Overwegingen rond de paasdatum

Elk jaar als pasen gevierd wordt duikt ook wel weer ergens een discussie op rond de kwestie van de paasdatum. En dat temeer daar de laatste jaren steeds weer een pleidooi gevoerd wordt voor verandering van de huidige datum. Zoals we zullen weten wordt onze huidige paasdatum berekend naar de stand van de maan. Pasen is de eerste zondag na volle maan in de lente, dus na 21 maart. Daarmee is gegeven dat onze paasdatum sterk wisselt en wel van 22 maart tot en met 25 april. Om van deze sterke wisseling af te geraken wordt de laatste tijd voorgesteld om te komen tot een meer vaste paasdatum. Dat zou onder andere veel praktischer zijn in verband met het vaststellen van vakanties. Meerderen juichen zo'n vaste paasdatum toe, andere zijn er fel tegen. We willen trachten in dit artikel enkele overwegingen over voor en tegen te berde te brengen. Daartoe willen we beginnen met allereerst wat gegevens naar voren te halen over de geschiedenis van de paasdatum.

Omdat de bijbel de opstanding van de Heere Jezus in verband brengt met het joodse paasfeest, hebben de eerste christenen pasen gevierd op de datum van het joodse pascha nl. 14 Nisan. Hierbij werd zowel het lijden en sterven als de opstanding van Christus herdacht, met eigenlijk wel het accent op het lijden en sterven. Omdat echter 14 Nisan een steeds wisselende datum is - de joodse kalender berustte sterk op de wisseling der maan - gebeurde het vaak dat de viering van pasen niet op zondag plaats vond. En dat werd toch steeds meer als onverteerbaar ervaren. Immers, de bijbel zegt duidelijk dat Jezus is opgestaan op zondag, de eerste dag der week. Om nu die eerste dag der week bij de viering van pasen gehandhaafd te krijgen, was er een andere groep christenen in de oude kerk die pasen vierde op de eerste zondag na 14 Nisan. Men ging er daarbij van uit dat op 14 Nisan er volle maan was, en wel volle lente-maan. De berekeningsformule werd nu: de eerste zondag na volle maan, dat is: na 14 Nisan. De paasdatum was dus geheel afhankelijk van de joodse pascha-viering.

Toch bleven er nog problemen rond de paasdatum en daarom heeft het bekende concilie van Nicea in 325 de knoop doorgehakt. Daar werd de vaststelling van de paasdatum nogal losgemaakt van de joodse achtergrond, door een meer wetenschappelijk criterium in te brengen. Men ging uit van de eerste volle maan, nadat de zon in het lentepunt van de dierenriem was waargenomen. De eerste volle maan dus, nadat de zon in het voorjaar zuiver loodrecht boven de evenaar had gestaan. De formule werd toen: de eerste zondag na de volle maan in de lente. Een formule die nog steeds geldt, doch waar meerderen van af zouden willen, vooral omdat de grote wisseling van de paasdatum problemen geeft met het vaststellen van de vakanties. Men wil uit vooral zakelijke motieven komen tot een meer gestroomlijnde paasdatum. Kan dat en mag dat, vragen anderen zich echter af? Mag de kerk zich laten leiden door puur zakelijke motieven? Is er niet veel voor te zeggen dat de paasdatum sterk blijft wisselen? Het is nog niet zo eenvoudig om tot een wel overwogen afgeronde meningsvorming te komen. Wel is het goed enkele dingen als onopgeefbaar en belangrijk in het oog te houden. Onopgeefbaar is wel dat pasen blijft vallen op een zondag. Christus stond immers op op de eerste dag der week. Daarom is voor ons elke zondag paasdag. En belangrijk is ook dat pasen in de buurt blijft van de datum van het joodse pascha. Het is goed dat de kerk in het vaststellen van de paasdatum haar verworteling met Israël tot uitdrukking brengt. En alleen al vanwege dit laatste zou er het één en ander voor te zeggen zijn de berekening van de huidige paasdatum te laten vallen, omdat de beslissing van 325 toch wel gevoed is geworden door wat anti-joodse gevoelens.

Eén van de voorstellen voor een nieuwe paasdatum gaat in de richting van het oud-christelijk gebruik om pasen te vieren op de eerste zondag na 14 Nisan (aldus de hervormde raad voor Kerk en Israël). Men wil duidelijk de band met Israël en daarin met het oude testament vasthouden. Akkoord. Doch wordt dan niet vergeten dat 14 Nisan nu, nog wel iets anders is dan 14 Nisan uitde tijd van Christus? Sinds 358 hebben de joden toch immers een andere kalender, die minder op de maanstanden en meer op berekening berust? Zit er geen judaïserende trek in wanneer men pasen wil vieren op de eerste zondag na 14 Nisan? Met alle respect voor Israël, mogen we toch niet vergeten dat het geloof in Jezus Christus een breuk inhoudt tussen jodendom en christendom.

Een ander voorstel wil de paasdatum vastprikken op een vaste zondag in de maand april. Het Vaticaan en de Wereldraad van Kerken wil de zondag na de tweede zaterdag in april. Er is ook gepleit voor de derde zondag in april (vgl. Kerk en Theologie oktober 1976 blz. 265 e.v.). Men komt tot die datum omdat uit berekeningen gebleken is dat dan heel dicht in de buurt gebleven wordt van de datum van de werkelijke pascha viering ten tijde van de kruisiging en opstanding van Christus. De band tussen Kerk en Israël wordt dus wel zoveel mogelijk vastgehouden.

Wanneer de meer vaste paasdatum, zoals door de Wereldraad van Kerken voorgesteld en ook door de hervormde synode als aanvaardbaar verklaard, zou worden ingevoerd, dan zijn we dus af van de sterke wisseling van de data. Dat zou als goede zijde kunnen hebben een verbreken van de laatste band met het vroegere heidense voorjaarsfeest waarin de Saksische godin van het lentelicht Ostara (Austro, vgl. het Duitse Ostern en het Engelse Easter) werd geëerd, en waar ons paasfeest voor in de plaats gekomen is. Aan de andere kant werd reeds de oude joodse pascha-datum - zagen we - in verband gebracht met de lente-maan. Een meer vaste paasdatum zou dus ook breken met deze joodse traditie. Bovendien, ligt er niet een prachtige vergelijking tussen Jezus als het Licht der wereld en het vieren van pasen op een datum direct in de buurt van het lentelicht? Pasen is toch bij uitstek het feest van het licht, van het nieuwe leven(slicht)? En speelt een en ander niet goed in op de kosmische aspecten van het verlossingswerk van Christus? Jezus redt toch niet uitsluitend mensen van het verderf, doch heeft door Zijn volbrachte werk ook de basis gelegd voor nieuwe hemelen en een nieuwe aarde? Toch zou daarentegen weer voor een meer vaste paasdatum pleiten, het feit dat de Heere Jezus is opgestaan op een bepaalde dag, dus op een vaste datum, al is die ons nu ook niet meer precies bekend. Speelt daarom een sterk wisselende paasdatum niet teveel in op de wisseling der natuur, terwijl een meer vaste datum veel krachtiger het historische feit van de opstanding zou, onderstrepen? Overwegingen genoeg dus, met allerlei voor en tegens, waarbij het maken van een keuze nog niet zo heel eenvoudig is. In ieder geval is belangrijk er op te letten dat pasen een grandioos feest is met uitzicht voor redding in ellende op persoonlijk vlak en op wereldniveau. Redding te danken aan de God van Israël, de Vader van onze Heere Jezus Christus. Dat dient in elke paasviering, op welke datum dan ook, glashelder aan het licht te treden.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen