Stemmen over samen op weg

Na de Combi-synode treffen we in allerlei bladen commentaren aan op het 'Samen-op-Weg' gebeuren. Niet voor tweeërlei uitleg vatbaar is een stuk uit de kring van de 'Vrienden van Kohlbrugge', gepubliceerd in 'Het Kerkblaadje', ondertekend door dr. W. Aalders en ds. D. van Heyst, onder de titel 'Het recht der Hervormde Gezindheid'.

'Woensdag 17 november viel op de gecombineerde synode van de Hervormde en Gereformeerde Kerken het besluit om de Kerken in 1986, dus honderd jaar na de Doleantie, te beschouwen als in staat van hereniging.

Geweldige opschudding ontstond in de vergadering toen dr. R. J. Mooi bij het begin namens het gehele moderamen van de synode der Hervormde Kerk een verklaring aflegde, waarin hij zei dat met het samengaan van Hervormden en Gereformeerden niet overhaast te werk moest worden gegaan. Hij wilde concrete data uit de besluitvorniing weghalen. Samen-op-Weg mag niet worden geforceerd. De aard der samenwerking dient nog zorgvuldig te worden overwogen.

Vele synodeleden reageerden uiterst geprikkeld op deze vertragingstactiek van het Hervormd moderamen. Toch waren er ook, die dankbaar hun instemming betuigden met het advies van dr. Mooi. Zo merkte dr. Meijers, Hervormd predikant te Leiden, op, dat er geen hereniging kan zijn zonder overeenstemming in belijden en zonder erkenning van schuld. ''Er bestaat geen zegen als het verleden miskend wordt''. Ook drs. Blenk uit Oudewater, eveneens Hervormd, sprak in eenzelfde geest. ''Aan de schuld en de gewetensnood van wat bij Afscheiding en Doleantie heeft plaatsgevonden, kunnen wij niet achteloos voorbijgaan. Dat zou ontrouw zijn tegenover de geestelijke erfenis van het voorgeslacht. De geestelijke nazaten van Afscheiding en Doleantie zitten hier niet, zelfs niet als gasten. Hier ontbreken de Christelijk-Gereformeerden, de Vrijgemaakten, de Gereformeerde Gemeenten. Wat men zich hier wil laten voltrekken is een snelle, oecumenische hereniging zonder besefvan de religie van de belijdenisgeschriften. Wat hier in het vizier komt, is Rome!"

Bij stemming bleek, dat 14 Hervormden en 1 Gereformeerde zich stelden achter het advies van het Hervormd moderamen. Een ruime meerderheid van de gecombineerde synode aanvaardde echter de plannen van de deputaten van "Samen op weg". De afzonderlijke synoden moeten nu ieder voor zich nog hun goedkeuring geven aan dit besluit. Wat de Gereformeerden betreft, is de uitslag niet onzeker. Bij de Hervormden is dat ongewis. Dr. Mooi verklaarde namens het Hervormd moderamen zich niet gebonden te achten aan het genomen besluit. Hij zal er in maart komend jaar op de synode op terugkomen.

Dit was wat in de kranten te lezen viel over deze geruchtmakende zaak. Zeker is, dat er veel emoties en onlustgevoelens zijn losgekomen. Vooral aan Hervormde zijde. Het voortbestaan van onze Vaderlandse Kerk staat immers op het spel. Kan een synode daarover bij meerderheid van stemmen beslissen? Ds. L. J. Geluk publiceerde in De Waarheidsvriend een verklaring: Bij u, over u en zonder u, waarin hij zegt: ''Het is voorschrift, dat voor elke wijziging in de ordinanties van de kerkorde, hoe luttel ook, aan de classicale vergaderingen gevraagd wordt te considereren... Nu evenwel dit hoogst belangrijke onderwerp aan de orde is, dat nota bene het voortbestaan van onze Vaderlandse kerk aangaat, worden besluiten genomen, waarin tot nog toe de classicale vergaderingen buiten spel hebben gestaan. Heeft de generale synode hiertoe bevoegdheden? Zelfs de besturensynode van vóór 1951 zou waarschijnlijk niet zo ver hebben durven gaan... Is de synode, buiten het grondvlak van de kerk om, al niet veel te ver gegaan? Is zij, in een eenheidsroes geraakt, door gedraafd en heeft zij de grondregels vergeten? Als dit zo is, diene zij haastig van de ingeslagen weg terug te keren. Het is al wel laat, maar nog niet helemaal te laat. Wellicht is het zo, dt het hervormd moderamen onmiddellijk vóór de bedoelde gecombineerde vergadering onraad is gaan bespeuren en heeft het daarom vorige week woensdag gepoogd een overhaaste besluitvorming af te remmen...". Met ds. Geluk zijn wij van mening, dat het moderamen op juiste wijze heeft ingeschat wat er gaat gebeuren, als de plannen tot hereniging doorgang zouden vinden. Een groot gedeelte van het Hervormde kerkvolk zal niet meegaan. De wal zal het losgeraakte en op drift geraakte schip keren.

Wat de weerstand tegen een mogelijke hereniging bij het Hervormde kerkvolk vooral zo groot maakt, is het veranderde karakter van de Gereformeerde Kerken. Men kan gevoegelijk stellen, dat in die Kerken alle zekeringen zijn doorgeslagen. Exponenten van die onzalige omslag zijn figuren als Prof. Kuitert, dr. Wiersinga en dr. Dekker. Leer en leven in de Gereformeerde Kerken zijn volstrekt losgeraakt van de Confessie. Het rapport: God met ons, dat handelt over het Schriftgezag, heeft de modernistische opvattingen van deze theologische smaakmakers kerkelijk gelegitimeerd. Sindsdien woekert het uithollingsproces ongestoord voort. En van enige weerstand is geen sprake. Klaarblijkelijk ontbreekt het de Gereformeerden aan kerkelijke woordvoerders die het ondergrondse verzet tegen deze fatale ontwikkelingen naar voren brengen. Nergens is er een spoor van een moedig protest. Elke synode-uitspraak tot in de meest absurde toe wordt serviel aanvaard. Het is of men onder een ban leeft, en of de handen slap en de knieën knikkend zijn geworden voor de kerkelijke terreur die gemeenteleden en voorgangers bedreigt bij het naar voren brengen van een overtuiging die afwijkt van wat de synode dicteert. En zullen wij nu als Hervormden hereniging zoeken en begeren met zulk een kerkgenootschap van slaafs geleide gemeenten? Daar kan alleen maar onheil uit voortkomen. Onheil voor Kerk, land en volk.

Nu wij door wat zich op de 17e november kerkelijk heeft afgespeeld, in verbijstering zijn geraakt en in grote zorg verkeren over de Vaderlandse Kerk, kan het zijn nut hebben nog eens te herlezen het geschrift van G. Groen van Prinsterer: Het Regt der Hervormde Gezindheid uit het jaar 1848. Hij zegt daarin: ''De Kerk is niet een verzameling van individuen wier veranderbaar gevoelen haar geloof naar de velerlei bochten ener publieke opinie vanjaar en dag wijzigt en verbuigt. De kerk is een persona moralis, eenpersoonlijkheid. Zij kan haar persoonlijkheid niet afschudden zonder zelfmoord te begaan. De Kerk is geen instelling der mensen. Zij is Kerk van Christus..." (blz-44.). En elders: "De waarheid hangt niet af van het getal der belijders... Niet daarom zijn wij machteloos, omdat wij de minderheid zijn. Altijd is de boventoon bij minderheden geweest. Doch bij een Minderheid die beginselen heeft en openbaart, en die met de moed der zelfopoffering ze in beoefening brengt. Neen, onze zwakheid is, dat wij zelfs geen Minderheid zijn; dat de zogenaamde minderheid zich oplost in een aantal individuen...'' (blz. 192). Daar gaat het dus om: of de Kerk als persoonlijkheid (persona moralis) nog gekend wordt; of er nog een Minderheid is, waarin het hart van de gelovige gemeente klopt. En naar ons oordeel is die nog het meest te vinden in wat Bilderdijk noemde: de smalle gemeente. "Met al haar gebreken maakt zij van de Gereformeerde gezindheid en van de christennatie een kostbare kern uit, die maar al te zeer miskend wordt. Zij bestaat voor het grootste deel uit ware godvruchtige mensen en was de getrouwe, standvastige en zichzelve opofferende bewaarster der goddelijke waarheid gedurende de tijden van diepe en algemene afval, die over ons land zijn heengegaan". Aldus de Réveil-man Wormser. Die smalle gemeente was het, met wie ook Kohlbrugge een innige band had. Er is een brief van hem bewaard gebleven uit 1854, die ervan getuigt: "Uw broederlijk en vertrouwelijk schrijven heeft mij om vele redenen zeer verkwikt. Mijn rechterhand kan ik vergeten, maar Jeruzalem niet. Mijn hart is tot dat volk waaronder ik geboren en opgegroeid ben en voor het welk ik ik twintig jaren achtereen gebonden lag, en nog duizendmaal meer tot dat volk onder Hollands volk, dat het geklank kent, - dat heb ik lief met een liefde die vele wateren niet hebben kunnen uitblussen, efi die sterker is dan de hel...".

Van die smalle gemeente zijn de Gereformeerde Kerken steeds verder af gegroeid in het emancipatie—proces der kleine luyden. Daarom kent men er het geklank niet meer. Men is machtig, geleerd, mondig, liberaal geworden en acht zich ver en ver verheven boven de bekrompenheid dier achterlijke lieden. En zouden wij nu de hereniging zoeken en begeren met zulk een Kerk, terwijl wij de stem verachten van de arme Lazarus buiten de synodepoort? Zou het, wat God verhoede! er toch toe komen, dan is het inderdaad maar het beste om zulk een Kerk in staat van hereniging te mijden en "uit te gaan buiten de legerplaats en Christus' smaad te dragen" (Hebreeën 13 : 13).

W. Aalders

D. van Heyst

Verder laten we hier volgen een brief van het hoofdbestuur van de Confessionele Vereniging aan het moderamen van de Generale Synode.

'Baarn 29 november 1982.

Aan het moderamen van de Generale Synode der Ned. Herv. Kerk te 's Gravenhage

Hooggeacht Moderamen, zusters en broeders! Het Hoofdbestuur der Confessionele Vereniging, dat in zijn najaarsvergadering op 24 november bijeenkwam, heeft eenparig besloten zich tot u te wenden met het navolgende verzoek. Als lidmaten van de Ned. Herv. Kerk voelen wij ons zeer betrokken bij het kerkelijk gebeuren en niet in het laatst bij wat in onze synode ter sprake komt en besloten wordt.

Nu trof ons, dat op de gecombineerde vergadering van de Hervormde en de Gereformeerde synode (de z.g. combi-synode) duidelijk bleek dat er over het proces van 'Samen op Weg' zelfs onder onze synodeleden zeer verschillend en verre van eenparig werd gedacht en gesproken. Het mag bekend worden geacht, dat er ook in de Hervormde gemeenten verschillende opvattingen zijn en dat vele kerkleden zich nu afvragen, of men werkelijk van zins is een éénwording na te streven, waarbij zowel de Ned. Herv. Kerk en de Gereformeerde Kerken zouden moeten verdwijnen om op te gaan (onder welke naam dan ook) in een soort geünieerde kerk (of kerken). In plaats van een federatieve samenwerking dus een volledige fusie, een z.g. ' 'hereniging" in de strikte zin van het woord.

Gezien de huidige, grote meningsverschillen, die er nu op synodaal niveau, voor sommigen hoogst onverwacht en onthutsend, aan de dag zijn gekomen, vragen wij u thans dringend onder de (wijk) kerkeraden op korte termijn een enquête te willen houden, opdat een ieder kan weten, hoe er in de diverse (wijk)kerkeraden en gemeenten over het genoemde proces wordt gedacht en welke vorderingen men zelf, al dan niet, in het proces van ''Samen op Weg" heeft gemaakt. De kerk en haar leden zouden met de uitslag van zulk een enquête bekend moeten worden gemaakt vóórdat in de classicale vergaderingen der Ned. Herv. Kerk (in een later stadium zelfs in kerkelijk gemengde classicale vergaderingen) consideraties zouden kunnen worden uitgebracht.

Het moet toch onmogelijk zijn, dat kerkelijke vergaderingen over een federatie of een fusie bindende besluiten zouden kunnen nemen zonder dat de leden der kerken op zijn minst erover waren gehoord. Het zou een vreemde zaak zijn als zij op een bepaalde datum zouden moeten vernemen, dat zij ongehoord van kerk waren Veranderd, omdat hun kerk in een andere was opgegaan.

Derhalve dringt ons Hoofdbestuur er met de meeste klem bij u op aan het daarheen te willen leiden, dat zo spoedig mogelijk de door ons gevraagde enquête onder de (wijk)kerkeraden zal worden gehouden. Het Hoofdbestuur vertrouwt, dat u de pastorale bedoelingen van dit voorstel, dat met algemene stemmen genomen is, duidelijk zult willen herkennen.

Het Hoofdbestuur wenst u van harte Gods zegen toe op uw arbeid en verblijft met verschuldigde hoogachting,

namens het Hoofdbestuur, J. P. van Roon, voorzitter.

C. Jongeboer, secretaris'.

Uit alles is duidelijk dat de verontrusting over 'Samen-op-Weg', in de Hervormde Kerk althans, brede(r) vormen aanneemt.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen