Christenen in Oost Europa (1)

Een toenemend aantal toeristen bezoekt jaarlijks de landen van Oost-Europa. Men wordt gelokt door de betrekkelijk lage prijzen of gaat uit interesse voor bepaalde streken. Velen gaan echter uit belangstelling voor het leven van de christenen daar. Ze hebben het één en ander gehoord over het kerkelijk leven in deze landen en willen dat eens persoonlijk meemaken. Sommigen komen teleurgesteld naar huis. Ze meenden alleen vervolgde christenen te ontmoeten, die in het geheim samenkomen.

Maar wat ze gezien hebben is hen erg meegevallen. Anderen zoeken echt kontakt met christenen ter plaatse. Wanneer in de gesprekken het vertrouwen over en weer is gegroeid, krijgen ze een beter inzicht in het leven van de kerk. Het blijkt niet zo gemakkelijk als dat aan de buitenkant schijnt. Wanneer zij terugkomen, vertellen ze over de zorgen en problemen die het kerkelijk leven kent. Meestal zeggen ze erbij: we gaan weer terug. Ze maakten zich vrienden voor het leven, aan wie ze verbonden zijn door het geloof in de Heere Jezus Christus. De oorzaak van deze tegengestelde reakties is meestal het misverstand over de positie van de kerken in Oost Europa.

Officiële en 'ondergrondse' kerken

Sommige hulpverleners maken propaganda voor de 'ondergrondse kerk' onder het motto, dat de ware kerk van Christus ondergronds leeft. Officiële ambtsdragers zijn meestal werktuigen van de communistische overheid, zegt men, die de kerk willen uitleveren aan de wereld. Anderen erkennen, dat ook in de geregistreerde kerken echte gelovigen zijn, maar suggereren toch, dat de kerk die Christus werkelijk volgt als kenmerk vervolging en gevangenschap heeft. Dit leidt tot verwarring en vragen aan hulpverleners, die kontakt hebben met in het openbaar werkende predikanten en ambtsdragers. We willen proberen in deze artikelen hierover wat duidelijkheid te geven. Allereerst moet gezegd worden, dat het onmogelijk is om te spreken over 'de' kerk in Oost Europa. De toestand is per land verschillend. Niet elke overheid treedt even streng tegen de kerken op, niet elke kerk heeft in elk land dezelfde aanhang. In sommige landen is een bepaalde kerk zo groot, dat van een echte volkskerk gesproken kan worden. In Rusland, Bulgarije en Roemenië is dat bijvoorbeeld de Orthodoxe kerk. Deze heeft met name op het platteland veel leden. Het hoofdaccent valt hier op de liturgie, terwijl men zich van oudsher solidair met de heersende overheid heeft opgesteld. De leiding van de kerk is dan ook sterk geïnfiltreerd door medewerkers van de staat en een middel in de hand van de overheid geworden. Men richt zich geheel naar haar voorschriften. Vertegenwoordigers in internationale bewegingen geven in de discussies de standpunten van de staat weer en verdedigen haar politiek. Een heel andere positie nemen de Rooms-katholieke kerk in Polen en de Evangelische Kerk in de D.D.R. in. Hoewel zij dagelijks de beperkingen van het communistisch systeem ervaren, willen deze kerken zoveel mogelijk een eigen koers varen. Dit brengt hen dikwijls op gespannen voet met de overheid. De kerkleiders proberen het welzijn van hun gemeenten te bevorderen, maar kunnen dat alleen door zich in hoofdlijnen te houden aan de regels die de staat stelt. De terreinen zijn scherp afgebakend, maar binnen die grenzen doet men wat mogelijk is om de kerk in stand te houden. Naast deze volkskerken vindt men in alle landen van Oost Europa kleinere kerken, die meestal protestant zijn. De grootste daarvan is de Hervormde Kerk van Hongarije, die hongaarstalige zusterkerken heeft in Roemenië, Tsjechoslowakije, Rusland en Joegoslavië. Verder bestaan in vrijwel alle landen een Lutherse Kerk, Baptisten en Methodisten. Deze kerken zijn alle officieel geregistreerd door de overheid. 's Zondags luiden in veel dorpen en steden de klokken om kerkgangers naar Gods huis te roepen. In de gemeenten werken predikanten en universiteiten en theologische scholen leiden studenten op tot het ambt.

De grondwetten van alle landen (uitgezonderd het officieel atheïstische Albanië) garanderen dat 'ieder vrij is zijn geloof te belijden of niet te belijden'. Er is een formele scheiding van kerk en staat. De praktijk is echter anders. De kerk dient zich te onthouden van elke bemoeienis met de politiek, maar de staat legt door allerlei gepubliceerde en geheime wetten en voorschriften het kerkelijk leven aan banden. In elk land is een staatsbureau voor godsdienstzaken, dat voor iedere beslissing van de kerken toestemming moet geven. Het regelt de aantallen studenten, verstrekt in sommige landen werkvergunningen voor predikanten, die ook weer ingetrokken kunnen worden, en houdt voortdurend toezicht op het doen en laten van de kerken. Niemand kan zonder instemming van het bureau in een leidende kerkelijke funktie gekozen worden. In Rusland is de invloed van deze instantie ook in de plaatselijke gemeenten bijzonder groot. Deze registratie levert dus voor de kerken veel beperkingen op. Anderzijds is het met name voor de grotere kerken vrijwel de enige wijze waarop men nog als kerk kan funktioneren. Ondanks deze belemmeringen wordt veel werk gedaan door predikanten die trouw in de gemeente arbeiden. In het geheim, wordt het jeugdwerk georganiseerd en is men bezig met evangelisatiewerk. Om Christus' wil draagt men discriminatie, armoede, controle en verdachtmakingen. De Heere geeft Zijn zegen over dit werk. Ouderen en jongeren komen tot geloof in de Heere Jezus Christus en belijden dat met woorden en daden. Naast deze geregistreerde kerken zijn er groeperingen, die niet officieel erkend worden. In Hongarije heeft een groep methodisten jarenlang een illegaal bestaan geleid. Predikanten waren uit de pastorie gezet, de kerkgebouwen waren door de staat gesloten. Men kwam bijeen in woonhuizen en zelfs op straat. Hoewel de predikanten zelfs tot voorwaardelijke gevangenisstraffen veroordeeld werden, bleef men ongestoord 's zondags bijeenkomen. Na jarenlange onderhandelingen zijn deze gemeenten inmiddels officieel erkend en als kerk geregistreerd.

De vrije evangelie christen-baptisten in Rus­land weigeren echter registratie aan te vragen. Zij accepteren de inmenging door de staat in kerkelijke zaken niet. In deze principiële afwijzing speelt hun opvatting over de taak van de overheid een rol. Zo weigeren zij bijvoorbeeld ook de eed van trouw aan de overheid, waardoor de dienstplicht voor hen onmogelijk wordt. Hoewel men in sommige gemeenten in het openbaar samenkomt, wordt elders dienst gehouden in woonkamers en zelfs in de bossen. Deze groep (plm. 100.000 volwassengedoopten) is zeer aktief en drukt in het geheim bijbels en boeken. Naast dit ondergrondse werk zijn zij door hun ernst en levenswandel velen tot een voorbeeld. Hoewel zij maar een kleine groep christenen vormen, trekt hun leven veel aandacht in het westen, niet in het minst, omdat een groot deel van de gevangen christenen in Rusland uit hun midden komt. Echt ondergronds en geheel verboden zijn enkele sekten en de zogenaamde geünieerde kerk. Deze laatste komt vooral in Rusland en Roemenië voor en is eigenlijk rooms-katholiek, met als bijzonderheid, dat de priesters gehuwd mogen zijn. Onder dwang van de overheid is deze kerk officieel opgegaan in de Orthodoxe Kerk, maar in het geheim komt men nog steeds bijeen.

Uit deze gegevens blijkt wel, dat men niet zomaar van 'de ondergrondse kerk' kan spreken. In verschillende landen bestaan alleen geregistreerde kerken, die in het openbaar dikwijls veel goed werk doen. Anderen gingen een veel zwaardere weg, die hen in Rusland soms in gevangenschap voerde. Maar ook het leven van de erkende kerken is nog vol zorgen. Daarover een volgende keer.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen