Stemmen over ‘Samen op Weg’

Prof. dr. G. P. Hartveld (Geref.)

‘Samen op Weg: een beweging vooruit

Wanneer iemand nu zou denken: dan zijn de gereformeerden dus weer terug in het huis dat zij zo nodig moesten verlaten in 1834 en 1886 - of waar zij vierkant uit gezet zijn, zoals anderen zeggen. Wel, wie zo redeneert, begrijpt het toen nog niet. Het gaat niet om een beweging terug, maar om die vooruit. Hervormden nóch gereformeerden zijn meer dan zij in 1834 en 1886 waren. En het zal ons nog moeite genoeg kosten die beweging vooruit te maken. Dat is het meest spannende, waarbij een van de vele vragen is of wij onszelf eigenlijk wel kunnen mannen en of wij de "uitdaging van de tijd" wel aankunnen, zelf, persoonlijk, en als gemeenschap. (...)

In de kerk vragen wij God elke zondag of Hij mijn, ons verleden niet wil laten mee-wegen, wil laten mee-tellen. Als Hij dat wel zou doen waar zouden wij blijven? Welnu: moge deze "heilzame vergetelheid" niet alleen de beide synoden bezielen, maar ook de tallozen op het "plaatselijk vlak".'

Ir. J. van der Graaf (Ned. Herv.; Huizen)

‘Gemeenten kunnen sterk zijn
en het beginsel

Als ik de vraag moet beantwoorden af samengaan van hervormden en gereformeerden in 1986 realiteit wordt, dan heb ik dit in het achterhoofd. Kunnen en willen we nog samen de Reformatie herdenken? Maar dan moet ik dieper vragen. Leven de uitgangspunten, de herontdekkingen van de Reformatie nog in alle gemeenten in de prediking? Sola Scriptura (Alléén de Schrift), Sola Gratia (Alléén genade), Sola Fide (Alléén het geloof)! Is de prediking daarvan doorademd? Leven we allen nog uit de vreemde vrijspraak, de rechtvaardiging van de goddeloze? En komt het werk van de Heilige Geest, die vanuit de verkondiging Christus door het Woord aan en in het hart brengt voluit aan de orde? Als dit het geval is is het de vraag of het in de hervormde en de gereformeerde gemeenten ter plaatse dan samen het geval is! (...)

Het grondstramien van de hervormd-gereformeerde prediking (in verscheidenheid gebracht overigens) is gelijk gebleven. De vragen van het geestelijk leven, de toeëigening van het heil, de oproep tot geloof en bekering, de benadrukking van het werk van de Heilige Geest in de toebrenging, de levendmaking van een zondaar en het inleiden in het werk van Christus door de Geest is het centrale gebleven, met direct daaraan verbonden het leven van de heiliging. In die gemeenten bleef de Catechimusprediking in ere. Het is zelfs zo dat in de Hervormde Kerk de prediking van de Heidelbergse Catechismus vrijweluitsluitend nog in ere is in de hervormd-gereformeerde gemeenten en (een aantal) confessionele gemeenten.

Ik meen, dat ik geen onrecht doe als ik zeg dat de prediking van de Heidelberger ('de eenvoudige Heidelberger houd daaraan vast kinderen', zei Kohlbrugge op zijn sterfbed) sterk is teruggedrongen, ook in de Gereformeerde Kerken. Dat betekent iets in theologisch en geestelijk opzicht. Er is in theologisch opzicht sprake geweest van een (aard)verschuiving, die de prediking niet ongemoeid heeft gelaten. Ik mag daarin niet generaliseren, maar feit is dat in allerlei gemeenten binnen de Gereformeerde Kerken eigen leden het oude gereformeerde niet meer herkennen in de prediking. Het gaat vaak niet meer om dit toch onopgeefbare: 'Wat is uw enige troost, beide in leven en in sterven? Dat ik niet mijns maar mijns getrouwen Zaligmakers Christus eigen ben, die met Zijn dierbaar bloed voor al mijn zonden volkomen betaald heeft' (H. C, zondag 1). (...)

Ik geloof er zó, zoals het nu gaat, ook niet in.

Misschien ben ik te klein-gelovig. Want de Heere God is altijd nog bij machte om bergen te verplaatsen, en zeeën droog te maken. Laat men in "de top" dan toch verder denken, maar dan graag verder theologiseren bij Schrift en belijdenis, en biddend verder worstelen. Maar laat men het "gewone" volk niet vergeten. Want gemeenten kunnen sterk zijn en het gereformeerde beginsel is taai. Dat heeft de praktijk in de Hervormde Kerk bewezen. Ik hoop dat in 1986 niet alleen aan 1886 wordt teruggedacht (ten afscheid) maar ook aan 1517 (ter Wederkeer).

Want zó - ik schrijft immers over "wordt het realiteit in 1986? " - zie ik het nog niet gebeuren.'

Arte Snaterse (Geref.)

‘Als de portemonnee dun wordt...

Utrecht en Oldemarkt - De kerkelijk situaties zijn niet te vergelijken. Op één punt na: men wil (gaat) Samen op Weg, omdat men wel moet. Alleen blijven maakt letterlijk eenzaam. Terwille van een goed pastoraat kiest men voor samenwerking met de Hervormde Gemeente. Deze situatie zal door de een beschreven worden als: Samen op Weg is de redding van de financiën. En door de ander als: De financiën moeten Samen op Weg redden. In ieder geval spelen de financieel-organisatorische kanten van het kerkelijk leven wel degelijk een rol in het Samen op Weg-gebeuren.'

Ds. H. E. Bijleveld (Geref.; Woerden)

'Ik heb het idee dat we eerder uit elkaar groeien dan naar elkaar toe

Dat is eigenlijk het verhaal, hè. Komt het echte "Samen op Weg" ooit van de grond?

Ds. Bijleveld: "Ik denk van niet. Op korte termijn althans. De Gereformeerde Kerk is bezig een (beetje) visie op kerk-zijn te ontwikkelen. In het kader daarvan hebben we erg veel problemen gehad (en nog). Onderwerpen als homofilie, kinderen aan het Avondmaal, Schriftgezag, I.K.V., al die dingen die toch behoorlijk met de maatschappij te maken hebben die zijn helemaal nog niet in beeld bij de Hervormde Gemeente. Dat komt voor een deel door de Gereformeerde Bond want die fifty-fifty verhouding in de centrale kerkeraad is een onding. (...)

Wat zou je met "Samen op Weg" willen? Een structurele, formele eenheid. Binnen dat hele blok wat je dan krijgt, heb je mensen die tegen de basisbeweging aanzitten en je hebt mensen die tegen de gereformeerde bond aanzitten. Dat hele scala van geloofsbelevingen dat vind je op zich ook in onze kerk en in de Hervormde Gemeente. Wanneer je dat bij elkaar gaat doen... en stel nu eens dat dat lukken zou... dan ben je volgens mij nog geen stap verder. Kijk, bijvoorbeeld, eens naar de hervormde deelgemeenten elders. Is dat dan wel "Samen op Weg?" Het komt er op aan hoe intensief je met elkaar bezig bent.'

De heer I. B. de Jonge (Geref.; Woerden)

'Wanneer er een gezamenlijke bidstond of dankstond wordt gehouden, kruipen de Bonders in een apart kerkje om daar te bidden

De Gereformeerde Bond binnen de Hervormde Gemeente schrikt van de ontwikkelingen binnen onze kerk. Wij lopen te ver voor. Dat hoor je regelmatig: "Er kan zoveel in die Gereformeerde Kerk". Misschien is er bij ons ook wel te veel vrijheid. Ik heb zelf ook de indruk dat we te vrij worden. (...)

Wanneer er een gezamenlijke bidstond of dankstond wordt gehouden, kruipen de Bonders in een apart kerkje om daar te bidden. En ik vraag met het werkelijk af: "Kunnen zij dan niet met ons meebidden? '"

Mevr. F. C. Griffioen-van Zoest (Geref.; Woerden)

'Er zijn genoeg positieve kanten te vinden... En dan zie je wel een weg

De Gereformeerde Bond had vertrouwen in mijn man. Want mijn man was iemand die secundair reageerde. Hij vond dat iedereen mee moest kunnen komen. En nu ga ik iets belangrijks zeggen: Samen op Weg is afhankelijk van personen. Er zijn predikanten die Samen op Weg stuk kunnen maken. Namelijk door zich progressief en (om maar een modewoord te gebruiken) links op te stellen. Daardoor krijg je hét gegooi in de glazen.'

Ds. J. Monteban (N.H.; Zelhem)

'Samen op Weg is slechts een etappe voor een veel langere weg

Men moet constateren - en dat is de laatste maanden weer gebleken uit allerlei publicaties - dat het proces van "Samen op Weg" vooral geblokkeerd is door de vleugels in de beide kerkgemeenschappen. Een en ander spiegelt zich getrouw af in de keuze van het tempo, dat dan weer eens door de geref. synode, dan weer eens door de herv. synode wordt vertraagd of versneld. In de vijftiger jaren waren het vooral de gereformeerden, die uiterst voorzichtig bleven. Een voorstel tot afvaardiging naar elkaars synoden werd in 1956 door de geref. synode afgewezen. Pas in september 1961 kwamen de moderamina van de beide synoden in vergadering bijeen. Of beter gezegd: voor een bespreking. In die jaren was het vooral de vrijzinnigheid, die de gereformeerden huiverig maakte. Niet alleen in de synode, maar ook in de plaatselijke gemeenten.

In de laatste jaren is het vooral de hervormde synode, die de pas wat wil inhouden, waarschijnlijk onder druk van de rechtervleugel van de kerk. Maar nu, ironischer-wijze, vanwege de "verwatering" van de Geref. Kerken. (...)

Ik signaleer twee grote hobbels, waar we in ieder geval overheen moeten komen.

Dat zijn in de eerste plaats die vleugels in de beide kerkgemeenschappen, die zich nog gevoed weten door de historische werkelijkheid van Afscheiding en Doleantie. Bij de gereformeerden zijn dat diegenen die vinden dat hun kerk niet meer is, wat zij was. Zij verlangen terug naar de kracht van het getuigenis uit de dagen van Kuyper. Bij de hervormden zijn het vooral de Geref. Bonders, die nog altijd de gereformeerden verwijten, dat ze in 1886 uit de Herv. Kerk zijn weggelopen en hen, de belijdenis-getrouwen, met de puinhopen van de reglementen-kerk hebben laten zitten. Hoor ik de stem van de Geref. Bond goed, dan komt daar heden ten dage nog bij, dat de Geref. Kerken in Nederland (volgens hun zeggen) eigen reden van bestaan hebben geloochend vanwege alle vrijzinnigheden, die daar binnengeslopen zijn.

Waaruit men haast geen andere conclusie kan trekken dan deze dat de Geref. Bond eigenlijk nog de enige stroming is, die op het goede pad zit. Daarbij komt dat deze beide vleugels elkaar niet vinden, maar wel aantrekkingskracht uitoefenen op diegenen, die zich in een nieuw polarisatie-proces zien betrokken, als het gaat om een aantal vraagstukken van maatschappelijke en politieke aard.'

Ds. W. L. V. d. Geer: (N.H.; Woerden)

'Mocht het ooit lukken dan krijg je er meteen twee kerken bij

Laat ik het zo mogen zeggen: wanneer de gereformeerden de kinderen bij het Avondmaal betrekken, wordt het pannetje op een lager vuurtje gezet.

Ik teken daarbij aan dat dat niet alleen uit de hoek van de Gereformeerde Bond komt, maar ook uit de confessionele. Kinderen aan het avondmaal is een stap te ver. Ik vertolk niet precies de hervormde kijk op het gereformeerde gebeuren. Toch denk ik dat er in Woerden ook veel gereformeerden overhoop liggen met de zaken die u net noemt. En dat er veel gereformeerden het plezierig zouden vinden als diezelfde zaken minder hoog op het prioriteitenlijstje zou staan.

De zaak wordt m.i. toegespitst op het tempo. In de Hervormde Gemeente hebben we te maken met het spanningsveld tussen Bonders en Confessionelen. En de gereformeerden willen een aantal zaken sneller realiseren dan wij kunnen en willen. De wens om er één geheel van te maken is mijns inziens een overtrokken wens. Mocht het ooit lukken dan krijg je er waarschijnlijk direct twee kerken bij...'

Ds. D. N. Wouters (Geref.)

'Hervormden krijgen te maken met de hele Gereformeerde Kerk

Zeker. Er is altijd duidelijk gesteld, dat de hervormden te maken krijgen met de héle gerefor­meerde kerk, ondanks de verschillende visies die daarin leven. En wij krijgen te maken met de gehele hervormde kerk, waarin ook de gereformeerde bond thuishoort en waarin zich ook nog oude restanten bevinden van vrijzinnigheid. Maar m.i. hoeven we niet te wachten met een verdere toenadering totdat de problemen hetzij in eigen huis met de moderne stromingen, hetzij dat de hervormden daarmede klaar gekomen zijn.'

(Ds. E. Overeem: (Geref.; Confessioneel Beraad)

'Samen op Weg mag weleens op een wat minder vrijblijvende basis

Aan mijn catechisanten heb ik eens gevraagd of zij het verschil wisten tussen gereformeerd en hervormd. Eén kwam nog met het oude probleem van de vrijzinnigheid. Voor de rest wist men niet anders of het was altijd zo geweest. Op hun beurt vroegen ze het ook aan mij. Je bent wat voorzichtig in je antwoord en ik zei, dat ik geref. ben begonnen en ook wel geref. zou willen eindigen, maar ik voegde eraan toe, "mag ik mijn hobby op jullie uitleven, terwijl ik je niet meer duidelijk kan maken wat het verschil is?" Bovendien vraagt de wereld om ons heen duidelijkheid, b.v. vanuit de evangelisatie. Naar welke kerk zou je moeten gaan of waar moet je je bij aansluiten.

Met de jaartallen 1984 en 1986 heb ik meer moeite, omdat ze een positieve en negatieve symboolwaarde kunnen krijgen. Is dat psychologisch wel verstandig. Men kan er een positieve symboolwaarde aan hechten door te zeggen, nu gaan we ons na zoveel jaren na Afscheiding en Doleantie eens verootmoedigen. Ik wil opmerken, dat er bij mij geen enkele behoefte is om mij daarvoor de verootmoedigen. In die historische situatie is het gerechtvaardigd geweest. Wie het daar niet mee eens is, kent de geschiedenis niet.

Het kan ook een negatieve symboolwaarde krijgen, dat men zegt ''we halen een streep door wat de vaderen in 1834 en 1886 gedaan hebben". Ik wil wel verootmoediging voor kerkelijke gescheidenheid, maar niet voor wat er toen gebeurde. Dat gaat mij te ver.'

Ds. M. Kievit (Geref.; Hardegarijp)

'Ik vind het niet goed dat hervormd en gereformeerd één worden

Nu staat het "Samen op Weg" in Hardegarijp, ook in de rest van Nederland dacht ik, op een lager pitje. Het gaat niet als een nachtkaars uit. Maar ik dacht wel dat men het idee liet varen dat we één instituut moeten worden...'

Ds. Th. Brussee (Ned. Herv.; Federatie Rijperkerk)

'We moeten de hemel ook samen delen...

Eerlijk gezegd geloof ik er niet echt in. Dat klinkt heel tegenstrijdig omdat het "Samen op Weg" in Rijperkerk vrij goed gaat. Maar... de wonderen zijn de wereld nog niet uit. Dat is punt één. Daar staat echter tegenover dat het verleden een hele zware rol speelt. Kijk, de oudere mensen hebben bepaald (figuurlijk) gevochten voor hun kerk. Zochten en vonden een bepaalde indentiteit. Vandaar mijn aarzeling om te zeggen dat ik geloof in "Samen op Weg".'

Ds. D. G. Wiersma (Ned. Herv.; Hardegarijp)

'Wanneer ik geen hartstocht proef voor de problemen van de wereld, hoeft het voor mij niet

Het proces bij de gereformeerden is zo ingrijpend. Ik sta op een afstand te kijken. Wil me er niet mee bemoeien. Het probleem bij "Samen op Weg" in Hardegarijp is dat ik bang ben voor een ruk naar rechts. Ik ben bang voor het ontstaan van een minder sociaal bewogen "kerktype". Want ik zie een conservatieve sfeer... zoiets wat je ook aantreft bij Youth for Christ. Men is dan niet (meer) bezig met maatschappelijke vraagstukken. Dat is, vind ik, een moeilijk punt. Want in plaats van bezig te zijn met de wereldproblematiek is men met zichzelf bezig.' (...)

Als er geen hartstocht is voor de problemen van de wereld... hoeft het voor mij niet. Hervormden zijn niet beter dan gereformeerden, maar wat betreft de sociale bewogenheid zijn wij toch verder. Samen op Weg, betekent voor mij dat je er iedereen bij moet betrekken. En dat je niet bang moet zijn voor zogenaamd vrijzinnige invloeden. Maar...'

Drs. W. H. Stenfert Kroese (N.H.-oud secr. ver. van Vrijz. Hervormden)

'Onderlinge strijd heeft verlammend gewerkt

Onze motieven? Is dit dan een beweging waaraan Vrijzinnigen in de Hervormde Kerk deelnemen? Ja zeker! De Vereniging van Vrijzinnige Hervormden heeft verschillende malen heel duidelijk uitgesproken dat zij deze poging de kloven te dichten die de Hervormde en de Gereformeerde Kerk scheiden, toejuicht. En het is niet bij een theoretische, waarschijnlijk vrijblijvende, uitspraak gebleven. Op verschillende plaatsen in ons land nemen Vrijzinnige groepen volop en con amore deel aan de hervormd-gereformeerde samenwerking. Het lijkt nodig dit nog eens met nadruk te zeggen, daar blijkt dat velen hiervan niet op de hoogte zijn.

Wat zijn nu de redenen voor deze samenwerking? Heel nuchter kunnen wij de voor de hand liggende voordelen opsommen. In een tijd, waarin degenen die verantwoordelijk zijn voor de kerkelijke financiën met zware zorgen te kampen hebben, zijn de economische voordelen van samenwerking duidelijk. Er zijn minder gebouwen nodig met alle lasten daaraan verbonden; de personeelslasten worden lager. Dat zijn voorwaar geen kleine dingen. De gemeente kan het geld dat vrijkomt op vele manieren beter besteden. De luxe van aparte kerken is duur.'

Dr. C. Bezemer (N.H.; Scheveningen)

'Overhaaste beslissing gaat aan realiteit voorbij

Vóór alles acht ik het noodzakelijk er op te wijzen, dat mijn standpunt betreffende Samen op Weg niet het standpunt van de Confessionele Vereniging is en van allen, die zich in de Hervormde kerk met haar verwant voelen. In één opzicht is men het binnen de Confessionele Vereniging in elk geval wel eens: dat we de eenheid onder elkaar hebben te zoeken en dat de vooral sinds de vorige eeuw ontstane verdeelheid binnen het Protestantisme een betreurenswaardige realiteit is. Dit standpunt is duidelijk uitgesproken in de in februari 1981 verschenen brochure van het Hoofdbestuur van de Confessionele Vereniging: "Belijdend Samen op Weg". (...)

Binnen de confessionele kring zijn globaal genomen drie standpunten ten aanzien van Samen op Weg te onderscheiden.

In de eerste plaats zijn er degenen, die gezien de huidige ontwikkelingen in de Hervormde Kerk, maar met name ook in de Gereformeerde Kerken, beschouwd kunnen worden als geen voorstander van een samengaan van beide kerken. Gewoonlijk wordt gesuggereerd als zouden daartegen alleen maar grote bezwaren bestaan bij de Gereformeerde Bond in de Hervomde Kerk, maar dat is een onjuiste voorstelling van zaken. In allerlei confessionele (wijk)gemeenten bestaan die bezwaren ook.

Een van de redenen daarvan is, dat men beducht is voor een toename van een maatschappij-kritische, horizontalistische en oppervlakkige prediking, die in zeer veel gemeenten, ook in de gereformeerde kerken wordt gehoord. Men kan wel zeggen, zoals al gebeurd is, dat het zó stellen van de zaken een negatief beïnvloeden is van de Samen op Weg-gedachte, maar deze kritiek is niet terecht. De eerlijkheid gebiedt om te zeggen hoe de zaken erbij staan. Dat in een honderdtal gemeenten sprake is van federatieve verbanden en vergevorderde samenwerking tussen beide kerken wil ik niet ontkennen, maar daar staat tegenover, dat in heel veel gemeenten niets of praktisch niets aan de hand is. (...)

Men vergete niet: het grondvlak van de kerken zal uiteindelijk moeten uitmaken hoe de verdere ontwikkelingen zullen zijn. Het gevaar is niet denkbeeldig, dat bij een steeds verder samengaan de onderlinge spanningen in veel gemeenten zullen stijgen, en allerlei evangelisaties en nieuwe deelgemeenten in het leven geroepen zullen worden, zodat we dan steeds meer de richting uitgaan van een plurale kerk, met nog meer verdeeldheid dan er nu reeds in beide kerken is.

Voorzichtigheid en wijs beleid is daarom wel zeer dringend geboden.”

Op 17 en 18 november a.s. zal, zoals we al eerder berichtten, weer een combi-synode van de synodes van de Nederlandse Hervormde Kerk en de Gereformeerde Kerken worden gehouden. Er wordt naar gestreefd om in 1986 tot een acte van bereidverklaring tot hereniging te besluiten.

Het Centraal Weekblad, officieel orgaan van de Gereformeerde Kerken, wijdde een heel nummer aan Samen op Weg, in verband met de komende synode. Men liet allerlei gastschrijvers hun mening geven over hun verwachtingen ten aanzien van de eenwording van beide kerken. Van ieder van deze bijdragen is bijgaand een kenmerkende passage weergegeven. We geven één en ander aan de lezers door zonder verdere commentaar. De stukjes spreken voor zich. Duidelijk is dat de verwachtingen heel verschillend zijn.

We menen dat het goed is de lezers zo veelzijdig mogelijk te informeren over 'Samen op Weg', dat onomkeerbaar wordt genoemd. In ieder geval vormt de komende combi-synode een duidelijke nieuwe stap op weg naar een verenigde kerk.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen