Nieuwe ontwikkelingen in de catechese (1)

Bij uitgeversmaatschappij J. H. Kok te Kampen verscheen een boekje met de titel: Werkplaats catechese, en ondertitel: doelbepaling en organisatie jongerencatechese, van de hand van prof. K. A. Schippers, hoogleraar aan de theol. hogeschool van de Ger. kerken te Kampen. Prijs: ƒ 13, 50.

De auteur biedt in dit 70 pagina's tellende boekje bijzonder interessant en boeiend materiaal over het onderricht aan de jongeren van de christelijke gemeente. Om minstens twee redenen is het de moeite waard dit boekje te bestuderen. Het geeft allereerst een overzicht van nieuwe ontwikkelingen op het gebied van de catechese en daarnaast laat het zien, hoe catechese een zaak is van de gehele gemeente. We stellen ons voor drie artikelen aan dit boekje te wijden. In het eerste artikel geven we een overzicht van de inhoud. In het tweede artikel maken we enkele opmerkingen t.a.v. positieve aanzetten van de auteur en in het derde artikel stellen we enkele kritische vragen. In dit artikel geven we een globaal overzicht van hetgeen prof. Schippers ons biedt. Na een voorwoord van drs. J. J. de Lange, brengt Schippers ons in aanraking met het begrip: werkplaats catechese. Dat is een ruimte (letterlijk, maar vooral figuurlijk), waar de werkers in de catechese de beschikking hebben over de catechetische ingrediënten en het gereedschap om deze ingrediënten samen te voegen tot een leerproces dat de gemeente waardig is (10).

Schippers pretendeert niet een catechiek te bieden, maar wil vanuit een pragmatische (lees praktische) benadering antwoorden geven op de vraag, hoe in de gemeente een catechetisch leerproces voor jongeren kan worden georganiseerd (11). Er moet een werkplan komen. Drie elementen zijn daarbij in het geding, namelijk de gemeente, de jongeren en de criteria voor de catechese (12).

Wat de gemeente betreft: deze ziet Schippers als de eigenlijke catecheet. Tevens is zij leeromgeving (13). Vanwege de gaven, die de Heilige Geest geeft, kent de gemeente in haar midden het charisma van de onderwijzing (Rom. 12 : 7, blz. 14). De gemeente blijft zelf ook een lerende gemeenschap. Daardoor wordt zij voortdurend gebouwd (16).

De jongeren zijn niet alleen voorwerp, maar ook onderwerp van de catechese (16). Schippers schetst kort de invloeden van het klimaat, waarin de jongeren in onze tijd leven (17-22). Bij het derde element, de criteria, luistert Schippers eerst naar de Bijbelse gegevens. De wortels van de catechese liggen in de geloofsopvoeding en onderricht van Israël (23). School is in Israël levensschool (23). Nieuwtestamentische gegevens leren ons, dat de inhoud van de catechese Jezus Christus is, in al Zijn volheid (24). De catechisant wordt geleid tot het toetreden tot de gemeenschap van de navolging, de leerling-gemeenschap (24).

Tot de criteria behoort ook hetgeen de catechetiek (kerkelijke leer aangaande de catechese) ons leert. Catechese is betrokken op de doop (25). Schippers gaat in op de vragen, die gerezen zijn ten aanzien van de kinderdoop en erkent de ontwikkelingen inzake de kindercommunie (26). In de laatste vijftig jaar is er veel veranderd. Van ambtelijk onderricht is catechese geworden tot onderricht van de gemeente (27).

In een volgend hoofdstuk laat Schippers zien, hoe de drie elementen (gemeente, jongeren en criteria) tot één geheel samengevoegd kunnen worden in een werkplan voor de catechese.

Dit werkplan-catechese moet samenhangen met het geheel van het gemeenteleven (30). Vier sektoren kunnen in het gemeenteleven onderscheiden worden: gemeenschap, vieren, dienen en leren (30). Hierin heeft de catechese een eigen plaats. Zij dient vooral pastoraal van aard te zijn (31). Wat de organisatie betreft, in dit geheel zijn werkgroepen, huis-en gezinscatechese, contact met ouders, wijkavonden enz. belangrijk (32). Het gaat er hierbij niet zozeer om, wat we leren, maar Wié we leren, namelijk Jezus Christus (33). De Heidelbergse Catechismus kan wel als belijdenisgeschrift, maar niet als leerboek voor de catechese gebruikt worden (34). Vanuit het centrum Jezus Christus ligt het catechetisch veld open naar huidige ontwikkelingen op kerkelijk en maatschappelijk terrein (35-36).

Schippers ziet wel iets in een leerplan, dat in de evangelische kerken in Oost-Duitsland gebruikt wordt, waarin ook Jezus Christus het Centrum is. Schippers zou in zijn eigen werkplan dit centrum als volgt willen doen uitwaaieren: Christus als profeet leren kennen sluit aan bij het getuigenis als basisfunctie van de gemeente en levert als onderdeel van de catechese op: de geloofsleer. Christus als Priester leren belijden sluit aan bij de dienst-functie van de gemeente en levert voor de catechese op het thema: christelijk handelen in de wereld. Christus als Koning erkennen sluit aan bij de eenheid als basisfunctie van de gemeente en roept het themaveld op in de catechese: de gemeenschap van het geloof. Voor al deze themavelden is de Bijbel de eigenlijke leerstof (36-37). Het geheel dient direkt aan te sluiten bij de leefwereld van de jongeren (40). Als het gaat om het doel van de catechese geeft Schippers de volgende omschrijving: 'Catechese is een basisfunctie van de gemeente en derhalve een door de gemeente te dragen acti­viteit, waarin zij als onderdeel van een totale jeugdpastorale benadering en in aansluiting op andere opvoedende en vormende activiteiten onderwijs en leersituaties schept, waardoor haar jonge leden en andere jongeren worden aangemoedigd zichzelf voor God te leren verstaan en zien te ontwikkelen tot mondige christenen en actieve gemeenteleden' (42). Een goed samenspel is nodig met 'omringende activiteiten', zoals jeugdwerk, geloofsopvoeding in het gezin, godsdienstonderwijs en toerusting van volwassene (42).

Het volgende hoofdstukje heet: didactisch intermezzo. Daarin worden verschillende zienswijzen op 'leren' gegeven. Schippers pleit voor een leren met het hoofd, hart en hand (48-50). Theologisch gezien gaat het in het leren op de catechisatie om een levensverandering in de richting van Gods bedoeling met de mens (46). Doelstelling en beginsituatie, methoden en media, alsmede catechetische varianten worden besproken. Het aldus opgebouwde werkplan dient steeds weer geëvalueerd te worden (50-57).

Laat er een jeugdpastoraal plan komen, dat allerlei vormen van onderricht aan de jeugd raakt. Hierin dient rekening gehouden te worden met de toelating van kinderen aan het avondmaal (60-61).

Tenslotte biedt Schippers ons een uitgewerkt werkplan voor drie groepen catechisanten, namelijk:12-14 jaar, (14) 15, 16 (17) jaar en de oudste groep:17 jaar en ouder. Hoofddoelstelling is: zichzelf voor God leren verstaan, zich ontwikkelen tot mondige christenen en actieve gemeenteleden (62-68). De laatste twee bladzijden bieden verwijzingen naar catechetische literatuur.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen