Hoe lang nog Kerk der Vaderen?

In kort bestek een reactie geven op datgene wat dezer dagen besloten werd door de gecombineerde vergadering van de Hervormde en de Gereformeerde synoden is niet simpel. Besloten werd dat beide kerken na 1986 in 'staat van hereniging' zullen zijn en dan een ecclesiologische concensus (een overeenstemming inzake de leer aangaande de kerk) zullen hebben. Het besluit werd genomen ondanks maning van het hervormd moderamen tot voorzichtigheid. Tot die voorzichtigheid besloten slechts veertien hervormde synodeleden en niet meer dan één gereformeerd synodelid. Ik vat mijn commentaar in vier punten samen.

Beslissing van het midden

Wat de Hervormde Kerk betreft is het duidelijk dat de beslissing door het midden, de brede, ook vage middenorthodoxie genomen is. De anderen worden om zo te zeggen meegenomen. Opnieuw werd het woord van prof. dr. H. Berkhof waar, namelijk dat de gereformeerden in de Hervormde Kerk telkens onder het juk van de repressieve tolerantie (onderdrukkende verdraagzaamheid) van de midden-orthodoxie door moe(s)ten. We worden meegenomen in de roes van hen die slechts één ding voor ogen hebben: eenheid, hóé dan ook.

Heilloos voor de gemeenten

Het hervormd moderamen heeft kennelijk beseft hoe heilloos de grote haast, waarmee zich het Samen op Weg gebeuren aan het voltrekken is, voor de gemeenten zal zijn. Vele gemeenten van gereformeerde signatuur in de Hervormde Kerk laten zich eenvoudig niet samenvoegen met de gemeenten ter plaatse in de Gereformeerde Kerken zonder grote spanningen en afvloeiingen. In het midden van de Hervormde Kerk staat men al niet te trappelen van ongeduld om met de Gereformeerde Kerken samen te gaan vanwege een bepaalde mentaliteit (zeg gereformeerd activisme). In de gereformeerde sector zal de weerstand juist vanwege de prediking groot blijken. In vele gemeenten in de Gereformeerde Kerken, is men aan de prediking van Schrift en belijdenis ontgroeid. Daardoor wordt er over en weer niet meer verstaan wat en hoe gepreekt wordt.

Verschil in achtergrond

De tijd zal het leren hoe het verschil in achtergrond in beide kerken zich zal wreken. De Hervormde Kerk heeft, oud als ze is, al heel wat stormen van leer doorstaan. Het gereformeerd belijden, het belijden van de kerk der eeuwen bleek n.l. desalniettemin taai. De Gereformeerde Kerken zijn nog geen eeuw geleden met veel élan gesticht maar met dezelfde jeugdige voortvarendheid als waarmee de vaderen de bolwerken bouwden worden thans de muren omver gehaald. Men denke aan het onbijbelse rapport over het Schriftgezag de belissingen die genomen werden terzake van homofilie en relaties, de ontwikkelingen in de leer, met name de ontkrachting van de verzoening (Wiersinga). Alles voltrok zich in snel tempo en op synodaal niveau zijn de tegenkrachten tegen de ondermijning van het gereformeerd karakter van deze kerken weinige. Zal de vloedgolf van nieuwe 'gereformeerde' vrijzinnigheid (nieuw gereformeerd denken, noemde dr. Weyland dit) nu over de straks bedoelde kerk slaan? Dan zullen we weten wat we in huis gehaald hebben, als het zo nog mógen noemen, want het gaat om een nieuwe Kerk.

Verschil in kerkgevoel

Op deze gecombineerde synode viel een nieuw woord: kerkgevoel. Laat ik het maar zo zeggen: in de Hervormde Kerk is het besef aanwezig van 'de kerk der vaderen'. Die mochten we - zo zeiden en zeggen hervormdgereformeerden - niet los laten. Vanwege het verbond niet! Dat gevoel hebben de gereformeerden nooit gehad. Ze zullen het dunkt me, niet meer krijgen ook. We staan dan ook voor de vraag of de nieuwe kerk nog kerk der vaderen zal zijn. En dan niet alleen omdat de confessie, hóé dan ook, nog een opbergplaatsje zal krijgen; maar niet minder ook omdat er nog zijn zal die spiritualiteit, zeg bevindelijkheid, die kenmerkend is voor Reformatie en Nadere Reformatie. Me dunkt dat oudgereformeerden beter weten wat dit kerkgevoel is dan gereformeerden van vroeger en nu. Het heeft alles te maken met de religie van het belijden. Die religie blijkt in de vaderlandse kerk zo diep verankerd te zijn, dat ze telkens weer ongedacht op kon bloeien.

Gereformeerde Gezindte in het geding

Wat in Samen op Weg geschiedt heeft grote consequenties voor de Gereformeerde Gezindte. Groen zag die als een ideaal voor gereformeerden binnen en buiten de Hervormde Kerk. Binnen de Hervormde Kerk werd de eenheid in belijden met velen buiten die kerk beleefd. Buiten de Hervormde Kerk hadden velen nog het heimwee naar de vaderlandse kerk (hoe sterk vandaag nog? ). Maar als de 'staat van hereniging' wérkelijk 'hereniging' wordt hebben we een andere kerk. Niet meer de kerk der vaderen. Hoe is dan de plaats van de Hervormd Gereformeerden? Hoe is het dan met dit heimwee? Hoe is het dan met de Gereformeerde Gezindte? Waar zal die idealiter legeren? Of blijft daar berusting in het gruis van Sion?

De karavaan trekt voort

Duidelijk is geworden dat de karavaan voorttrekt. Moet de gereformeerde vroomheid, als die er nog is en waar die nog is, als folklore gaan dienen? We hebben de Gereformeerde Bond erbij nodig, zei (opnieuw) iemand. Dat is volstrekt niet ter zake. We hebben de Geest nodig, die Heere is en levend maakt, zodat de dorre akker van de kerken weer vruchtbaar wordt. De gereformeerde vroomheid zal gezamenlijk bezit van de kerken moeten zijn. Het lijkt nu veel op maakwerk. En maakwerk kan wel eens breekwerk worden. In ieder geval ontwaar ik in het huidige eenheidsstreven niet het waaien van de Geest waardoor de specerijen uitvloeien (Hooglied 4).

(Gedeeltelijk geplaatst in R.D., 20 nov. 1982.)

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen