mens werd. En niet het heldengeloof van David Hartman. Maar maakt ons zijn hartstocht voor 'geloven als een manier van leven' dan toch ook niet wat jaloers? Het gaat uiteindelijk om de heiliging van Gods Naam in een hartelijke vreugde over Gods wet. Is dat niet verlossing? 'Ere zij God'. Gaat het in de bekering niet daarom? 'Vrede (sjaloom) op aarde?' Maar dan berust wel het uiteengaan van synagoge en kerk in wezen op een diepgaand verschil in inzicht met betrekking tot de vraag: Hoé worden wij verlost? Werblowski zei: 'Wij zijn Pelagianen, geen semi-pelagianen'. En al onderstreepte hij daarbij, dat de hulp van Gods genade steeds noodzakelijker werd naarmate de mens zich vastwerkt in de zonde, onbetwistbaar lijkt voor het Jodendom de gedachte van de wederkerigheid: bekering als een samenspel van welhaast onsterfelijke mogelijkheden in een mensenhart én de Thora, de God van de Thora. Maar kan het zo? Is dat de weg tot verlossing?

Zo geloven wij ook, daarom spreken wij ook (2 Kor. 4 : 13)

Is dan toch ook de roep om verlossing aan de klaagmuur en het Kerstlied van zes Hollanders in de velden van Efrata, dat roemt in de Verlosser, met een schrille tegenstelling? Als God in Christus alles volstrekt op de ene noemer van verzoening en genade heeft gezet en als Paulus, de wetsijverwar de heilige en goede wet van God slechts opgericht zag in de weg van de rechtvaardiging van de goddeloze (het Nieuwe Testament is daarin in geen enkel opzicht onduidelijk), is dat dan niet het antwoord van Abrahams en Israels God op de vraag naar verlossing? Is die verlossing, nu reeds en tegelijk nog niet, in Jezus Christus niet in het zicht gekomen?

Terug naar al die vragen, waarmee Nes Ammim ons bezig zette. Horen, zien en... Zwijgen? In elk geval niet voor onze beurt praten. In elk geval bedenken, dat de christelijke kerken tot nu Israël maar moeilijk tot jaloersheid hebben kunnen verwekken in een daadwerkelijke 'vreugde der wet!'

Blijft staan, dat Israël het eerste adres van het Evangelie is (Rom. 1 : 16). Blijft staan, dat iedere echte christen in principe een getuige moet zijn. Blijft ook staan, dat Jezus uniek is als God-mens. Dat is niet maar Westerse vertekening van een Joodse Jezus. Dat is volgens het eensluidend getuigenis van de Schriften. Waar God het geeft, waar we echt hebben geluisterd en gezien naar wat Isrels God bezig is te doen onder Israël, daar stamelen wij, in diepe ootmoed en met de bede om vrede voor Jeruzalem in het hart: 'Ik geloof in Jezus Christus, Gods eniggeboren Zoon, onze Heere'. En omdat wij geloven, daarom spreken wij ook.

Horen, zien en spreken. Zou rabbi Keiler, over wie we in het begin schreven, dat hij Nes Ammim niet vertrouwde, maar die later volstrekt welwillend tegenover deze christelijke nederzetting is komen te staan, toch eigenlijk ook niet verwachten, dat christenen hun mond open doen over Jezus Christus als de weg, de waarheid en het leven? Hij kan moeilijk ter diskussie staan als particuüere heilsweg voor niet-Joden alleen. Hij is heel Israël van ganser harte gegund. En Gods Geest zal in een levensechte ontmoeting met het Jodendom wegen doen vinden, waarop Hij aan het woord komt, zoals bij die twee Joden, de Emmaüsgangers, die niet verder kwamen dan: 'Wij hoopten... (doch helaas), dat Hij was Degene, die Israël verlossen zou'. 'En begonnen hebbende van Mozes en van al de profeten, legde Hij hun uit in al de Schriften, hetgeen van Hem geschreven was.' (Luk. 24 : 26).

C. den Boer

J. Haeck

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen