Christenen in Oost-Europa (2)

Hervormde Kerken

Na het overzicht in het vorige artikel, beperken we ons nu tot de kerken met een gereformeerde belijdenis. Uiteraard zijn ook de kontakten met luthersen, baptisten, en methodisten van belang, maar van oudsher zijn de banden tussen de Hervormde Kerken en Nederland het belangrijkste geweest. Dat geldt met name voor de Hongaars sprekende Hervormde Kerk. Deze vinden we in Hongarije en de omliggende landen. In Tsjechoslowakije heeft ook de Evangelische Kerk der Boheemse Broeders gedeeltelijk een hervormde traditie. Na een tijdlang geheel verboden te zijn geweest, mochten de Hussieten zich in 1781 weer kerkelijk organiseren. De toenmalige Habsburgse overheid liet echter alleen Lutherse of Calvinistische kerken toe, zodat veel gemeenten zich in gereformeerde zin vormden. In 1918 werden Luthersen en Calvinisten verenigd in de Evangelische Kerk. In veel gemeenten zijn echter nog duidelijke sporen te vinden van deze gereformeerde afkomst. De Hervormde Kerk van Polen is voor een gedeelte van Tsjechische afkomst en is in dit rooms-katholieke land erg klein.

Hongarije

De Hervormde Kerk van Hongarije is dus verreweg de grootste van de Hervormde Kerken. De kontakten met Nederland zijn al eeuwenoud. Bekend is de aktie waarmee Michiel de Ruyter een aantal predikanten bevrijdde, die door de rooms-katholieke overheid naar de galeien waren verbannen. Een standbeeld van De Ruyter in Debrecen herinnert daar nog steeds aan. In verschillende dorpskerken is een gedenkplaat aangebracht met de naam van een predikant uit die gemeente, die door deze aktie gered is. Maar ook op andere wijze waren er kontakten. Meerdere drukken van de oude bijbelvertaling van Karóli Gaspar zijn in Nederland verzorgd. In Utrecht bestaat sinds 1761 het Stipendium Bernardinum, dat studiebeurzen verleent aan Hongaarse studenten. Ook nu nog komen regelmatig enkele studenten naar Nederland om een periode aan de universiteit te studeren.

Belangrijker zijn echter de kontakten op geestelijk gebied. Wie een Hongaarse gemeente bezoekt, zal daar veel kunnen herkennen. Niet alleen zijn de psalmmelodieën dikwijls gelijk (veel gemeenten zingen niet-ritmisch), in de gesprekken met velen kan een sterke geloofsverbondenheid ervaren worden. Indrukwekkend is de viering van het Heilig Avondmaal, die staande rond de Avondmaalstafel geschiedt en waaraan mannen en vrouwen beurtelings deelnemen. In veel gemeenten kent men wekelijkse bijbel-uren en in de week van voorbereiding voor het Heilig Avondmaal wordt dagelijks een kerkdienst gehouden. In een aantal gemeenten is duidelijk sprake van een warm geestelijk leven, dat zich uit in trouw medeleven en evangelisatiewerk. Belangrijk daarbij is de prediking en het pastorale werk in de gemeente. Aktieve predikanten brengen jongeren bijeen in bijbelstudiegroepen. Dat werk heeft een uitstralingseffect naar andere jongeren toe, die van de dienst van de Heere vervreemd zijn.

Een bijzonderheid in de Hongaarse Hervormde Kerk is het bisschops-ambt. Vroeger was dit een symbolische funktie, de bisschop was de eerste onder zijn gelijken. Door de invloed van de staat is dit ambt steeds belangrijker geworden. De bisschop is niet alleen voorzitter of woordvoerder, maar ook bestuurder van de kerk geworden. Zo heeft de overheid de greep op de kerk versterkt en is de bisschop een man met grote macht in de kerk. In een aantal gevallen heeft dit geleid tot ontwikkelingen die de kerk schaden. Een bisschop die staatsgezind is, kan met steun van de overheid trouwe, hardwerkende predikanten verplaatsen naar een kleine, wegkwijnende gemeente en in bloeiende gemeenten minder geschikte predikanten plaatsen. Bovendien kan de bisschop als een verlengstuk van het staatstoezicht fungeren. Hoewel er voorbeelden zijn van bisschoppen, die zoveel mogelijk het goede zoeken, zijn er helaas ook anderen die minder goed voor hun kerk zorgen of eenvoudig onbetrouwbaar zijn.

Hier raken we de zorgen aan, die de Hervorm­ de Kerk in Hongarije heeft. De kerk kan nog veel dingen doen, die in andere landen onmogelijk zijn. Maar binnen en buiten de kerk doet zich de invloed van het systeem gelden. Sommigen gemeenten kennen een goed geestelijk leven, maar elders is het werk van de predikanten moeizaam, omdat de gemeente nauwelijks meeleeft. Christenen leven immers dagelijks in een omgeving, waarin voor de Heere en Zijn dienst geen plaats is. Voortdurend is de openlijke of stille vijandschap voelbaar. Het aantal kerkelijk meelevende jongeren is klein. Door excursies op zondag en andere maatregelen wordt de kerkgang voor hen bemoeilijkt. Sommigen willen wel, maar zijn bang voor hun carrière.

De predikantstraktementen zijn laag. Veel pastorieën en kerken zijn oud en in slechte staat. De gemeenten brengen wel geld bijeen, maar te weinig om de gebouwen te kunnen onderhouden. Dergelijke uitgaven gaan de financiële draagkracht meestal te boven. De zorg voor de toekomst is dan ook groot.

Juist daarom zijn gelovige predikanten en gemeenteleden aktief. Ze weten, dat de jongeren met name Gods Woord moeten horen. Zij worden in het onderwijs voortdurend zonder God opgevoed. In prediking en bijbelstudie werken predikanten aan de opbouw van de gemeente. Dikwijls kan gesproken worden van de zegen van de Heere, Die verrassend werkt. Wie deze predikanten in hun vaak armoedige omstandigheden ontmoet, wordt getroffen door de geloofsmoed, die velen hebben. Soms gaan zij per zondag in vijf of zes kerkdiensten voor. Een auto is daarbij onontbeerlijk, omdat een gemeente uit meerdere dorpen bestaat. De aanschaf daarvan en de benzinekosten zijn echter voor de meeste predikanten te hoog, tenzij hulp wordt geboden.

Dat laatste geldt ook voor de boeken en hulpmiddelen voor jeugdwerk en pastoraat. De Hervormde Kerk heeft een eigen uitgeverij. In Boedapest is een winkel, waar boeken en Bijbels te koop zijn. Maar de prijzen zijn vrij hoog en lang niet iedereen kan naar Boedapest reizen. Bovendien verschijnt er vrijwel geen jeugdlektuur en is de inhoud van de boeken lang niet altijd naar Schrift en Belijdenis.

Samenvattend kan gezegd worden, dat velen trouw arbeiden in Gods Koninkrijk. Gods werk gaat door, soms ook in het verborgene.

De marges waarbinnen de kerk moet werken, zijn niet groot. Financiële middelen en andere hulpmiddelen ontbreken dikwijls. Maar door alles heen leeft het vertrouwen: De Heere zal voorzien. In dat vertrouwen mag de kerk van Hongarije voor velen ten zegen zijn. Tegelijk is daar hulpverlening vanuit Nederland onmisbaar. Dat geldt ook in het bijzonder voor de zusterkerken waarover een volgend artikel handelt.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen