Minderheid en kleine minderheid

Wie in Nederland wat wegwijs wil raken in de wirwar van het kerkelijk leven kan terecht in het bekende boekje van dr. C. N. Impeta ' Kaart van kerkelijk Nederland'. Wie ooit met vrucht een bezoek aan het Midden-Oosten wil brengen moet eigenlijk vooraf een soortgelijke kaart van kerkelijk Midden-Oosten gelezen hebben. Luther heeft eens gezegd, toen hem verweten werd dat hij de kerk scheurde, dat de kerk van de eerste tijden af al zo vreselijk gescheurd is. Welnu, dat zie je bevestigd als je - zoals ondergetekende dezer dagen, vanwege een bezoek aan Syrië en Libanon in het kader van Werelddiakonaat - het Midden-Oosten bezoekt en daar met de kerken te maken krijgt. In een Engelstalig boekje, getiteld 'Herontdekking van het christendom waar het begon', een overzicht van hedendaagse kerken in het Midden-Oosten en Ethiopië, worden 46 kerken in de diverse landen van het Midden-Oosten beschreven. Genoeg om de gedachte als zou er in het Midden-Oosten van de kerk niets over zijn te logenstraffen. Luther heeft eens van de Klein Aziatische gemeenten (globaal genomen dus Turkije) gezegd: 'weg is weg, ze hebben het Evangelie gehad, nu hebben ze de Turken'. Toch is dat in absolute zin niet waar. Weliswaar is het zo dat de Islam heerst in steden en streken waar Paulus preekte en waar Johannes zijn brieven richtte aan de gemeenten. Het christendom is een minderheid te midden van een overwegend islamitische samenleving. En binnen die christenheid is het protestantisme nóg weer eens een kleine minderheid. Maar 'weg is weg' geldt in absolute zin niet. In Libanon is het zo - maar zo is het ook bij de herverdeling in 1948 geregeld - dat ongeveer de helft van de bevolking tot één der christelijke kerken behoort; waarbij ook dan overigens slechts een klein percentage tot de protestantse kerken behoort (1, 25%).

In het hiervolgende wil ik globaal een plaatje van het kerkelijk leven in het Midden-Oosten geven, temeer daar we ook hier regelmatig - o.a. vanwege de gastarbeiders en de vluchtelingen - tegen kerken van in oorsprong midden-oosterse origine aanlopen. Het gaat om orthodoxe, protestantse en katholieke kerken.

Bakermat

De bakermat van het christendom ligt in de landen rondom Israël. Het Evangelie werd, beginnende van Jeruzalem door de apostelen gebracht naar de toen bekende landen, uiteindelijk tot in Rome en Athene. Gemeenten werden gesticht. De kerk werd gevestigd van land tot land. En dan komen er in de eerste eeuwen de concilies, waar de leer aan de orde komt: Nicea (325), Constantinopel (381), Efeze (431), Chalcedon (451), Constantinopel II (680) en Nicea II (787). Het gezag van al deze concilies wordt erkend door de Oosters Orthodoxe kerk, ook wel aangeduid als Grieks Orthodox, al betekent dat niet dat deze kerk beperkt is tot het Griekse volk en de Griekse taal.

Op het concilie van Efeze (431) werd de dwaling van Nestorius over de twee naturen van Christus (geheel gescheiden én onderscheiden, stelde hij) afgewezen en dat leverde de 'Assyrische kerk van het Oosten' op, die dus alleen het gezag van de eerste twee concilies erkent.

Een belangrijk concilie was het concilie van Chalcedon. Ook toen ging het om de twee naturen van Christus. Afgewezen werd de dwaling dat de menselijke natuur van Christus door de goddelijke natuur is geabsorbeerd. Sinds die tijd spreekt men van Chalcedonische en niet-Chalcedonische kerken in het Midden-Oosten. De Oosters Orthodoxe kerk is overeenkomstig de besluiten van Chalcedon. Vier andere kerken, die Chalcedon niet aanvaarden, worden genoemd de Oriëntaalse Orthodoxe Kerken, te weten: de Armeens Orthodoxe Kerk (ook wel Armeens Apostolische Kerk genoemd), de Koptisch Orthodoxe Kerk (vrijwel uitsluitend in Egypte, met vier miljoen leden), de Ethiopisch Orthodoxe Kerk en de Syrisch Orthodoxe Kerk (ook wel Jacobieten genoemd).

Van alle genoemde orthodoxe kerken zijn in de loop van de, tijd weer delen afgesplinterd, die Oosters-Katholieke gemeenschappen heb­ben gevormd, met hun eigen patriarchaten. Ze ontstonden om theologische kwesties en vanwege missionaire activiteiten van Rome. Rome kreeg een leiddinggevende plaats. Zo zijn er vijf Oosters-Katholieke Kerken, die verbonden zijn met Rome, namelijk de Chaldese Katholieke Kerk (1552), de Grieks Katholieke Kerk of de Melkieten (1724), de Armeens Katholieke Kerk (1740), de Syrisch Katholieke Kerk (1773) en de Koptische Katholieke Kerk (1824). Dan zijn er nog de met Rome verbonden Maronieten, die geen orthodoxe tegenhanger hebben; met andere woorden, die niet door afsplitsing van een Orthodoxe Kerk zijn ontstaan. Deze gaan terug op de stichter Maron patriarch te Antiochië rondom 700 na Christus.

Om het plaatje te completeren tenslotte nog de protestantse kerken. Ze zijn alle ontstaan door zendingsactiviteiten in het Midden-Oosten vanaf het begin van de negentiende eeuw. Behalve in Ethiopië, Soedan en Egypte gaat het om kleine aantallen. Men zie het overzicht hiernaast. Verder zijn de protestanten overigens verdeeld over een groot aantal kerken en groeperingen. Een minderheid m een minderheid en dan nog een sterk verdeelde minderheid.

De Armenen

Aparte aandacht verdienen de Armeense kerken en christenen, met name over hen horen we de laatste tijd nogal eens. Het Armeense volk heeft niet minder dan een lijdensweg doorgemaakt. Het Armeense volk, bekend om handelszin en intelligentie, heeft moeten lijden onder de jaloezie van buurvolken als Turken, Tartaren en Koerden. Een groot deel van de Armeniërs woonde binnen de grenzen van het grote (vroegere) Turkse Rijk. In de jaren 1894-1896, 1909, 1915-1916 en 1920 is de Armeense bevolking in belangrijke centra uitgemoord. In totaal 1.500.000 Armenen zijn toen in bloedbaden omgekomen, voor een belangrijk deel vanwege de haat, die de Muzelmannen jegens de christenen koesterden. Er wonen nu in het Turkse gebied nog ongeveer 50.000 Armeniërs. Velen wonen in andere landen als (oorspronkelijke) vluchtelingen. Van de ongeveer 3.500.000 Armeniërs behoort 90% tot de Armeens Orthodoxe Kerk. Er zijn 200.000 Armeens Katholieken en enkele tienduizenden Armeense protestanten.

In de Armeense gemeenschappen leeft de volksidentiteit nog sterk voort. Het is eigenlijk verbazingwekkend, dat in een wereld, waarin vandaag zo veel aandacht is voor ontrechte groepen en volkeren, dit volk, waaraan zich nog zo kort geleden, nog in déze eeuw, zo'n drama voltrok, vrijwel in de vergetelheid is geraakt.

Wat te denken van de opmerking.van een Armeens protestantse voorganger, dat de aandacht in Nederland en West-Europa voor de Turken (terecht volgens hem!) zo sterk is en er naar de Turkse regering toe nooit meer eens iets gezegd wordt over datgene, wat het Armeense volke is aangedaan? En is het waar dat thans, onder de verantwoordelijkheid van het ministerie van onderwijs in Nederland, in Turkse schoolboeken het verhaal staat, dat in de moeilijke jaren van de eerste wereldoorlog, toen de grote volksmoord dus plaats vond, de Armenen de Turken weigerden bij te springen en zelfs hun gebouwen en bezittingen roofden en met de buit over de grenzen vluchtten, hetgeen het vluchtelingenprobleem verklaart?

Opmerkingen

Van de kerk in het Midden-Oosten geldt dat ze 'kleine kracht' heeft. Of van hen allen geldt wat van de gemeente van Pergamus wordt gezegd, namelijk 'gij hebt Mijn geloof niet verloochend', laat zich moeilijk, beoordelen. De verschillen onderling, zeker tussen de Orthodoxen, waar het kerkelijke leven sterk door de liturgie (zoals bij Rome) wordt bepaald, en de protestanten, is groot. En Chalcedon maakt nog steeds scheiding tussen de ortodoxe kerken, hoezeer men ook vandaag oecumenisch wil zijn. De orthodoxen beroepen zich op de patres, de oude vaderen, de kerkvaders. De protestanten beroepen zich op de vaderen van de Reformatie.

De kerken staan tegenover de grote overmacht van de Islam. Wat is hun boodschap? Hoe zal hun getuigenis zijn aangaande de enige Naam, verdeeld als ze zijn temidden van een Islamitische wereld, die globaal één is, al is daar wel de tegenstelling tussen twee hoofdstromingen.

De kerken staan ook in een situatie, die beheerst wordt door de politieke crisis in het Midden-Oosten. Hoe zal hun getuigenis zijn? Ook naar Israël toe, de oudste broeder? De kerken staan tenslotte: in een sociaal ontredderde samenleving. We zagen de ruïneuze gevolgen van de burgeroorlog in Libanon en van de laatst aangerichte verwoestingen. Wat zal hun daadwerkelijk getuigenis zijn? Zij kunnen niet zonder ons. Wij kunnen niet zonder hen. Er is sprake van wederkerigheid. In ieder geval is treffend hoezeer daar allerwegen sterk het verlangen leeft naar revival, opleving.

Waarschuwing

Wat vooral op ons afkomt, kerkelijk gezien, is de waarschuwing. Daar, waar het Evangelie de zegenrijke gang door de wereld begon, is de kerk klein en als tot niet gekomen in de ogen der mensen. En groot is de verdeeldheid. Er zijn waarschuwingen gegeven aan de Klein Aziatische gemeenten door de apostel Johannes.

'Ik heb tegen u dat gij uw eerste liefde hebt verlaten' (Efeze). 'Zijt getrouw tot de dood en ik zal u geven de kroon des levens' (Smyrna).

'Ik heb tegen u dat gij aldaar hebt, die de lering van Balaam houden... Bekeert u, en zo niet Ik zal u haastig bijkomen en zal tegen hen strijd voeren met het zwaard van Mijn mond' (Pergamus).

'Hetgeen gij hebt, houdt dat totdat Ik zal komen' (Thyatire). 'Die overwint, die zal bekleed worden met witte klederen' (Sardis). 'Omdat gij lauw zijt noch koud noch heet. Ik zal u uit Mijn mond spuwen' (Laodicea).

Maar daartussen ook de bemoediging: 'zie, ik heb een geopende deur voor u gegeven, en niemand kan die sluiten. Want gij hebt kleine kracht, en gij hebt Mijn woord bewaard en hebt Mijn Naam niet verloochend' (Filadelfia).

De waarschuwingen kunnen we ons hier in Europa ook wel zeer ter harte nemen, verdeeld als we als kerken (tot in de Gereformeerde Gezindte toe) zijn, koud of lauw als we vaak zijn, onder de bekoring van vreemde leringen als we vaak zijn. Dan geldt toch de vermaning dat de kandelaar een keer verwijderd kan worden.

Ik sluit dan tóch ook af met het bekende waarschuwende woord van Luther, dat hij in 1524 n.a.v. Prediker 12 : 13 ('Vreest Goden houdt Zijn geboden') schreef aan de stadbesturen over de noodzakelijke hervorrning van het schoolwezen, verontrust als hij was over de jeugd en doordrongen van de noodzaak van goed onderwijs in christelijke zin:

'Ik meen, dat Duitsland nog nooit zoveel van Gods Woord gehoord heeft als thans. Laten wij nu echter deze kans voorbijgaan, zonder dank en eer daaraan te bewijzen, dan is het te vrezen, dat wij nog veel gruwelijker duisternis en nood zullen moeten doorstaan. Daarom, Duitse vrienden, koopt, nu de markt voor de deur wordt gehouden; zamelt in, nu de zon schijnt en het weer gunstig is; grijpt Gods genade en Woord aan, nu het u wordt aangeboden. Want weet dit wél, Gods Woord en genade zijn als een voorbijtrekkende plasregen, die niet terugkeert, waar hij geweest is. Bij de Joden is hij geweest, maar voorbij is voorbij nu hebben zij niets meer. Paulus bracht hem in Griekenland, maar ook daar is hij nu weg; zij hebben nu de Turken. Rome en het Latijnse land hebben ook hun beurt gehad, maar voorbij is voorbij; nu hebben zij de paus. En gij, Duitsers, gij moet niet denken dat gij hem eeuwig houden zult. Want de ondankbaarheid en de verachting zullen hem ook hier verdrijven. Daarom, grijpt toe en houdt vast, wie maar grijpen en vasthouden kan; luie handen zullen een slecht jaar hebben.'

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen