Boekbespreking

Alfred C. Bronswijk, Hervormers, ketters en revolutionairen, uitgeversmaatschappij J. H. Kok, Kampen , 169 blz., ƒ 25, - .

In het jaar, waarin Luther bijzondere aandacht krijgt omdat het 500 jaar geleden is dat hij geboren werd, is het goed de aandacht te vestigen op een hervormingsbeweging, die aan de Reformatie voorafging, de Tsjechische kerkreformatie. Deze beweging, die onder leiding stond van Jan Hus, bracht grote veranderingen teweeg in het kerkelijke en maatschappelijke leven. Het was niet alleen een geestelijke beweging. In het voorwoord van dit boek noemt de schrijver het 'een op de Bijbel geïnspireerd sociaal experiment, waarvoor Marxistische onderzoekers - van Karl Marx tot Ernst Bloch - grote belangstelling aan de dag hebben gelegd'. Bronswijk geeft in dit boek een bijzondere ruime blik op deze hervormingsbeweging. Hij is er in geslaagd op zeer boeiende wijze een overzicht te geven van deze periode in de kerkgeschiedenis. Een stukje geschiedenis, die nooit veel aandacht heeft gekregen in ons land. De oorzaak daarvan zal wel zijn het feit dat deze Boheemse beweging nooit doorgedrongen is tot in de lage landen aan de zee. Deze reformatie greep minder diep in in het hart van de kerk, de rechtvaardigmaking door het geloof, dan de grote Reformatie onder leiding van Luther en Calvijn. Was de tijd daar nog niet rijp voor of was Jan Hus daar te weinig beslist voor? Duidelijk is dat hij niet wilde breken met Rome. Mede daardoor heeft deze beweging meer maatschappelijke gevolgen gehad dan godsdienstige en is zij van beide zijden bloediger geweest dan de Reformatie. De titel van dit boek wijst daar ook op. Het gaat niet alleen om hervormers, maar ook over ketters en revolutionairen. Met de laatste worden de volgelingen van Hus bedoeld die niet de diepgang van het geestelijk leven van hun voorganger kenden.

Duidelijk laat de auteur van dit boek zien dat de Hussietische beweging wortels had in de boeken van Wycliff. Daardoor geïnspireerd wil Hus slechts buigen onder de autoriteit van Christus en de Bijbel en niet onder die van de valse herders te Rome. Zijn hoofdwerk 'De Ecclesia' werd de bron, waaruit hij steeds werd beschuldigd tijdens het proces, waarin hij ter dood veroordeeld werd. Opmerkelijk overigens dat de vele geschriften die Hus naliet, zo weinig bekendheid hebben, o.a. een verklaring van de Apostolische Geloofsbelijdenis, een verklaring van de Tien Geboden en een uiteenzetting van het Onze Vader, en de Grote Catechismus . Toen Luther een eeuw later Hus' Grote Catechismus las, riep hij uit: 'Zonder het te weten, zijn wij alle Hussieten'. Toch blijkt telkens de onzekerheid, die kenmerkend was voor Hus. Tijdens zijn gevangenschap gaf hij eerst schoorvoetend, later met meer overtuiging toestemming tot de lekenbeker. De lekenkelk, de calix, werd zo populair. Het werd hét teken van de Hussieten. Bronswijk schrijft daarvan: 'Met de invoering van de calix had de Hussietische hervormingsbeweging zich geradicaliseerd tot een nieuw kerktype: de eerste protestantse kerk'. Hij zal daar wel gelijk in hebben. In die tijd was dit al heel wat en van niet geringe betekenis. Toch bleek later bij de Reformade dat er veel meer nodig was om het volle evangelie aan het licht te brengen. Bovendien werd de calix een symbool van sociale veranderingen en politieke strijd. Mede daardoor brak het volle licht niet door en bleef deze beweging beperkt tot Bohemen. God gebruikte haar niet om de kerk uit te leiden uit het diensthuis van Rome. De grote doorbraak en doorwerking van de kracht des Geestes bleef uit, hoezeer deze beweging tot zegen geweest is voor velen in die tijd.

Wie hier meer over wil weten, ook over het verraad van Hiëronymus en zijn herroeping daarvan, neme dit boek ter hand. Graag willen wij het aanbevelen. Het is keurig uitgegeven en het eerste boek over deze beweging dat na 100 jaar in het Nederlands verschenen is. Terecht staat er op de achterzijde van het boek: De auteur schrijft op novellistische wijze zeer boeiend over deze periode, die in de kerkgeschiedenis zijn weerga niet kent'. Dat laatste slaat dan wel meer op de felheid van deze kerkstrijd dan op de betekenis die deze gehad heeft voor de kerk der eeuwen.

Cv. d. B.

A. S. van der Woude, Haggai Maleachi, G. F. Callenbach, Nijkerk, 190 blz, , ƒ 57, 50.

Dit deel van de prediking van het Oude Testament is voor de voorbereiding van de preek het gebruik ten volle waard. Het boek is geen opsomming van exegetische onderzoekingen alleen. De exegese staat geheel in dienst van de prediking. Dat bewijst ook het telkens terugkerende hoofdstuk: e prediking van... Hiermee bewijst v. d. Woude de predikanten een heel goede dienst. Zo wordt de inhoud van de tekst tegelijk doorlicht tot op deze tijd. Vooral de commentaar op Maleachi laat dit zien. Dat ligt ook wel aan de inhoud van dit bijbelboek, waarin de profetie van pastorale aard is. De eerste verzen van dit boek zijn daar al een sprekend voorbeeld van. De aandacht van de profeet richt zich daar in pastorale bewogenheid op de gemeente. Het is een woord voor het moedeloze volk dat in vertwijfeling uitroept: aarin hebt Gij ons liefgehad? V. d. Woude vertaalt hier: waaruit blijkt dat Gij ons uw liefde betoont? ' Dit is tegelijk één van de voorbeelden van, wat ik zou willen noemen, verklarende vertaling die v. d. Woude regelmatig geeft. Dit komt het verstaan van deze bijbelboeken alleen maar ten goede. Wanneer hij afwijkt van bestaande commentaren geeft hij daarvoor duidelijk verantwoording soms met een excursie over bepaalde woorden, b.v. Mal. 1 : 3 het woord 'haten'; Mal. 1 : 7 het woord 'verontreinigen'; Mal. 3 : 10 het woord 'tiende' en Mal. 3 : 1 de Engel des Verbonds. V. d. Woude gaat uitvoerig in op de vraag wie er met deze engel is bedoeld. Omdat deze uitdrukking elders niet voorkomt in het Oude Testament is de context de voornaamste aanwijzing voor het antwoord op deze vraag. Er kan nauwelijks aan getwijfeld worden dat hier de aartsengel Michael wordt bedoeld. De verzen 2 en 3 van het eerste hoofdstuk interpreteert hij niet, zoals vele anderen doen, vanuit Rom. 9 : 10-13. In deze tekst wordt niet over personen, maar over volken gesproken. Jacob staat parallel met Israël en Ezau met Edom. Zo kan v. d. Woude zeggen dat Edom in dit tekstgedeelte de zich hoogmoedige en arrogant tegen Jahwe verzettende macht van de goddeloosheid symboliseert. Deze goddeloosheid wordt door Maleachi ontmaskerd. De macht van het kwaad heeft geen toekomst. Door heel deze profetie schittert Gods liefde en komt Zijn souvereine wil tot uiting. Dat is de troost voor Gods volk aller tijden. Dit roept tot bekering en gehoorzaamheid in genade. Duidelijk laat v. d. Woude in.deze commentaar uitkomen dat Haggai en Maleachi juist ook voor deze tijd ons veel te zeggen hebben. Elke dienaar van het Woord zal en zichzelf en de gemeente een dienst bewijzen dit commentaar te gebruiken.

C. V. d. B.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen