Jean Taffin in triplo

Met grote belangstelling zullen velen met mij hebben kennis genomen van het feit, dat kortgeleden van de hand van prof. dr. S. van der Linde een boek verschenen is over Jean Taffin, de hofprediker en raadsheer van Willem van Oranje.*) Van welk kwaad iemand de emeritus hoogleraar aan de rijksuniversiteit van Utrecht ook zou willen betichten, het is volstrekt uitgesloten hem te verwijten dat hij een veelschrijver is. Het resultaat van zijn jarenlange studie is thans te genieten als een rijpe vrucht. Niet alleen degenen, die het voorrecht hadden het groeiproces gade te slaan tijdens de kolleges in het begin van de jaren zeventig, maar ook meerdere belangstellende gemeenteleden zullen er naar grijpen. Aan de vruchten kent men de boom. Aan de pennevruchten de schrijver. De proeve valt niet tegen. Het smaakt naar meer.

Jean Taffin is een onbekende oude schrijver, die met recht aan de vergetelheid ontrukt werd. Wie het boek van prof. Van der Linde aanschaft, krijgt als het ware een drietal afbeeldingen van Taffin. Het is de moeite waard om op die manier tot driemaal toe met deze sympathieke figuur kennis te maken.

Gravure

Op de omslag staat een mooi portret van Johannes Taffin op vierenzestig-jarige leeftijd. Het is duidelijk te zien hoe hij daar getekend is als een tijdgenoot van de vader des vaderlands. Graag grijp ik op dit moment de gunstige gelegenheid aan om een waarderend woord te schrijven over de uitvoering van het boek. Het is de betere paperback, zoals we die van de Amsterdamse uitgever gewend zijn. Het is te hopen dat er nog vele delen in de serie der 'klassieken van het gereformeerd protestantisme' zullen verschijnen. De hoogleraren Nauta en Van Itterzon schreven respektievelijk over Guillaume Farel en Johannes Bogerman. In voorbereiding is een boek over Guido de Brés van dr. Balke en over Johannes Oecolampadius van prof. Van 't Spijker.

Mozaïek

Uit ontzettend veel kleine kleurige stukjes glas is een groot mozaïek samengesteld. Met de nodige liefde en toewijding is Jean Taffin in levende lijve uitgebeeld tegen het decor van de roerige zestiende eeuw. Het beeld van de tijd waarin Taffin leefde wordt beschamend eerlijk gegeven. Je moet in het geheel niet gehinderd worden door kennis van zaken, wanneer je hoog wilt opgeven van de gulden begintijd van de gemeenten der reformatie. Om te beginnen was de offervaardigheid van de gemeenten klein. De slechte traktementen werden veelszins opgestreken door predikanten, die niet op grond van studie als bevoegd konden worden aangemerkt. Sommige dominees konden nauwelijks lezen. Het kwam voor dat er zelfs geen bijbel in huis was. En toch preken! Ontroerend waren de predikaties over de broederlijke liefde, maar de praktijk van het kerkelijke leven was niet direkt om over naar huis te schrijven. Als de voorgangers een dergelijke levensstijl er op nahielden, dan behoeven we ook van de gemeenteleden werkelijk niet zo een hoge dunk te hebben. Het is op­ vallend hoe Taffin in hartelijke liefde aandringt op nadere hervorming van het leven. Wie met zoveel mildheid over de verworden omstandigheden kan oordelen, die is wel bijzonder begenadigd. Het hoeft ons niet te verbazen, dat prof. Van der Linde zich gedurende jaren met deze figuur heeft beziggehouden en met zoveel sympathie over hem heeft geschreven. Een zekere identificatie lijkt me goed mogelijk. Laat ieder zelf maar oordelen. Taffin is geen scherpslijper. Hij mag gelden als een bruggebouwer, een bij uitstek priesterlijke persoon. Terecht schrijft prof. Van der Linde, dat Taffin de werkelijkheid van het geloof niet in een systeem gebracht heeft en zelf derhalve niet past in een simpel schema van rekkelijk of precies. Hij is mild, maar niet slap. Hij is krachtig, maar niet onbeheerst. Als dienaar bij de gemeente onder het kruis leerde Taffin steeds opnieuw in zijn veelbewogen leven wat het betekent om kruisdrager te zijn. Treffend merkt prof. Van der Linde op, dat Taffin er door gestaald werd zonder hard te worden. Zijn hele leven door heeft allerlei kruis hem neergedrukt, maar door alles heen heeft het Kruis hem staande gehouden. Zo'n zin zou niet misplaatst zijn in een biografie van de Utrechtse hoogleraar.

Schilderij

In de theologische schets zien we Taffin om zo te zeggen afgebeeld op een schilderij, terwijl hij zich bevindt in een mooi studeervertrek. Achter hem is een grote boekenkast met talloze oude boeken gebonden in perkament of leer. Op een tafeltje liggen onder een ouderwetse leeslamp een drietal boekjes. Dat zijn de werkjes van Taffin: De merktekenen (kenmerken) van Gods kinderen (z.j). Onderricht tegen de dwalingen der Wederdopers (1590) en tenslotte het hoofdwerk Grondig bericht van de boetvaardigheid (bekering) van het leven (1595). Zoals een middeleeuwse kunstenaar het tafereel van de geboorte in Bethlehem of het kruislijden op Golgotha situeert tegen de achtergrond van een stad van zijn dagen, zo wordt Taffin geplaatst in een twintigste eeuwse omgeving. Wanneer we nauwkeuriger kijken, dan bemerken we opeens dat de zestiende eeuwse theoloog door de begaafde schilder is neergezet in de sturdeerkamer van prof. Van der Linde. Taffin kan er zich op zijn gemak voelen. Naar mijn besef wordt hem geen geweld aangedaan. Vele geleerden laten hun gasten eerst gemakkelijk plaats nemen op een sofa om hen dan vervolgens te behandelen zoals Procrustes met zijn slachtoffers omging. Prof. Van der Linde laat naar mijn oordeel Taffin niet buikspreken. Taffin mag eerst helemaal uitspreken, dan vertolkt zijn gesprekspartner wat hij naar voren bracht. Terecht wordt het gevaar van subjektiveren gesignaleerd. Ieder luistert met zijn eigen oren en spreekt met zijn eigen mond. Daarbij komt nog dat de schrijver bij het pogen de theologische gedachten van Taffin scherper te omlijnen tevens rekenschap aflegt van de traditie en de aktualiteit. Bij een dergelijke onderneming stelt men zich altijd kwetsbaar op. Er worder dan snel verwijten gemaakt, dat het geheel niet voldoende historisch en wetenschappelijk verantwoord zou zijn. Het zij zo. Gelet op de mooie overzichten en treffende analyses mogen dergelijke risico's genomen worden. Als bewijs daarvan sommen we een aantal punten op uit het gesprek tussen de zestiende eeuwse theoloog en de schrijver.

De struktuur van de geloofsleer van Taffin naar het oordeel van prof. Van der Linde in knop een verbondstheologie. Het is hem niet ontgaan, dat vele gereformeerden een behoorlijke dosis achterdocht hebben ten aanzien van de verbondsgedachte. Er leeft bij hen de vrees, dat we op die manier vrijpostig God zowat naar ons toehalen en het ons daarbij te gemakkelijk maken. Maar dat zit van oorsprong helemaal niet in de verbondsgedachte. Integendeel: God haalt ons naar zich toe en bindt ons volhardend aan zich. De schrijver betreurt het daarom te meer dat de zaken wel duidelijk zijn, maar de woorden deze niet zo klaar aanduiden. Hij erkent evenwel, dat het leven vanuit het verbond heel wat anders is dan het debatteren erover en het systematiseren ervan. Het is niet de sterkste kant van Taffin om de dingen dogmatische kontouren te geven, maar op die manier kan hij zijn kracht tonen in een onbevangen bijbels spreken. Het exposé betreffende het verkiezen en het verwerpen van God kwam bij mij erg duidelijk en ook overtuigend over. Een dergelijk kader zou evenzo van pas gekomen zijn bij hetgeen over de doop geschreven wordt. Gerekend met het feit dat velen uiterst argwanend luisteren naar bepaalde termen uit de Kuyperiaanse theologie is het me toch wel wat te argeloos om zomaar uit de pen te laten vloeien: de kinderen van gelovige ouders moeten voor herboren worden gehouden en hebben daarom recht op de heilige doop. Tenslotte is de waardering van de wereld als schepping van God een aangelegen zaak voor prof. Van der Linde. Als gematigd calvinist keert Taffin zich wel zeer resoluut tegen de Dopers, maar hij beseft terdege hoe terecht door hen de nadruk op de heiliging gelegd wordt. Taffin geeft toe, dat de hervorming minder diep gegaan was dan wenselijk zou wezen. Zo betoont hij zich als een gangmaker van de beweging der nadere reformatie. In zijn ethiek is weinig speelruimte voor plezier maken, dansen of toneel. Volgens de schrijver stoten we hier op iets tegensprakigs bij Taffin en zijn geestverwanten. Taffin veroorlooft zich weliswaar een zekere vrijheid ten opzichte van Calvijn. Er leeft bij de theoloog uit de Nederlanden geen verachting van het tegenwoordige leven. Gods schepping is goed. Er wordt geen pleidooi gehouden voor asketische praktijken, maar er bestaat wel een zekere reserve. We mogen leven in de wereldj van de Schepper zonder evenwel van de wereld der zonde te zijn. De dingen zijn niet boos, maar de verkeerdheid schuilt in ons. Prof. Van der Linde heeft grote waardering voor Taffin, maar verleent hem beslist geen canoniek gezag. Het woord van Taffin is voor hem niet op een wettische wijze evangelie. De schrijver laat de ander in zijn eigenheid, maar zegt vervolgens wel zijn eigen mening. Je maakt zo tevens kennis met de pastorale wijs­ heid van de schrijver. Door een dergelijke ontmoeting word je verrijkt.

*) Dr. S. van der Linde - Jean Taffin, hofprediker en raadsheer van Willem van Oranje. Uitgeverij Ton Bolland, Amsterdam 1982; prijs f 28, 50.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen