Kerk en samenleving in beweging

We plegen aan het eind van een jaar nog even terug te zien. Met name de grote gebeurtenissen in kerk, staat en maatschappij passeren nog even de revue. Maar intussen geldt voor ieder, dat het persoonlijke leven, het eigen wereldje het meest nabije is. Wat kan er in een mensenleven van het éne moment op het andere veel gebeuren en wat kan dat het jaar, dat passeerde, op een bijzondere wijze markeren. 'Geen leed kan 't ooit uit mijn geheugen wissen' , is een nog wel eens gebezigde uitdrukking. Maar het leed zélf kan ook onuitwisbaar in het geheugen gegrift staan. Plotseling kunnen de slagen van het leven ons zó treffen, dat de levenswagen opeens langs de kant van de weg schijnt te zijn gekomen of definitief van koers is veranderd. Een sterfgeval, waardoor het leven nooit meer wordt wat het was. Een ongeluk, dat heroriëntering op de toekomst dwingend gebiedt. Een ziekte, die toeslaat, waardoor werelden wankelen of levensglans verdoft. Zonder werk zijn of komen, wat is dat niet vooral ook de slagschaduw over het leven van mensen en gezinnen vandaag. Wat een onbegrepen, stil verwerkt verdriet ligt hier bij intussen honderdduizenden - voor 1983 wordt het cijfer één miljoen genoemd - in onze samenleving. Het gevoel te hebben: de maatschappij biedt me geen (nieuwe) kansen meer! Om in dit alles de voorzienigheid Gods te verwerken is op zich soms moeilijk. Vruchtbare en onvruchtbare jaren, gezondheid en ziekte van zijn vaderlijke hand? Men leze Jobs klachten. Ook gezondheid intussen van zijn vaderlijke hand. Ook dat wordt immers te weinig beseft. Wie als het ware het leven weer terug kreeg, gezondheid weer ontving na diepe dalen, beseft de waarde ervan. En ook dat zal in levens van mensen het geval zijn geweest in het jaar dat voorbij ging.

Zij die heen gingen

Ook dit jaar gingen mensen heen, die een bepaalde plaats hadden in de kerk van Christus. De stille werkers op de achtergrond zijn daarbij niet minder dan zij, die nu eenmaal door hun publieke werk als dienaar des Woords, voor de gemeente treden, voor de gemeenten in den brede ook.

Uit onze kring werden weggenomen: Ds. C. J. van den Broek, Vinkeveen, 64 jaar. Ds. J. Kievit, Wageningen, 38 jaar. Ds. P. A. A. Klüsener, Zeist, 79 jaar. De heer W. J. van der Kraats, Bleskensgraaf, 72 jaar.

Ds. K. van der Pol, Veenendaal, 84 jaar. Ds. M. Verwey, Driebergen, 80 jaar. Ds. J. C. Wolters, Bunnik, 88 jaar.

We gedenken allen die in de dienst des Heeren stonden in het besef dat God niet vergeet de arbeid der liefde aan Zijn Naam bewezen als die de heiligen gediend hebben en nog dienen (Hebr. 6 : 10).

We willen hier ook noemen het heengaan van ds. R. Kok, laatstelijk predikant van de Christelijke Gereformeerde Kerken te Nijkerk op 16 december 11. Op hoge leeftijd (92 j.) ging hij heen, na een bewogen leven met overigens de rijke zegen van een nageslacht, dat hem ook dienen mag in de dienst des Woords. Bewogen was zijn leven vooral doordat hij zich van Godswege geroepen wist te staan voor het welgemeend aanbod van genade in de prediking in de kerk, die hem lief was (de Gereformeerde Gemeenten), die hem, intussen vanwege genoemde visie op het aanbod van genade niet in zijn ambt handhaafde, en die hem desalniettemin lief blééf. De schaduwzijde van tuchtoefening - als die namelijk verricht wordt om zaken, die binnen het belijden der kerk vallen - kwam hier naar voren. Het is menselijk gezien tragisch te noemen dat muren zo hoog kunnen worden opgetrokken, dat aan deze zijde van het graf geen mogelijkheid tot verzoening meer open bleef. Gelukkig maar dat voor hen, die heengingen in Hem in Wie ze geloofden, de vreemdelingschap vergeten mag zijn. De kerk onder het kruis wordt toch een keer kerk in glorie.

Ik wil hier ook noemen - temeer omdat er niet eerder aandacht aan werd gegeven in ons blad - de bewogen intrede van de voorzitter van de Gereformeerde Bond, ds. L. J. Geluk, te Woerden. De ouderling van dienst, G. Groenendijk, overleed direct na het houden van zijn toespraak bij het zingen van de psalm, die hij de gemeente op de lippen had gelegd om de nieuwe dienaar des Woords toe te zingen. Zijn ambtelijke taak was af. Het was intussen een gebeurtenis, die alle aanwezigen diep raakte.

Het bonte gebeuren in de wereld

De gebeurtenissen in de wereld volgen elkaar zó snel op, dat ze elkaar verdringen in ons geheugen.

Breznjew gaat (heen) Andropow komt; en wat er werkelijk veranderen zal daardoor, in de USSR en in de wereld, laat zich pas op langere termijn verstaan.

Van Agt ging en Lubbers kwam; maar de laatstgenoemde trok het pakje aan dat de eerstgenoemde uittrok: economische neergang, toenemende werkloosheid, toenemende onvrede over het aanhalen van de broekriem, zorg om de (echte) minima, toenemende criminaliteit.

Het Midden-Oosten hield de aandacht van de wereld gespannen. Israël, steen der volkeren, kwam op schrijnende wijze in het nieuws door het bloedbad in de kampen Sabra en Chatila in Libanon. En het toch al toenemende antisemitisme kreeg nieuwe voedingsstoffen. De schanddaden van Arafat c.s. schenen opeens te verbleken bij de wandaden, die onder Israels 'wakend' oog plaats vonden. Maar onze wereld kent nu eenmaal ten aanzien van tal van zaken het verschijnsel van de selectieve verontwaardiging. Wat dit laatste betreft, als in de Tweede Kamer enkele parlementariërs het kwalijke verschijnsel naar boven halen, dat Rusland de vredesbewegingen in het Westen beïnvloedt en dat daarvoor bij de BVD bewijzen liggen, dan richt de verontwaardiging zich niet naar hen, die open staan voor deze beïnvloeding maar naar hen, die de kwestie aanhangig maakten in de Kamer.

In ieder geval bleef het IKV niet vrij van verdenking links aan te houden en een partij, die zich tot het communisme bekent daarbij niet te willen omzeilen; we denken immers maar aan het uitgebrachte stemadvies voor de recente Tweede Kamer verkiezingen.

Gebeurtenissen, waar de kranten dagelijks vol van staan bepalen onze eigentijdse geschiedenis. Welke daarvan de geschiedenisboeken van later - hoevéél later de Heere ons ook nog schenken zal - terecht zullen komen valt nu nog niet te bevroeden. De ontvoering van een mevrouw uit Nuland, hoe schokkend ook voor de directe omgeving en hoe symptomatisch ook voor de tijd waarin we leven, of de moorden op bejaarde vrouwen in Amsterdam zullen wel buiten genoemde boeken blijven. Me dunkt dat van Agt er wél in voor zal komen, markant als hij in ieder geval was. Maar belangrijker is daf door onze menselijke geschiedenis heen God Zijn Historie schrijft. Daarin heeft het Kruis een centrale plaats. En die geschiedenis loopt uit op de door Hem bepaalde voleinding.

In de kerk

Wat betreft het kerkelijk Ieven beperk ik me in deze terugblik nog even tot Samen op Weg. Het is duidelijk, dat vooral de laatste tijd een belangrijk deel van de discussies en de artikelen in de kerkelijke pers gecirkeld heeft rondom 'Samen op Weg'. Indruk maakte de 'trap op de rem' van het hervormd moderamen aan het begin van de Combi-synode, terwijl allerwegen aandacht kreeg wat aan reacties uit de kringen van de Gereformeerde Bond, de Confessionele Vereniging en de Vereniging van Vrienden van Kohlbrugge naar voren werd gebracht. Duidelijk is geworden dat de tegenkrachten tegen Samen op Weg voornamelijk uit de Hervormde kerk komen. Die krachten blijken intussen van dien aard-dat de verwachtingen bij de voorstanders van Samen op Weg wel getemperd zullen móeten worden. Dr. C.P. van Andel heeft nog eens verklaard, dat Samen op Weg onomkeerbaar is en van een werkelijk inleven in de bezwaren bij een groot deel van hen, die met hem tot dezelfde kerk behoren bleek weinig. En ds. B. J. Aalbers, secretaris van Samen op Weg schreef over 'besliste voortgang'. en daarom door de synode 'natuurlijk aanvaard'. Maar de (nabije) toekomst zal leren of de vaderlandse kerk met haar oude papieren zo gemakkelijk in te ruilen is voor een kerk met louter moderne papieren, die niet door martelaarsbloed ondertekend zijn. En of wind van leer opweegt tegen wat nog levend bezit van de kerk is in de confessies.

Er zijn dagbladen, die uitgebreid en nauwkeurig de lezers op de hoogte hielden van wat er gebeurde en leefde rondom 'Samen op Weg'. Ik denk aan het Reformatorisch Dagblad en het Nederlands Dagblad. Koppen in de kranten waren op zich tekenend. Na de zitting van de hervormde synode, waarin 'Samen op Weg' naar aanleiding van de Combi synode werd geëvalueerd schreef het N.D. 'Moderamen krijgt kritiek en lof voor' 'Samen op Weg' standpunt.' Trouw schreef: 'Hervormd moderamen ferm op de vingers getikt'. De realiteit was, dat het moderamen aan het eind, na inderdaad kritiek en waardering, applaus van vertrouwen kreeg.

A. J. Klei meende in Trouw een olijke duit in het zakje te moeten doen door te veronderstellen dat de bezwaren tegen de gereformeerde binnenkomst in de Hervormde Kerk hiermee samen hing dat bezwaarden 'hun eigen deftige dominee Mooi' zouden moeten inruilen voor 'een gewoon gereformeerd iemand'. Enkele weken later had hij het echter méér bij het rechte eind, toen hij namelijk wijlen dr. A. A. Koolhaas, ooit hervormd synodepraeses, sprekende in zijn kolommen invoerde. Deze had ten tijde van 'de achttien', die het eerste signaal voor 'Samen op Weg' gaven, op de synode geroepen: 'als de gereformeerden met de hervormden in één kerk willen zitten moeten ze er haast achter zetten, anders willen wij niet meer'. Hij bedoelde - aldus Klei - dat de gereformeerden steeds minder de vertrouwde gereformeerde paden betraden en dat ze na verloop van tijd wel eens zo ongereformeerd konden zijn geworden dat althans de rechtzinnige hervormden op hun komst niet de geringste prijs meer zouden stellen.

'Dr. Koolhaas heeft gelijk gekregen...', aldus Klei.

Zal de sleutel passen?

Ik eindig deze terugblik met nog één aspect van 'Samen op Weg' naar voren te halen. Ook vanuit allerlei andere kerkelijke kringen is gereageerd op dit ongetwijfeld meest sprekende gebeuren in het kerkelijk leven van de laatste tijd. Ik moet me daarbij beperken.

Wat de Vrijgemaakt Gereformeerden betreft, haalde het Nederlands Dagblad nog eens op, dat ooit prof. dr. J. Douma had opgemerkt, dat de sleutel van de oplossing van het kerkelijk vraagstuk bij de Gereformeerde Bond lag. Dit werd geschreven, zoals ook in diverse andere bijdragen uit Vrijgemaakt Gereformeerde kring, in een zodanige context dat geproefd werd hoe serieus het vraagstuk van de kerkelijke hereniging, en ook van de gescheidenheid in de Gereformeerde Gezindte, in de Hervormde Kerk en daarbuiten, onder ogen werd gezien. P. Jongeling schreef:

'Hoe zal het vérder gaan? Zullen hervormden en syn. gereformeerden straks samengaan in een nieuwe, verenigde kerk, die niet op de grondslag van Schrift en belijdenis zal staan? En hoe zal dan de Geref. Bond uiteindelijk reageren? Wij moeten het afwachten. Maar niet lijdelijk. We zullen bidden en werken. Bidden of de Koning der Kerk het zó wil leiden, dat kinderen Gods die nu kerkelijk gescheiden zijn, elkander op de rechte basis vinden van de ene Avondmaalstafel. Spreken ook met gelovigen waarvan sommigen oog beginnen te krijgen voor de noodzaak én de zegen van de Vrijmaking. En géén hoge borst opzetten, alsof er voor ons ook maar enige reden was om te roemen. Het is enkel Gods genade dat we tot nu toe in veel zwakheden staande bleven. Bewaar ons, Heere bij Uw Woord!'

Ds. J. H. Velema heeft intussen in De Wekker, het orgaan van de Chr. Geref. Kerken, bij 'de sleutel' van Douma aangesloten. Hij schreef:

'De Gereformeerde Bond heeft de sleutel van de oplossing van het kerkelijk vraagstuk in handen, heeft prof. Douma destijds gezegd. Zal die sleutel worden gehanteerd? We hopen het van harte. Dan komt er zicht op een andere situatie wat de verdeeldheid betreft en dan worden alle kerken van gereformeerde belijdenis tot een diepgaande en fundamentele bezinning op hun kerk-zijn gedwongen. Moge die dag eens aanbreken'.

Als ik daarop verder peins vraag ik: en als die dag nu eens aan zal breken? Enkele weken gelden haalde ik in artikelen over 'Lijden aan de kerk' Thielicke aan, die schreef over ongeloofwaardigheid ondanks subjectieve eerlijkheid. Broeders als Douma en Velema zullen het subjectief eerlijk bedoelen. Ik ken hen daarvoor meen ik voldoende. Maar is de situatie ernaar om het ook te geloven? Is het geloofwaardig? Werd niet juist ook in de tijd rondom de Combi-synode van hervormden en gereformeerden uit de Chr. Geref. Kerken een schot voor de boeg gegeven over een mogelijke eenwording van de Christelijke Gereformeerde Kerken en de Nederlandse Gereformeerde Kerken? Er werd gepreludeerd op een herhaling van 1892, toen bij de samensmelting van de Gereformeerde Kerken uit de Doleantie en de Christelijk Gereformeerde Kerk uit de Afscheiding een deel als Christelijke Gereformeerde Kerken bleef voortbestaan. En daarom - ik volsta maar met de vraag - : zou het werkelijk zo zijn dat, als de Gereformeerde Bond uit de huidige Hervormde Kerk zou stappen, dan opeens de gereformeerden van welke kerk dan ook samen zouden vloeien? Ik betwijfel of de sleutel echt past op het slot van de dichtgeroeste deuren van de feitelijke kerken. Misschien moeten Douma en Velema toch ook eens over het slot nadenken, als ik even in de beeldspraak blijven mag. Intussen sluit ik maar af met een vraag van S. J. de Groot in het Leids Dagblad in de richting van de Gereformeerde Bond:

'De Gereformeerde Bond moet er intussen wel van worden doordrongen, dat hij zijn rol in de vormgeving van het "samen kerk-zijn" niet straffeloos kan laten liggen. Hij is het zelfs aan zijn eigen uitgangspunten verplicht, die rol nu op te pakken. En dat niet alleen met verwijten en verwensingen naar anderen. Wie alleen de historie laat uitmaken wat er in het heden kan gebeuren - en dan kan er niet zoveel - kan de toekomst weleens verliezen.'

Die vraagstelling bepaalde het jaar, dat achter ons ligt, intussen wel. De historie maakt inderdaad het heden niet uit. Maar God leidt in Zijn Historie ook vandaag Zijn kerk. Bij al onze kerkleden ligt de toekomst toch vast in Zijn hand. in al het beweeg in kerk en samenleving heeft Hij de boekrol der geschiedenis.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen