Boekbespreking

L. Kalsbeek, Van christen tot antichrist, Uit het leven en denken van Friedrich Nietsche en over zijn invloed op de moraal, Kok, Kampen 1982, 223 blz. Paperback ƒ 29, 50.

Over de duitse filosoof Friedrich Nietzsche is, zoals de schrijver van dit boek zelf erkent, reeds heel veel geschreven. Men heeft hem gevierd als een diep denker en groot filosoof; maar men heeft hem ook, en niet ten onrechte, beschreven als een vernieler van het geloof in God en van alle christelijke waarden.

De heer Kalsbeek beschrijft in zijn boek zowel de levensloop van Nietzsche als zijn voornaamste filosofische inzichten. Beide lopen in dit boek geheel door elkaar heen. Ik heb daar geen bezwaar tegen, want een beschrijving van Nietzsche's filosofie zonder enige biografische gegevens zou voor menigeen onverstaanbaar zijn. Nietzsche's werken zijn verre van gemakkelijk. Men heeft wel een gids erbij nodig. De heer Kalsbeek heeft zich dusdanig in deze werken verdiept, dat hij naar het mij voorkomt, als een betrouwbare gids mag gelden. In tegenstelling tot anderen, als Heidegger en dr. F-de Graaff, ziet Kalsbeek in Nietzsche allerminst een soort profeet, die wij 'christelijk' zouden kunnen interpreteren. Met een keur van overtuigende citaten laat hij zien, dat dat een mistekening van Nietzsche is. Als christen is Nietzsche begonnen, maar hij is bepaald niet als christen geëindigd. Hij noemde zichzelf de antichrist. Niet, zoals De Graaff wil, de antichristen. Nietzsche zegt zelf dat hij hier een woord uit de kerlctaal overneemt, en die kerktaal kent wel het woord antichrist, maar niet het woord antichristen!

Trouwens, de visie op Nietzsche als een verbeten vijand, niet alleen van de christenen maar ook van de Christus der Schriften, hangt niet af van deze ene naam. Zelden heeft het christelijk geloof een zo grote vijand op haar weg door de geschiedenis ontmoet als Nietzsche was. Dat alles komt in dit boek duidelijk aan het licht. Maar hoeveel goeds er ook in staat, wat kennisname tenvolle verdient, ik heb toch enkele bezwaren. Niet alle beschouwingen die de heer Kalsbeek verbindt aan de figuur van Nietzsche kan ik delen. Aan het slot van zijn boek uit hij zijn critiek op allerlei toestanden en opvattingen, waarin hij duidelijk de invloed van Nietzsche meent te kunnen constateren. Ik geef toe: die invloed is schrikbarend. Maar of nu alles ineens op rekening van Nietzsche is te zetten, is voor mij de vraag. Ik vraag mij ook af, of het boek niet te wijdlopig is geworden. Er wordt zoveel bijgehaald, wat maar zijdelings met het thema te maken heeft. Onder andere de wijsbegeerte der wetsidee en het Humanistisch verbond. Het boek had strakker, belijnder kunnen zijn. Dan was het stérker geweest. De eigenlijke stof is nu doorspekt met oneigenlijke stof, en dat betreur ik. Ondanks alle bezwaren, ook tegen een deel van Kalsbeeks eigen opvattingen, kan ik dit boek toch aanbevelen.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen