Boekbespreking

Dr. F. de Graaff, Het geheim van de wereldgeschiedenis, Zeven overdenliingen van woorden uit de Heilige Schrift, Kampen 1982, 140 pag. prijs ƒ 22, 50.

Zeven overdenkingen. Deze ondertitel is eigenlijk wat misleidend in die zin dat het hier meer 'doordenkingen' betreft dan over-denkingen in de gebruikelijke zin van het woord. Dr. de Graaff biedt in dit boek, dat vergeleken met zijn overige oeuvre van zeer bescheiden omvang is, een zevental studies n.a.v. Schriftwoorden: over de engelenzang, de maagdelijke geboorte, de barmhartige Sameritaan, de vrouw (Maria Magdalena), geloof (Thomas), de ziel van het dier en Jakob aan de Jabbok. Wie de Graaff een beetje kent, weet hoe hij vaak een verrassend licht op Schriftplaatsen weet te richten. Zo ook in deze studies. Hij is een boeiend denker, die naar mijn smaak overigens boeiender spreekt dan Schrijft. Dit boeiende hangt denk ik niet alleen samen met zijn oorspronkelijkheid en zijn cultuurhistorische, filosofische eruditie, maar vooral met zijn diepe kennis van de Joods-Chassidische traditie, je mag wel zeggen: zijn existentiële verwantschap daarmee. Wie wat van Buber gelezen heeft, bemerkt in het oog lopende overeenkomsten. De Graaff legt de tekst niet uit naar luid van de geijkte exegetische handboeken die zo vaak even vakkundig als steriel zijn, maar vanuit groot respect voor de oorspronkelijke woorden. En afgezien van het gebruik dat hij maakt van de Joodse traditie, is uitleggen voor hem vertalen, en dat vertalen mag niet meer zijn dan omzichtig en eerbiedig vertolken van wat er eigenlijk staat. Vandaar zijn voorliefde voor de Staten vertaling. Dit is het eerste wat het lezen van déze studies tot een leerzaam bedrijf maakt: het is luisteroefening.

Het tweede dat naar mijn besef hoge waardering verdient, is de relativering van de modern-wetenschappelijke pretentie en van de dictatuur van de technocratie. Een paar ontmantelende uitspraken geef ik door. 'Het zijn de vreesachtigen die bang zijn dat er meer zou zijn dan wat zij kunnen overzien' (8). 'Wie weet dat er een verhevenheid Gods is die ver boven zijn ervaring uitgaat, rekent met het wonder' (22)'. De zgn. realiteit is één groot zinsbedrog, die rust op de waan van beperkte vooroordelen' (24). 'De moderne mens is zo arrogant dat hij zichzelf met zijn eigen ervaring als maatstaf van alles stelt. Op deze vulgaire arrogantie berust het ongeloof' (49v.) Tussen haakjes: heel ontmaskerend brengt de Graaff een bepaald soort van het Woord losgekapte bevindelijkheid met deze zelfde arrogantie in verband!

Het derde dat mij erg aangesproken heeft is De Graaffs kritische stellingname tegenover velerlei modieuze verschuivingen in de ethiek. Zo noemt hij - vanuit het Hebr. woord voor 'ontferming'; • moederschoot - de vruchtafdrijving niet slechts kindermoord, maar vernietiging van de grondslag van alle barmhartigheid (32). Over de emancipatie van de vrouw: 'Deze is daarom zo gevaarlijk omdat daarin de vrouw de plaats inneemt van de man en daarmee haar eigen, veel belangrijker functie opgeeft' (47).

Na deze blijk van echte waardering moet me nu toch ook iets anders van het hart. Al met al hield ik toch een onvoldane indruk over. Dat hangt ten eerste samen met mijn kanttekening waarmee ik begon: dit zijn geen overdenkingen. En dit bedoel ik uiteraard niet zomaar formeel, alsof het euvel verholpen was door er 'door-denkingen' van te maken. Ik bedoel het wel degelijk 'materieel'; bij alle relativering van het wetenschappelijk intellectualisme, blijft deze wijze van Schriftuitleg bij mij althans toch als te verstandelijk overkomen. Het is knap, maar wat kil. Het tweede waarmee deze onvoldaanheid samenhangt is het merkwaardige feit dat De Graaff ondanks zijn eerbied voor de oorspronkelijke woorden naar mijn besef toch rijkelijk speculatief met die woorden omgaat als hij tot zijn 'boodschap' komt. Worden dan toch niet te argeloos en te stellig eigen gedachten over de Godswoorden heengespannen? Het minst overtuigend komt bij mij dan ook juist de kern van zijn boek over: zijn beschouwing over het geheim van de wereldgeschiedenis, waarin de verhouding Jakob-Ezau, Israël en de kerk in een lichtval komt te staan die ik zo in het N.T. niet terugvind. Het is hier niet de plaats om daar op door te gaan. Ik stel alleen voorzichtig en vragenderwijs: dreigt de allesbeslissende betekenis van Christus hier en daar niet overspoeld te geraken door de beslissende plaats van Israël? Mijn suggestie kan onjuist zijn. En dat hoop ik maar. Enfin, wie De Graaff (beter) wil leren kennen en, vooral, wie wat vensters wil zien opengaan op het Woord en de 'werkelijkheid' , die leze zelf.

de Reuver. Capelle a/d IJsel

Eens homoflel..., Arjo de Vries in gespreid met Johan van de Sluis, uitgave van Stichting 'Onze Weg', 22 blz.

Dit interview verscheen eerder als bijdrage in de bundel 'Een netelig vraagstuk, homofilie, geloof en psychologie', onder redaktie van dr. G. J. M. van de Aardweg en ds. J. Bonda. U kunt het bestellen door ƒ5, - over te maken op giro 948843 van Stichting 'Onze Weg', Willemsstraat 33, Amsterdam. U ontvangt dan tevens een standpuntverklaring van deze stichting van ex-homofielen en enkele andere persoonlijke getuigenissen. Bij de veelheid van literatuur over homofilie is het goed ook aan deze publikaties de nodige aandacht te geven. Het ego-document van Johan van de Sluis maakt een echte indruk en getuigt van eerlijkheid en moed. Van grote betekenis in de door de stichting uitgegeven standpuntverklaring in 22 stellingen is de inzet bij de openbaring, niet bij de ervaring. 'De principes voor onze levensweg en levenswandel leiden we niet af uit wat we zien, waarnemen of voelen; integendeel, we laten ons alleen leiden door het Woord dat God gesproken heeft'. Gaarne ter kennismname aanbevolen.

J. Hoek

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen