Samen op Weg en kerkelijk besef

Het is niet teveel gezegd als we beweren dat de laatstgehouden vergadering van de Hervormde Synode velen in de gemeenten heeft geschokt. Mensen uiten hun verontrusting in gesprekken en brieven. Allerwegen wordt vergaderd over Samen op Weg of komt de kwestie zijdelings aan de orde. Het rigoureuze besluit over de deelgemeenten spreekt ook een hartig woordje mee. Nu de synode gemeend heeft een geforceerd einde te moeten maken aan de overlegsituatie inzake de deelgemeenten voelen velen zich door de eigen kerk in de steek gelaten. Me dunkt dat de bereidheid tot gesprek tussen kerkeraden in gemeenten waar een deelgemeente is en de kerkeraden van die deelgemeenten alleen maar verder is gefrustreerd door de besluiten, 'die de synode genomen heeft om de deelgemeenten gewone rechten in de plaatselijke gemeente te gaan geven. De synode heeft de kerkelijke ongehoorzaamheid gesanctioneerd. Het feit dat in allerlei plaatsen een deel van de gemeente onder de verantwoordelijkheid van de plaatselijke kerkeraad wegliep kreeg synodale goedkeuring. De wrevel daarover is groot. Niet minder groot is de verontrusting, zoals gezegd, over het koste-wat-het-kost doorgaan van Samen op Weg. Eén van de gevolgen is dat het kerkelijk besef daardoor bij velen op dit moment wel eens een gevoelige deuk zou kunnen krijgen, zonder dat er sprake is van enig redelijk alternatief. Wat ik daarmee bedoel wil ik in het hiervolgende kort verwoorden.

Vreugde bij anderen

Door één van de synodeafgevaardigden is gesproken over het feit dat velen met vreugde de dag zouden begroeten, waarop de Gereformeerde Bond zich afscheidt van de kerk die komt als Samen op Weg doorgaat. Dat is juist. En het zijn bepaald niet alleen zij, die het op de gereformeerden in de Hervormde Kerk niet zo voorzien hebben, die zich in deze zin uitlaten. Het zijn om zo te zeggen gereformeerde vrienden uit andere kerken, die in Samen op Weg aanleiding zien om de Gereformeerde Bond nog weer eens hun vragen voor te leggen, vragen die ze al vaker gesteld hebben. Vanuit de Gereformeerde Kerken werd in de vooroorlogse jaren in vele toonaarden de Gereformeerde Bond voorgehouden, dat trouw aan de belijdenis onherroepelijk betekenen moest: breken met de Hervormde Kerk. Het kan verkeren, moeten we nu zeggen, gezien de drift van Samen op Weg. Maar goed, er zijn vandaag anderen die hetzelfde zeggen. De vrijgemaakt gereformeerde prof. dr. J. Douma en de christelijke gereformeerde ds. J. H. Velema zijn diverse malen in ons blad geciteerd als ze nog weer eens gezegd hadden, dat men in de Hervormde Kerk niet met een goed kerkelijk geweten gereformeerd kan zijn. Ik behoef maar te herinneren aan de tijd van het Getuigenis toen zij enerzijds hun warme sympathie betuigden met de inhoud van het Getuigenis en anderzijds niet onduidelijk opriepen om de Hervormde Kerk, waar zoveel wind van leer was, te verlaten. Ze deden het ook rondom Samen op Weg.

Ik wil nu aan het woord laten ds. C. Harinck, die in een eerlijk commentaar op Samen op Weg in de Saambinder, orgaan van de Gereformeerde Gemeenten, zijn gedachten verwoordt. Hij spreekt van 'een zorgelijke ontwikkeling voor de mensen van de Gereformeerde Bond in de Hervormde Kerk'. Hij schrijft dan verder:

'Als Gereformeerde Gemeenten hebben wij altijd veel meer sympathie en verwantschap gevoeld met de Hervormde Kerk dan met de kerk van de Doleantie.

Terwijl de Heere liet zien de Hervormde Kerk nog niet losgelaten te hebben, want er bleef toch altijd een deel in, die de waarheid Gods vasthield, hebben we de Gereformeerde Kerken geheel zien af­ vallen van de leer der Reformatie.

Uit ''Samen op Weg" kan voor de leer der Reformatie niet veel goeds voortkomen.

Nu staan wij als kerk van de Afscheiding wel enigszins als toeschouwer aan de kant in het gebeuren rondom ''Samen op Weg'', echter toch niet zodanig alsof dit gebeuren ons niet ter harte gaat. Vooral vanuit een oude liefde voor de Hervormde Kerk zien we haar ondergang in dit gebeuren met leedwezen aan. Dit laatste vrezen we ten sterkste. Hoe zal de Gereformeerde Bond in zo'n kerk nog kunnen funktioneren? Er zijn dan ook al uitspraken gedaan door de voorzitter van de Bond, ds. Geluk, dat indien de binding met de gereformeerde belijdenis niet uitgedrukt zal worden, het bestaansrecht van de Gereformeerde Bond wankelen zal. Hij heeft zélfs gezegd, indien de Kerk niet meer aangesproken kan worden op de gereformeerde belijdenis, die in haar kerkorde is opgenomen, de bestaansgrond van de Bond verdwenen zal zijn. De Gereformeerde Bond sprak immers de vervallen Hervormde Kerk aan op wat zij in haar belijdenis had opgenomen, dat men het belijden der Kerk ziet in de gemeenschap met de belijdenis der vaderen. Indien de belijdenis der Reformatie geheel opzij gezet zou worden in de nieuw te stichten Evangelische Kerk, zou het niet meer mogelijk zijn een appèl te doen op wat de Kerk zegt te belijden. De grote vraag is: Wat zal de Gereformeerde Bond doen indien er geen plaats ingeruimd wordt voor de reformatorische belijdenis? Zal zij alleen achterblijven en verder gaan als de voortzetting der oude Hervormde Kerk of... zal zij vereniging en binding zoeken met hen die de Drie formulieren van enigheid wel belijden. Kortom, zal de Gereformeerde Bond door de nood gedreven de Kerk moeten verlaten en zal daar voor de afgescheiden kerken een deur geopend worden om tot de dan zuivere Hervormde Kerk weer te keren? Het zijn gewichtige vragen.

Als kerk der Afscheiding heeft in de Gereformeerde Gemeenten lang het woord van ds. Ledeboer gegolden: ''De Hervormde Kerk is onze en God zal haar ons wedergeven op Zijn tijd en de vijanden verdrijven". Als Gereformeerde Gemeenten, was er voor ons geen plaats in de Hervormde Kerk, zolang men daar niet tot de belijdenis der vaderen weerkeerde.

Wij voelen ons geen separatisten, maar Hervormd in hart en nieren, vanwege de handhaving van de Drie Formulieren van Enigheid en de Dordtse Kerkorde. De belijdenis van de oude Gereformeerde Kerken zo God deze in Nederland gepland heeft, is ons dierbaar.

Ja, zo dierbaar dat te Ulrum verklaard is: Geen gemeenschap te willen hebben met de Hervormde Kerk totdat deze terugkeert naar de waarachtige dienst des Heeren.

De Gereformeerde Bond dacht daar anders over en wilde getuigen in de diep vervallen kerk en haar terugroepen tot wat zij officieel in haar belijdenis nog beleed.

Indien er nu in de belijdenis van de nieuw te vormen Kerk niets meer van de Drie formulieren van enigheid terug is te vinden, zal de Bond als consequentie van haar standpunt die kerk moeten verlaten.

Als Kerk der Afscheiding hebben wij toch altijd al veel moeite gehad met het standpunt van de Bond om in een kerk te blijven waar men de waarheid alleen kan verkondigen als men tegelijkertijd de leugen tolereert.

In de Hervormde Kerk wonen waarheid en leugen onder één dak. Naar de drie kenmerken der N.G.B. te oordelen kan de Hervormde Kerk niet gerekend worden tot een ware kerk, alhoewel we er direct bij willen zeggen dat er ook bij ons heel wat is, dat de toets "ware kerk" niet kan doorstaan.

Indien de Gereformeerde Bond niet mee zal gaan met de op handen zijnde vereniging ontstaat er een nieuwe situatie.

Ik geloof dat we zeggen mogen de ontwikkelingen daarom met belangstelling, ja, meer nog met zorg gade te slaan.

Is hier weer een verdere aanslag van Satan op de waarheid Gods en de laatste resten van de gereformeerde prediking uit de oude vaderlandse kerk te weren, óf heeft God er iets goeds mee op het oog, en zal wat samen hoort toch nog eens samen komen? Laten we om dit laatste bidden en de broeders van de Gereformeerde Bond standvastigheid en getrouwheid toebidden. Het gevaar is immers niet denkbeeldig, dat men de waarheid opofferen zal om toch maar in die oude en dan nieuw geworden vaderlandse kerk te blijven

Laten wij, die ds. G. H. Kersten terecht zo hoog houden, ook denken aan zijn zo dikwijls uitgesproken woorden: "De Kerkelijke gescheidenheid van Gods kinderen is zonde".'

Ik ga over dit alles met ds. Harinck niet in discussie. Hij neemt in zijn artikel de Gereformeerde Bond ernstig en zegt tevens dat hij de keuze die de Gereformeerde Bond meende te moeten maken niet delen kan. Wel wil ik naar aanleiding van wat hij schrijft één aspect onder ogen zien, namelijk het kerkelijk besef. Want me dunkt dat de ontwikkelingen van nu ook naar de Gereformeerde Bond zelf toe niet ongevaarlijk zijn.

Met liefde

Hoe men ook het kerkelijk standpunt van gereformeerden in de Hervormde Kerk altijd weer ter discussie heeft gesteld, het kerkelijk besef van de Hervormd Gereformeerden was er niet minder bewust om. Zoals anderen liefde voor hun kerk tonen, zo hebben ook hervormd gereformeerden die liefde telkens weer getoond voor de 'oude vaderlandse kerk'. Dat kerkelijk besef bepaalde zelfs de omgang met elkaar op kerkelijke vergaderingen. Bij alle scherpe meningsverschillen was er toch het gesprek met elkaar, het bevragen van elkaar, het zich rekenschap geven van de overtuiging naar elkaar toe. Vanwege liefde tot de kerk als geheel, ondanks verval, ondanks schuld, ondanks zoveel dat de toets van het Woord niet kan doorstaan. De kerk kon ook - zoals terecht door ds. Geluk is gezegd - worden aangesproken op haar gereformeerde belijdenis. En dan betekende liefde tot de kerk ook solidair zijn in haar schuld, omdat de hoogte en diepte en breedte van de belijdenis en haar religie tot in de beste gemeenten toe een aangevochten zaak is. Maar hoe zou men het op den duur ook uithouden in een Kerk, waarvoor men geen liefde heeft!

Waarom staan wij nu echter - zoals ik hierboven stelde - voor een gevaarlijke ontwikkeling? Omdat we door het hele proces, waarin we ons bevinden, wel eens aan reductie van kerkelijk besef zouden kunnen gaan lijden, juist ook door wat ons vanuit andere kerken van gereformeerde confessie wordt toegevoegd. De voorzitter van de Gereformeerde Bond is her en der geciteerd, omdat hij gesproken heeft over het wegvallen van de bestaansgrond van de Gereformeerde Bond als de gereformeerde belijdenis niet een plaats zou krijgen in een toekomstige kerkorde voor de nieuwe kerk, en vooral omdat hij de mogelijkheid heeft genoemd om de 'vaderlandse kerk' voort te zetten als Samen op Weg doorgaat. Van die opmerkingen mag dunkt me geen misbruik worden gemaakt, door hen die de vaderlandse kerk zelf verlieten. Want ds. Geluk bedoelde te spreken in de lijn van wat de Gereformeerde Bond door de jaren heen heeft gesteld, namelijk trouw aan de gereformeerde belijdenis en dan in de kerk der vaderen. Die kerk konden en kunnen we niet prijs geven, ook niet als Samen op Weg doorgaat, hoe de Heere dan ook verder Zijn kerk leiden zal (zie de 'Tussentijdse Situatieschets' van het hoofdbestuur van de Gereformeerde Bond in 1979).

Wij staan momenteel dan ook voor de hoge opdracht om, bij alle ontwikkelingen die zich ten aanzien van Samen op Weg voordoen, kerkelijk te blijven denken (wat iets anders is dan kerkistisch). Vooruitlopend op ontwikkelingen, die nog niemand overzien kan, zou het kerkelijk besef maar dan ook kerkelijk denken kunnen gaan tanen. Om het maar heel simpel te zeggen, mensen kunnen de gedachte gaan krijgen dat we op dit moment geen boodschap meer hebben aan een kerk, die toch maar doorgaat op een weg die ingeslagen is en waarop kennelijk geen terugkeer mogelijk is.

Vermindering van kerkelijk denken heeft dan tot consequentie minder zicht op het ambt, minder zicht op de ambtelijke vergaderingen van de kerk. Zo'n ontwikkeling moet funest zijn voor het geestelijke leven van de gemeente. Want het geestelijke leven kan alleen gezond funktioneren in een geordend kerkelijk leven.

Laten we de broeders van de Gereformeerde Bond 'standvastigheid en getrouwheid toebidden', stelt ds. Harinck. Zo'n opmerking doet goed, getuigt van werkelijk meeleven. Wij hebben onze 'vaderen' en ik bedoel dan de hervormd-gereformeerde vaderen als lichtende voorbeelden. Toen hun hervormd zijn werd betwist hebben ze geleden aan de kerk. En juist in de moeilijkste perioden kwam hun liefde tot de kerk het sterkst naar voren. 'Standvastigheid en getrouwheid' zullen we ook vandaag nodig hebben. Als we vandaag de jongeren niet leren de liefde voor de kerk, waarin zijn hun doop ontvingen of waar ze mogelijk reeds belijdenis in deden, dan kan men zich afvragen waar dat uiteindelijk op uit moet lopen.

Nog steeds hervormd

Hoe verontrustend de situatie met het oog op Samen op Weg ook is, momenteel is er nog geen aanleiding om een andere opstelling te kiezen dan hervormd-gereformeerden in het verleden hebben gedaan.

De Hervormde Kerk is de Hervormde Kerk nog en de gereformeerde confessie is nog steeds ons richtsnoer. Juist uit liefde voor de vaderlandse kerk keren we ons kritisch tegen Samen op Weg. Maar als we op dit moment kerkelijk besef verliezen, dan moet dat voor de gemeenten op den duur funest zijn. Dan zal de gemeente tenslotte aan willekeur worden prijs gegeven. We zullen het hoofd koel moeten houden en harten brandende. Anders zou de aanslag van Satan op de waarheid Gods - waarover ds. Harinck spreekt - wel eens twee invalspoorten kunnen hebben. Die van het ongebreidelde eenheidsstreven, waardoor Samen op Weg nu gekenmerkt is, en die van onkerkelijk denken, dat aan de flank van de gereformeerde richting in de Hervormde Kerk altijd wel is voorgenomen maar de komende jaren wel eens versterkt aanwezig zou kunnen zijn, door de heilloze weg die de kerk thans gaat en wellicht ook wel door de in kracht toenemende stemmen om afscheiding vanuit andere kerken.

Trouw zal juist de komende jaren, hoezeer ook beproefd, wel eens extra moeten blijken. Hoewel de Kerk zal moeten weten dat die trouw juist ons verzet tegen Samen op Weg insluit. Maar vandaag bestaat de Kerk der Vaderen nog steeds. Daarom is ons kerkelijk besef (nog) ongewijzigd.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen