De synode spreekt zich opnieuw uit over Zuid-Afrika

TOESPRAAK DR. BOESAK

De middagvergadering van de synode op 19 november jl. was gewijd aan Zuid-Afrika. Alvorens dit agendapunt aan de orde te stellen, gaf de praeses, ds. C. B. Roos, het woord aan dr. Allan Boesak, predikant in Zuid-Afrika en onlangs gekozen als president van de Wereldbond van Hervormde Kerken (WARC). Dr. Boesak was aanwezig op uitnodiging van de synode.

Dr. Boesak begon met het overbrengen van de groeten van dr. Beyers Naudé. Deze predikant is sinds 1977 bewegingsvrijheid en vrijheid van meningsuiting ontzegd vanwege zijn openlijke afwijzing en bestrijding van de apartheid. Onlangs is de tuchtmaatregel tot schrik van velen met drie jaar verlengd. Dat feit heeft bij mij, aldus dr. Boesak, het vlammetje van de hoop lager doen branden. 'Bij ons in Zuid-Afrika', zo zegt hij verder, 'is de situatie nu slechter dan ooit'. De Zuid-Afrikaanse regering heeft de zgn. kleurlingen, waartoe dr. Boesak wordt gerekend, een vooraanstaande positie willen geven, maar zulks ten koste van de zwarte bevolkingsgroep. 'Wij hebben nee gezegd, wij willen geen bevoorrechting ten koste van de ander, wij willen niet uitgespeeld worden.' Dr. Boesak vergelijkt de situatie in Zuid-Afrika met het volk Israël vóór de Rode Zee (Exodus 14): 'Achter ons staat de Farao, voor ons liggen de zee en de woestijn. Op de wagens van Farao springen kunnen en willen we niet. We moeten de zee en de woestijn door. Wij kunnen dat niet alleen. Wij doen het samen met onze Heere, die gezegd heeft te staan aan de kant van de onderdrukten en de lijdenen'. 'Wij zeggen hartgrondig nee tegen de apartheid. Apartheid is een pseudo-religieuze ideologie.' 'Het ergste is eigenlijk dat het leed van de apartheid en de onderdrukking die hiermede gepaard gaat, ons wordt aangedaan door mensen die hetzelfde geloof als wij belijden. Die de apartheid funderen op het evangelie. Het evangelie dat een bevrijdend woord zou moeten zijn in onze situatie, wordt gebruikt als een middel om te verdrukken. Apartheid heeft het hart uit het belijden gehaald en maakt het Evangelie onwaardig, het is een ketterij en afgoderij. Het is, nu zover gekomen in Zuid-Afrika, dat de basis tot gesprek tussen de Nederduitse Gereforeerde Kerk (de grootste protestantse blanke kerk in Zuid-Afrika) en de Zendingskerk (dochter kerk van de N.G. Kerk van voornamelijk kleurlingen, waartoe ook dr. Boesak behoort) ontbreekt. Het breukpunt is bereikt. Tot nu toe hebben we gezwegen uit. angst, maar dat kan niet langer zo doorgaan. Wij verwachten niet veel van economische en politieke machten. Waar wij het wel van verwachten is van onze broeders en zusters in Jezus Christus, zoals u in deze synode. Wat wij willen vragen is dat, als ons geloof wankelmoedig wordt, u ons door het dak neerlaat bij de Heere Jezus.'

Deze indrukwekkende toespraak werd door dr. Roos beantwoord. Het had hem zeer verheugd, dat hij geen bitterheid opgemerkt heeft bij dr. Boesak. Hij bad hem toe om door te gaan op de weg van de liefde die leidt tot vrede en verzoening.

NOTITIE VAN DE ROS

Vervolgens kwam het agendapunt: 'Zuid-Afrika' aan de orde. Dr. Boesak was hierbij, maar zat er zwijgend bij omdat hij zich niet wilde en ook niet mocht (vanwege eventuele represailles in Zuid-Afrika) mengen in de beraadslagingen van de synode. Ten behoeve van dit agendapunt had de Raad voor Overheid en Samenleving (ROS) een notitie samengesteld. In deze notitie komen de volgende punten aan de orde.

1. Motivatie

Waarom zijn we met Zuid-Afrika bezig? Niet omdat wij het beter weten en kunnen, maar vanuit een diep besef dat apartheid een stelsel is, dat tegen de wil van het grootste deel van de bevolking, met geweld in stand wordt gehouden, en de kritiek van het Evangelie niet kart doorstaan.

2. Ontwikkelingen in Zuid-Afrika en Namibië

In dit gedeelte wordt ingegaan op de recente ontwikkelingen in deze gebieden. In Zuid-Afrika leven bijna 28 miljoen mensen. Ongeveer 72% van hen zijn zwarten, 16% blanken, 9% kleurlingen en 3% Indiërs. In het systeem van de apartheid wordt 87% van het landoppervlak gereserveerd voor de blanken en 13% voor de zwarten. Kleurlingen en Indiërs moeten leven in afgescheiden gebieden binnen het blanke woongebied. Aan deze politiek van de apartheid is, tegen alle bezwaren en protesten binnenslands en buitenslands in, tot op heden krampachtig vastgehouden. In Namibië woont ruim één miljoen mensen, waarvan minder dan 10% blank is. In 1966 beëindigde de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties het mandaat van Zuid-Afrika om Namibië te regeren. Zuid-Afrika gaf hieraan geen gevolg. In 1978 besloot de Veiligheidsraad dat er in Namibië vrije verkiezingen gehouden moesten worden.. Tot nu toe heeft Zuid-Afrika geweigerd zulks te doen.

3. Betrokkenheid van de kerken

In Zuid-Afrika zijn de kerken diepgaand bij het apartheidssysteem betrokken. De blanke boerenkerken zijn geestelijke pilaren van de apartheidspolitiek. Er is wel enig verzet. Dr. Beyers Naudé is een bekend voorbeeld, maar zijn mond is gesnoerd. Verder hebben onlangs 123 predikanten uit de blanke boerenkerken protest aangetekend tegen de apartheidspolitiek. Het moet nog blijken in hoeverre deze predikanten de moed hebben met deze politiek te breken. Op de in begin november gehouden synode van de Nederduitse Geref. Kerk heeft geen enkele van de 123 het woord gevoerd (of niet mogen voeren? ). Duidelijk verzet is er te vinden in de dochterkerken van de N.G. Kerk, zoals ook door dr. Boesak duidelijk is aangegeven. Deze kerken spreken zich steeds duidelijker tegen apartheid uit. Verder zijn er organen, zoals de Broederkring, bestaande uit predikanten, evangelisten en gemeenteleden, zwarten en blanken, die de apartheid op bijbelse gronden afwijzen en de Vereniging van Gereformeerde of Hervormde Christenen in Zuid-Afrika, waaruit vertegenwoordigers vanuit de zwarte kerken en kerken van Engelse oorsprong deelnemen. Vanuit deze laatste kring is het fundamentele gesprek tussen de zwarte en blanke Zuid-Afrikaanse Christenen voorbereid op de vergadering van de Wereldbond van Hervormde Kerken te Ottawa in 1982. 'Deze vergadering heeft de apartheid afgewezen als in strijd zijnde met het Evangelie. Tevens zijn de blanke Zuid-Afrikaanse kerken als lid van de Wereldbond geschorst. Zij zullen hun lidmaatschap weer volledig hersteld kunnen zien, als:

- de zwarte christenen niet langer worden uitgesloten van kerkdiensten, speciaal van het Heilig Avondmaal

- steun wordt gegeven aan hen die lijden onder het apartheid systeem

- de apartheid wordt verworpen

Wat Nederland betreft heeft de hervormde synode zich reeds vanaf 1971 met Zuid-Afrika beziggehouden. In 1971 ging het om de bestrijding van het racisme en in 1973 om het stellen van voorwaarden aan investeringen in Zuid-Afrika. In 1974 werd emigratie naar Zuid-Afrika ontraden en opgeroepen tot bezinning op koop-en consumptiegedrag van artikelen uit Zuid-Afrika. In 1975 keerde de synode zich tegen nieuwe investeringen. In 1977 sprak de synode zich uitdrukkelijk uit tegen apartheid en hield een krachtig pleidooi voor betrokkenheid van alle bevolkingsgroepen bij de toekomst van Zuid-Afrika. In 1978 besloot de synode om met al de haar ten dienste staande middelen de communicatie met en tussen Christenen in Zuid-Afrika te bevorderen, verder de contacten met groeperingen in de Zuid-Afrikaanse bevrijdingsstrijd te intensiveren en tenslotte met andere kerken te overleggen welke economische maatregelen bij de regering en bedrijfsleven bepleit dienen te worden ten aanzien van Zuid-Afrika. In 1979 sloot de synode zich aan bij de oproep van dé Raad van Kerken tot een effectief olie-embargo.

4. Terugkerende vragen

Bij de beraadslagingen in de synode over de situatie in Zuid-Afrika zijn er enkele vragen die steeds weer terugkomen. De eerste vraag is de legitimiteit van de overheid en het recht van opstand. Deze is met name opgeworden door ds. C. Blenk in de juni-vergadering van de synode. Hierbij wordt verwezen naar uitspraken van, Calvijn, die het recht van opstand tegenover de dwingelandij van koningen en vorsten toekent aan de lagere edelen. De vraag die ds. Blenk in dit verband opwierp was of in de lijn van Calvijn het recht van opstand niet toegekend moet worden aan de 'chiefs' van de thuislanden in plaats van aan de bevrijdingsbeweging zoals ANC (bevrijdingsbeweging in Zuid-Afrika> en SWAPO (bevrijdingsbeweging in Namibië). De ROS wees deze visie af omdat de 'chiefs' van de thuislanden niet de bevolking vertegenwoordigen, maar marionetten zijn van de Zuid-Afrikaanse regering. Zij zijn niet aangesteld om de dwingelandij van de blanke minderheid te beteugelen, maar om deze te doen respecteren, dwars tegen de meerderheid in.

De tweede vraag betreft het gebruik van geweld. Dat blijft een teer punt, aldus de ROS. Om te beginnen moeten we bedenken dat er in Zuid-Afrika al tientallen jaren geweld wordt gebruikt door de regering. Een geweld dat met name de zwarte meerderheid treft en jarenlang heeft zij zich in dit lot geschikt. De oudste bevrijdingsbeweging, het ANC, heeft al meer dan vijftig jaar eindeloos geduld getoond door de strijd geweldloos te voeren. Sinds het bloedbad in Sharpeville is de toevlucht tot geweld genomen, zij het in zeer beperkte mate. 'Ons wordt niet gevraagd het bevrijdend geweld van bevrijdingsbewegingen te legitimeren, wel om het niet uit zijn verband te lichten en om naast de mensen te staan die in een gewelddadige samenleving zoeken naar gerechtigheid en toekomst', aldus de ROS.

5. Nadere beleidsbepaling

De ROS pleit in het laatste hoofdstuk van haar notitie voor een voortgaand consistent begeleid van de synode. Dat wil zeggen een beleid dat onverkort blijft staan voor de verwerping van de apartheid als in strijd met het bijbelse getuigenis en dat mede gedragen wordt door het streven naar een rechtvaardige, houdbare en duurzame samenleving.

Wat dit laatste betreft ziet de ROS maar één mogelijkheid: een multiraciale samenleving van gelijkberechtigde mensen. Gepleit wordt voor een aantal concrete stappen;

- banden versterken met die groepen in Zuid-Afrika, die de apartheid verwerpen - contact zoeken met bedrijven (directies en ondernemingsraden) om ze te bewegen zich uit Zuid-Afrika terug te trekken

- effectief olie-embargo

- de Nederlandse regering verzoeken zich in te zetten voor vrije verkiezingen in Namibië.

BERAADSLAGINGEN VAN DE SYNO­DE

Geen van de synode-leden die het woord voerden, had een goed woord over voor de apartheid.

Oud. J. V. d. Brugge, Kampen, wees er op dat apartheid niet een zaak is die beperkt is tot Zuid-Afrika. Elk ras wordt verleid om zich te verheffen boven een ander ras. Er zijn drogredenen genoeg om zulks te verdedigen, ook in onze samenleving. Wat dit betreft worden dezelfde argumenten gebruikt als waarmede in Zuid-Afrika de apartheid wordt verdedigd. Daarom is er geen enkele reden om hoog van de toren te blazen. Hij wees het geweld van de bevrijdingsbewegingen af. 'Niet door kracht. noch door geweld, maar door Gods Geest zal het geschieden.' Verder pleitte hij ervoor om contact met de blanken te blijven onderhouden om ze te overtuigen van hun fouten.

Ds. P. M. "Breugum, Barneveld, meende ook dat de toon bescheiden moet blijven. De problemen zijn complex en onze eigen kritiek mag geen ideologie worden. Ook hij had moeite met contacten met de bevrijdingsbewegingen.

Sommigen synodeleden, zoals oud. J. Kuiken, Maassluis, en ds. M. van Beinum, Almelo moesten bekennen dat hun kritiek op de situatie in Zuid-Afrika toegenomen is met name als gevolg van nadere contacten met de zwarten en de blanken.

Dr. W. Balke, Den Ham, zei het volgende: 'Ik denk dat wij met grote bewogenheid en klimmende verontrusting de ontwikkelingen in Zuid-Afrika volgen, en dat wij allen volstrekt één zijn in onze afwijzing van elke apartheid in kerk en staat. Maar wij hebben diepgaande verschillen van mening over de weg die onze kerk daarin heeft te gaan. Ik wil mij tot twee hoofdzaken beperken.

I. Het recht van verzet

Daarbij gaat het voor alles over de vraag of de kerk mee mag doen in de Verharmlosung van het geweld in het verzet tegen een overheid, die haar macht gebruikt tot het instandhouden van een apartheidsideologie. Calvijn heeft de politisering van de franse protestanten met grote klem ontraden en de profetische woorden gesproken, dat één druppel bloed zou worden in Europa tot rivieren van bloed. Daarbij dient men bij het beperkte recht van verzet dat Calvijn kende, in het oog te houden dat het niet ging om politieke rechten maar om vrijheid van geweten en vrijheid voor de verkondiging van het evangelie. Daarom zou ik met grote aandrang willen vragen, om niet te kiezen voor de weg van geweld, want wie het zwaard neemt zal door het zwaard vergaan, maar om de weg te kiezen van de geweldloze actie, waarvan dr. Martin Luther King zo'n indrukwekkende getuigenis heeft afgelegd voor het forum van de gehele wereld. Deze weg is m.i. de enige weg die de Kerk in navolging van haar Heer en Heiland gaan mag.'

2. Wat het tweede punt betreft, de taak en roeping van onze kerk, meende dr. Balke dat het getuigenis tegenover overheid en volk behoort tot de arbeid der kerstening, zoals omschreven in de kerkorde. Hij meende op grond hiervan dat de voorgestelde besluiten over desinvestering, olieembargo en andere aanbevelingen van politieke aard buiten de orde van de kerk vallen.

Prof. dr. A. v. d. Beek, hoogleraar te Leiden, hield een belangwekkend betoog over geweld. De vraag is: is geweld geoorloofd? Ik weet het eigenlijk ook niet, aldus prof. v. d. Beek. Je moet zo'n vraag niet theoretisch benaderen, maar vanuit de weg van de geschiedenis. Geweld roept nieuw geweld op. Maakt schuld en maakt iets kapot. Een maatschappij gegrond op geweld is niet rechtvaardig. Het ANC gebruikt bijna geen geweld, de Zuid-Afrikaanse regering plenty. ANC kan het geweld wellicht niet tegenhouden. Moed gaat onbreken. Last van geweld kan groot zijn. Het kan zover gaan dat je zelf geweld bedrijft terwille van de ander. Het is van belang dat wij de zwarten helpen en alle middelen aanwenden. Wij dragen dan de schuld van het geweld. Wij hebben het met hen niet volgehouden. Doen we het niet dan zijn we des te meer schuldig als er een bloedbad uitbreekt.

STEMMING

Tenslotte kwam het op stemmen aan. Met grote meerderheid (40 voor en 12 tegen) besloot de synode haar beleid inzake Zuid-Afrika te voeren in overleg met kerken en kerkelijke organisaties in Zuid-Afrika, die zich verzetten tegen de apartheid. De synode noemt in dit verband de Zuid-Afrikaanse Raad van Kerken en de Broederkring als voorbeeld. Verder blijft de synode streven naar het tot stand komen van een nationale conventie, waarbij alle bevolkingsgroepen betrokken zijn om te beslissen over de toekomst van Zuid-Afrika. Daartoe worden de contacten met de bevrijdingsbeweging in het bijzonder het ANC gecontinueerd.

De blanke kerken in Zuid-Afrika zullen schriftelijk worden benaderd, teneinde hen op grond van het Evangelie duidelijk te maken dat apartheid zonde is en dat bestrijding daarvan de enige kerkelijke weg is naar een vernieuwde Zuid-Afrikaanse samenleving.

De synode heeft de ROS opgedragen opnieuw met het bedrijfsleven te gaan praten over het terugtrekken van investeringen uit Zuid-Afrika. De Nederlandse regering wordt gevraagd het olie-embargo te steunen, waar de Verenigde Naties toe hebben opgeroepen.

Tenslotte, wat Namibië betreft, besloot de synode om samen met andere kerken in Europa contact op te nemen met de ministers van westerse landen die betrokken zijn bij de onderhandelingen inzake Namibië om de Zuid-Afrikaanse regering te bewegen om verkiezingen in dat land te houden. Ook wil de synode samen met andere kerken een bezoek aan Namibische kerken voorbereiden om de relaties te versterken en mogelijk verlening van bijstand nadere vorm te geven.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen