Een dankbaar aanvaarde handreiking

Een hoge taak

Wat ooit gezegd is over de poëzie 'dichten is geen kunste, dichten is een gunste' kan ook worden toegepast op de prediking: 'preken is geen kunste, preken is een gunste'. Inderdaad is het een gunst, een genade van God, te mogen staan in de bediening der verzoening. Gezanten te mogen zijn van Christus' wege, alsof God door ons bad: 'Laat u met God verzoenen'. Om Zich een Gemeente te roepen en te vergaderen tot het eeuwige leven, zo leert ons het bevestigingsformulier voor dienaren van het Woord, gebruikt God door een bijzondere genade de dienst van mensen. Dat is iets om van te blijven duizelen. En het is goed voor predikers zichzelf altijd weer voor te houden dat ze, naar een vaak geciteerd woord van Calvijn, 'nietige mensjes zijn, uit het stof opgerezen, aan wie God de hoge eer waardig keurt, dienaren van het Woord te mogen zijn'. Wie tot zo'n hoge taak geroepen is dient zich zijn verantwoordelijkheid bewust te zijn. Die heeft zich ook voortdurend te bezinnen op deze opdracht en tegelijk alle middelen aan te wenden om deze opdracht zo verantwoord mogelijk uit te voeren. Daarom mogen we ook met dankbaarheid het materiaal aanvaarden en gebruiken dat ons bij dit werk kan helpen.

Transponeren

'Homiletische handreiking', zo luidt de ondertitel van de paperback die het licht zag onder auspiciën van het Hoofdbestuur van de Gereformeerde Bond en die bedoeld is om predikanten de helpende hand te bieden bij het wekelijkse preekwerk.

'Transponeren' is de hoofdtitel, een term die ontleend is aan de muziek. Het woord betekent: overzetten in een andere toonaard. Dat is nu precies de taak van hen die het Woord mogen vertolken. Dat Woord verklaren, toepassen, het overbrengen in de toonaard van de hedendaagse mens. Het is het probleem waar we als dienaren van het Woord iedere week wéér voor staan: hoe breng ik dit Woord over, hoe geef ik het handen en voeten, hoe bezorg ik het thuis? Het is een (heilige) kunst, het zó te doen dat de gemeente zich erin herkent, dat ze erdoor wordt aangesproken, vermaand of vertroost.

Homiletische wenken

De eerste bijdrage is van de hand van dr. A. van Brummelen, die voor ons een aantal praktische wenken voor de prediking op een rijtje zet. Achtereenvolgens komen aan de orde: tekstkeuze, exegese, opbouw, uitwerking en voordracht. Op het terrein van de homiletiek (predikkunde) worden hier niet direkt nieuwe dingen geboden, maar op de hem eigen wijze geeft collega Van Brummelen een serie praktische adviezen die ons kunnen stimuleren en waarmee we ons voordeel kunnen doen. Natuurlijk heeft iedere prediker de vrijheid deze richtlijnen op zijn eigen manier uit te werken. Van ganser harte stem ik in met de raad, de tekstkeuze tijdig te bepalen. Het lijkt me nog beter voor enige weken een 'planning' te maken. Het móest niet voorkomen, maar het komt nog voor dat predikanten een volle dag van hun kostbare tijd vermorsen met het zoeken naar een tekst. Het deed me ook goed dat Van Brummelen nog pleit voor een thema met punten, al begint dit verschijnsel 'oud en nabij de verdwijning' te lijken. Voor gemeente en predikant is het een hulpmiddel om de preek te onthouden!

Homiletische schetsen

Het tweede gedeelte van het boek werd verzorgd door ds. C. den Boer. Het biedt ons een vijftal preekvoorbeelden. Bij elk van deze schetsen wordt eerst de tekstkeuze gemotiveerd, vervolgens krijgen we de 'exegetische notities' en de 'theologische reflexie', waarna met behulp van het gevondenede schets voor de preek wordt opgebouwd. In het Woord vooraf heeft de auteur al verklaard dat het niet zijn bedoeling was op deze wijze 'plaatsvervangend keuken werk' te doen. De preekschetsen 'kunnen dus niet dienen om iemand die over één van de behandelde teksten zou willen preken, eens even snel door de voorbereidende studie voor de preek heen te helpen' . Zo'n waarschuwing moet eigenlijk voor iemand die serieus met het preekwerk bezig wil zijn, overbodig zijn. Bovendien is een preekschets van een anders iets zó persoonlijks dat men die niet klakkeloos kan overnemen. De tekst moet ons gepakt hebben en de inhoud van die tekst moet door ons heengegaan zijn. In dit verband schreef prof. dr. W. H. Velema in een Verantwoording bij zijn eerste bundel preekschetsen: 'Predikanten die door een dergelijke bundel lui worden zouden dat ook zónder zo'n boek geworden zijn. Waarschijnlijk zijn ze het al voordat een dergelijk boek uitkomt' (W. H. Velema, 'Het Woord werkt door', blz. 151). Wat collega Den Boer ons biedt is niets anders dan voorbeelden hoe het kan, niet hoe het móet.

Een homiletische wegwijzer

Het derde en laatste deel van het boek is gewijd aan de prediking van Calvijn. Drs. K. Exalto geeft ons, na een glashelder overzicht van vorm en doel van Calvijns prediking, een soort dwarsdoorsnede van diens preken. Achtereenvolgens passeren preken over Abraham, over 1 Samuel, en over Jeremia de revue, terwijl ook Kerst-en lijdenspreken van Calvijn worden behandeld, en tenslotte een preek over 2 Thessalonicensen. Het is altijd weer verhelderend en ontdekkend onze preken te leggen naast die van de grote prediker van Geneve, die op een meesterlijke en toch zo nuchtere wijze de zin der Schriften wist te verklaren.

Voor predikanten

In kort bestek wordt ons hier veel geboden. Geen enkele predikant zou dit boek ongelezen mogen laten. Voortdurend wordt de klacht gehoord dat er over de hele linie nogal 'slecht' wordt gepreekt. Wie zelf zondag aan zondag op de kansel staat kan moeilijk beoordelen of deze klacht waarheid bevat. Bovendien, die zelfde wekelijkse worsteling kent zal zich wel wachten het kanselwerk van collega's uit de hoogte te veroordelen. Wel is het goed dat we allereerst onszelf, maar dan ook elkaar, voortdurend aansporen en stimuleren, ernst te maken met onze eerste en voornaamste taak.

Want het beste dat we op de kansel brengen is nog nooit goed genoeg! Dat er gemeenteleden zijn die menen dat de twee zondagse preken wel even op zaterdagmiddag of - avond uit de mouw worden geschud is een trieste zaak. Maar dat predikanten de hele week achter alles en iedereen aandraven met als gevolg dat ze soms inderdaad op zaterdag nog één of twee preken tevoorschijn moeten toveren is onvergeeflijk.

Voor ambtsdragers en gemeenteleden

Ik hoop stiekem dat de lezerskring niet beperkt zal blijven tot de predikanten en anderen die zich 'beroepshalve' met de prediking bezighouden. Ik denk dat ook wat 'belezen' ouderlingen veel aan dit boek kunnen hebben. Zij moeten niet alleen waken over de leer, zij dienen de predikant ook te begeleiden bij dit belangrijke deel van zijn arbeid. Bij een gesprek op de kerkeraad over de prediking kan deze uitgave een goede leidraad zijn. En ik meen ook dat geïnteresseerde gemeenteleden uit dit boek veel zullen kunnen leren. De prediking is uiteindelijk een zaak die de hele gemeente aangaat en die ook het gebed van de gemeente nodig heeft. Het is een zegen wanneer een predikant in zijn gemeente mensen heeft met wie hij kan preken over de voorbereiding van de preek en die hem na afloop hun opbouwende kritiek niet onthouden. Dat komt vaak de hele gemeente ten goede.

Wensen en een vraag

Deze 'handreiking', die door Kok/Kampen keurig werd verzorgd, wordt aangediend als deel 1. De verwachting die daardoor wordt gewekt wordt ook in het Ten Geleide onderstreept; 'Bij een welwillende ontvangst zal deze handreiking een vervolg vinden'. Nu, van mij mag het. Ik hoop dat dan de gekozen opzet gehandhaafd blijft, al zal het misschien minder eenvoudig zijn ook in volgende delen weer 'homiletische wenken' te geven. Met bijdragen uit de geschiedenis van de homiletiek kan men nog wel enige tijd voort. Er is nog genoeg materiaal uit de tijd van de kerkvaders, de Reformatie en de Nadere Reforma­ tie waarmee we vandaag onze winst kunnen doen.

Wat mij betreft mag de kring van de medewerkers worden verruimd, ook naar buiten de grenzen van de Gereformeerde Bond. Predikanten klagen nogal eens - en vaak terecht - dat ze weinig kunnen beginnen met de Postilles omdat de meeste daarin opgenomen preekschetsen gedragen worden door een ander soort theologie. Hebben we in de breedte van de Gereformeerde Gezindte geen mankracht genoeg om een eigen postille te laten verschijnen? Misschien zouden we daardoor tegelijk een smal bruggetje slaan over de brede wateren die ons gescheiden houden.

De vraag die ik wil stellen houdt met dat laatste verband. Was het zo nodig geweest deze handreiking uitdrukkelijk aan te kondigen als een uitgave van de Ger. Bond, nog wel voorzien van een Ten Geleide van de voorzitter? Mijn collega, ds. L. J. Geluk zal deze vraag niet opvatten als een persoonlijke aanval - daarvoor bewaren we te goede herinneringen aan onze vijf gezamenlijke Flakkeese jaren! Ik ben alleen maar wat bezorgd dat het potentiële kopers en gebruikers zal afschrikken. Het zou de eerste keer niet zijn dat iets bij voorbaat werd veroordeeld omdat het uit de hoek van de Bond afkomstig was.

Hoe dan ook, ik ben dankbaar voor deze handreiking en ik hoop vurig op een goede ontvangst en een breed en diep vervolg!

N.a.v. 'Transponeren' (Homiletische handreiking) door ds. C. den Boer, dr. A. van Brummelen en drs. K. Exalto. Uitg. J. H. Kok, Kampen, 1982, 114 blz., prijs ƒ 22, 50.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen