Boekbespreking

Prof. J. J. van der Schuit, Het verbond der verlossing, Apeldoornse Studies 18, Kok, Kampen 1982, 40 blz., ƒ 12, 50.

In 1951, ongeveer 2 jaar vóór zijn afscheid als hoogleraar aan de Theologische Hogeschool van de Christelijke Gereformeerde Kerken in Nederland, hield prof. Van der Schuit (1882-1968) bij de overdracht van het rectoraat een rede over Het verbond der verlossing. Ter herinnering aan de 100ste geboortedag van de auteur is heden deze rede opnieuw uitgegeven. In het 'Ter Inleiding' herinneren ds. I. de Bruine en prof. dr. J. van Genderen, die de uitgave verzorgden, er aan, dat de leer van het verbond een der brandpunten is geweest van Van der Schuits theologisch denken. Zij hebben dan ook niet beter eer kunnen bewijzen aan de auteur dan door juist deze rede te laten herdrukken.

Hoewel de term 'verbond der verlossing' als zodanig in de Heilige Schrift niet voorkomt, en ook niet in onze belijdenisgeschriften, meent Van der Schuit, in navolging van Bavinck, en enkele oude theologen als Wilh. a Brakel en Witsius, haar toch te kunnen handhaven. Hij en zijn voorgangers verschillen hierin van Comrie, die de leer van het verbond der verlossing heeft afgewezen.

Er zijn volgens Van der Schuit dus drie verbonden: een werkverbond, een genadeverbond en een verbond der verlossing. De achtergrond van deze drieverbonden-leer is een (legitiem) verweer tegen een overheersing van het genadeverbond door de verkiezing. Wie het genadeverbond in de eeuwigheid verlegt, zoals ook heden nog wel wordt gedaan, kan noot meer recht laten wedervaren aan een tweeërlei zijn in het verbond en kan in feite met het aanbod der genade moeilijk meer uit de voeten. Daarom onderscheidden sommige vaders en ook Van der Schuit het verbond der verlossing van het verbond der genade. In het verbond der genade komt dan ruimte voor wat in ons Doopsformulier gezegd wordt: In alle verbonden zijn twee delea begrepen.

De argumenten die Van der Schuit noemt voor het aanvaarden van een verbond der verlossing zijn, naar mijn gevoelen, niet gemakkelijk van de tafel te vegen. Men spreke hier niet al te snel van speculatie. Van der Schuit was daar juist zeer afkerig van. En Comrie is veel speculatiever geweest dan Wilh. a Brakel.

Wel ligt hier mijn inziens het gevaar op de loer dat men de zaken schematiseert en dat zoiets als het verbond der verlossing een wat zelfstandige plaats en functie krijgt in de dogmatiek. Van der Schuit geeft er blijk van in deze rede zich ook intens verdiept te hebben in de werken van Karl Barth, o.a. z\]r\Kirchliche Dogmatik. Hij zag in Earth's theologie een groot gevaar voor de gereformeerde theologie. Ik kan niet nalaten een citaat uit zijn rede te geven, dat ook onder ons ter harte zou moeten worden genomen. Het luidt als volgt: 'Ik acht het een veeg teken des tijds, en het zegt ons, dat wij al veel dieper gezonken zijn, dan wij vermoeden, dat er thans zijn, die de naam van gereformeerd willen dragen, en die toch een vriendelijke groet aan deze Barthiaanse leer willen brengen'. U begrijpt wel: dit boekje van harte aanbevolen!

K. Exalto.

Dr. F. L. Bos, Kruisdominees, Verhalen uit afgescheiden kringen, Kok, Kampen, verbeterde 2e druk, 224 blz. ƒ 29, 50. Dr. F. L. Bos, Kruisdragers, Nieuwe verhalen uit afgescheiden kringen. Kok, Kampen, 1982, 99 blz. ƒ 14, 90.

'Kruisdominees' is een heruitgave van een al sinds lang uitverkochte eerste druk; 'Kruisdragers' is een geheel nieuw werk. Beide boeken zijn gelijktijdig verschenen in hetzelfde gewaad. Wie het een heeft zal ook het ander willen hebben. De titels spreken voor zichzelf: Verhalen uit afgescheiden kringen. Hier kan men het een en ander vinden over Kees van den Oever, Abraham Flier, Cors Noorduyn, ds. van Rhee, ds. Duin, ds. Berent Fijnebuik, oefenaar Vijgeboom, luitenant Smitt enz. De eens gehouden synode te Linschoten keert herhaaldelijk terug. De een was hervormd, en ging aan het dwalen; de ander was christelijk afgescheiden en kon het daar niet vinden; er waren er die bij de kruisgemeenten terecht kwamen; er waren er ook die geheel in het niet verdwenen. Elk van deze mannen heeft zo zijn eigen verhaal. Er waren onder hen zonderlingen, pure individualisten, echte eenspanners. In de troebele wateren van het kerkelijke leven in de vorige eeuw, zetten zij hun fuikjes. De kerk had hen vaak stiefmoederlijk behandeld. Zij vormden hier een groepje en daar een gemeentetje. Maar meestal was hun verblijf niet lang, dan kwamen er spanningen, moeilijkheden, ruzies, en de biezen werden weer gepakt, soms zelfs' voor een reis naar het vere Amerika, waar men het ook niet vond.

Deze verhalen bieden wat men noemt 'kleine geschiedenis'; het speelde zich alles af aan de rand van de grote gebeurtenissen in kerk en staat. De mensen die erbij betrokken waren golden niet zelden voor 'lastpakken'. Al lezend moest ik nogal eens denken aan de vrouwen en kinderen; die moesten dit alles ook maar meemaken. Soms zogoed als geen inkomen, en maar reizen en trekken. Hun namen worden zelden genoemd, maar zij waren er toch ook. Belangrijke theologische zaken moet men in dit boek niet zoeken. Een enkele keer komt men het woord 'verkiezing' tegen, wat meer het woord 'bevinding', het woord 'verbond' kan ik me niet herinneren tegen gekomen te zijn. Toch waren ook al deze mensen 'gereformeerd', of althans ten naasten bij. Zij horen thuis op ons erf. Met al hun apartigheden toch broeders, zij het misschien heel ongemakkelijke en eigenzinnige broeders. Ik vermoed dat men dit soort wel altijd zal houden. Wat vragen zij van ons? Geen medelijden. Een stevige correctie - die hebben zij in ieder geval nodig. Maar dan wel: vanuit het Woord, waar ook zij toch respect voor hebben, en vanuit de belijdenis der kerk, waar zij niet van willen afwijken. En wellicht dat ook wij van hen wat kunnen leren.

Dr. Bos heeft ze sympathiek beschreven; niet hatelijk. Hun zwakheden zijn zo evident dat het ook niet nodig was dat hij er wat kwade opmerkingen aan toevoegde. Ieder kan deze boeken lezen, zij bevatten verhalen. Helaas toch wel wat eentonige verhalen, maar dat zit hem nierin de schrijver maar in de beschrevenen. Wat mij betreft, ik las het alles geïnteresseerd, maar ik heb er voorlopig genoeg van.

K. Exalto

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen