De Dokkumer Wouden, kerkelijk en geestelijk

Enige jaren geleden werd door een vooraanstaand theoloog, adviseur van de Generale Synode van onze Ned. Herv. Kerk, ten aanzien van onze Hervormde Gemeente Wouterswoude eens opgemerkt: 'Merkwaardig, in Friesland nog zo'n gemeente!' Let wel: nóg steeds! Iemand anders, een eenvoudig gemeentelid van elders, stelde eens de vraag aan een ouderling van onze gemeente: Is het daar bij jullie nu altijd nóg zoals vroeger?

Dergelijke vragen en opmerkingen wijzen er al op, dat er eens een tijd geweest is, dat een Hervormde Gemeente als van onze signatuur in Friesland helemaal geen uitzonderingspositie innam. Die tijd is zelfs nog niet eens zo heel lang geleden. Ik meen trouwens (ik wil hiermee de kerkhistorische achtergronden van gemeenten als Driesum en Wouterswoude schetsen), dat de bevindelijk-gereformeerde signatuur in Hervormd Friesland vroeger toch meer regel dan uitzondering is geweest. Laat ik dit eens enigermate met de stukken mogen aantonen, om bij kennisneming van het verleden tegelijk te schrikken vanwege het geestelijk verval in de Friese kerken van het heden.

Oudvaders

Hoeveel beroemde en godvruchtige 'oudvaders' hebben de Friese kerken niet gediend. Ik wil er een aantal van opsommen, om te laten zien hoezeer de Hervormde Gemeenten in Friesland doordrenkt zijn geweest van de reformatorische prediking. Let intussen eens op de plaatsnamen en zie hoe ook kleine gemeenten soms grote mannen hebben voortgebracht; mannen die zich dikwijls niet schaamden ook kleine dorpen te bedienen.

Om te beginnen was daar natuurlijk de grote ds. Johannes Bogerman, predikant te Sneek en te Leeuwarden, beroemd als praeses van de Nationale Synode te Dordrecht 1618-1619 en wegzender van de Remonstranten. Hij was een geboren Fries, zoon van ds. Bogerman te Kollum. Hier valt tegelijk ook de scriba van de Dordtse Synode te noemen, ds. Festus Hommius, geboren te Jelsum en predikant te Dokkum van 1599-1602. Deze behoorde tevens tot de Statenvertalers. Een andere beroemde Statenvertaler, Wilh. Bandartius, was in 1590 te Sneek als theologisch candidaat conrector van de Latijnse school.

En dan om maar wat namen te noemen, die de Friese Kerk gesierd hebben - ik noem ze alfabetisch - : Daar was Wilh. Amesius, in 1622 hoogleraar te Franeker; de beide à Brakel's, vader Theodorus te Beers en Jellum te Makkum, en de beroemde zoon Wilhelmus a Brakel te Exmorra-Allingawier, Staveren, Harlingen en Leeuwarden. Te Koudum stond in 1695 Franciscus Burmannus jr, later hoogleraar te Utrecht.

Tegelijk met o.a. W. a Brakel stond te Leeuwarden: Sixtus Brunsvelt (schrijver van o.a. 'De leevendige Christen in de Doode Wereldt'), die eerder predikant was van Joure, Sneek en Harlingen. Ter correctie en aanvulling op zijn levensschets in het boek 'Beleefd Geloof van drs. K. Exalto (blz. 56), zij hier opgemerkt, dat ds. Sixtus Brunsvelt is geboren in 1635 te Oosterzee (bij het Tjeukemeer, niet ver van Lemmer), als zoon van Jan Theodorusz. Brunsvelt, predikant te Oosterzee en Echten. Na de dood van zijn vader in 1636 kwam Sixtus te Leeuwarden, dat dus niet - zoals Exalto meende - zijn vaderstad is.

Een andere schrijver, Franciscus Jacobus Elgersma, stond omstreeks 1650 te Oudkerk (nu vrijzinnig), daarna te Leeuwarden, te Oudeschoot (bij Heerenveen) en te Grouw. Hij schreef o.a. 2 delen over Ps. 23, 'De Herder Israels'. De gemeenten van Wyckel, Brongerga en De Knijpe die van Sneek werden gediend door de 'ernstige' ds. David-Flud van Giffen, een vriend van Joh. d'Outrein die in 1687 te Franeker stond.

Adrianus Hasius (schrijver van o.a. de 'Konincklycke Leyd-ster na den Hemel') diende in 1644 Leeuwarden, zijn zoon Gerardus stond te Beetgum en kleinzoon Adrianus te Kubaard. Frederik van Houten (vriend van ds. Petrus Immens te Middelburg) stond omstreeks 1695 te Oudega. Sibrandus Lubbertus, alweer een geboren Fries, was hofprediker van de stadhouder van Friesland te Leeuwarden en hoogleraar te Franeker. Ook Martinus Lydius was hoogleraar te Franeker en in 1589 voorzitter van de Friese Synode. Te Midlum (bij Harlingen) stond in 1615 Joh. a Marck (in 1676 eveneens hoogleraar te Franeker). Het geslacht Noordbeek bracht niet minder dan twaalf Friese predikanten voort, o.a. Elbertus Noordbeek (in 1716 predikant te Workum en schrijver van een 'Verklaringe der Prophetic van Maleachie').

Britsum werd o.a. gediend door Gellius Schotanus en later Meinardus Schotanus evenals prof. Christiaan Schotanus a Sterringa te Franeker, afstammend uit een geslacht te Oudeschoot. Noemen wij tenslotte nog Hero Sibersma (predikant te Sexbierum, Ternaard en Harlingen), Sixtus Rippertus te Bolsward en Franeker, diens zoon Rippertus Sixtus te Leeuwarden (schrijver o.a. van de 'Wechwyser der uitverkoorene waare geloovigen'), Joh. Wesselius, vóór zijn professoraat te Leiden, predikant van Akkrum-Terhorne en van Sint-Jacobiparochie, en niet te vergeten de beroemde Herman Witsius te Leeuwarden. Ziehier stuk voor stuk klinkende namen, die ik met opzet wilde vermelden, omdat ik meermalen het hoorde verkondigen dat het met Friesland in geestelijk opzicht nu eenmaal niets is en ook nimmer iets geweest zou zijn! Een bewering, die hiermee gelogenstraft is. Bezien wij een volgend maal de nawerking van Reformatie en Nadere Reformatie in Friesland, nog steeds als achtergrondinformatie inzake de situatie in de Dokkumer Wouden.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen