Belangstelling voor theologie

Waar kan je terecht als je belangstelling hebt voor theologie? Die vraag stellen velen zich, die met de gedachte rondlopen om zich op de een of andere manier te verdiepen in de Bijbel, in de geloofsleer, in de praktijk van het gemeente-zijn en in de vragen rond verantwoord handelen in deze tijd. Waar kun je terecht en zou mijn vooropleiding voldoende zijn en zou ik er iets mee kunnen in de praktijk? En de onzekerheid sluipt binnen of het wel iets zal worden, of men komt een advertentie tegen, waarin gewezen wordt op een mogelijkheid om op derde en tweede graads niveau theologie te studeren en belt het opgegeven informatieadres of vraagt informatiemateriaal aan. Dit artikel is bedoeld om een beetje wegwijs te maken in de vele mogelijkheden en gelegenheden die geboden worden om zich te verdiepen in de bijbelse boodschap en de geloofsleer, of om goed toegerust te worden teneinde aan het werk in de gemeente van Christus deel te nemen. Het is geschreven door iemand, die als sekretaris van de Raad voor de Katechese van de Nederlandse Hervormde Kerk vrijwel dagelijks met vragen gekonfronteerd wordt naar een passende theologieopleiding, alsmede met vragen rond de erkenning door de kerk van de verschillende opleidingen.

Derde graad

Vier categorieën

Wij kuanen de opleiding en vorming, die aangeboden worden, grofweg in vier kategorieën indelen:

1. Vorming en toerusting van de gemeente

2. Langlopende kursussen voor de scholing van vrijwilligers

3. Opleidingen op derde, tweede en eerste graads niveau

4. Opleidingen op universitair niveau

Bij vorming en toerusting in de gemeente, kunnen we denken aan alle leerprocessen die, meestal in het winterseizoen, in de gemeente plaatsvinden. De katechese aan kinderen en jongeren, de bijbelkringen, de gesprekskringen over verschillende thema's, de leerhuizen, de toerusting van ouderlingen en huisbezoekers door de plaatselijke predikant, de training van de leden van het evangelisatieteam, enz. Verschillende van dit soort aktiviteiten mogen zich in een grote en toenemende belangstelling verheugen, zoals ook blijkt uit de kerkelijke statistiek. Vooral als het om aktiviteiten op het gebied van volwassenenkatechese en vorming gaat, zijn motivatie en inzet veelal bemoedigend. Steeds meer wordt ontdekt, dat onze tijd, met al zijn uitdagingen, waarmee we veelal geen raad weten, om het gezamenlijk gesprek over geloven vandaag vraagt. De Centrale voor vormingswerk/Hervormde Vrouwen Dienst van de Nederlandse Hervormde Kerk, de Inwendige Zendingsbond, het toerustingscentrum van de Gereformeerde Kerken zijn onder andere bezig de gemeenten van bruikbaar materiaal te voorzien.

Bij de langlopende kursussen voor de scholing van vrijwilligers (2) zouden wij bijvoorbeeld kunnen denken aan kursussen bijbels hebreeuws en grieks welke in verschillende opleidingen door en voor liefhebbers georganiseerd worden en meerdere jaren in beslag nemen.

Gemeenteleden

Zeker mag hier niet onvermeld blijven de kursus 'Theologische vorming van gemeenteleden", die landelijk georganiseerd wordt door de Raad voor de Katechese en de Centrale voor vormingswerk/Hervormde Vrouwen Dienst. Voor deze kursus, die sinds 1979 bestaat is de belangstelling groot. In de kursusplaatsen Amsterdam, Assen, Eindhoven, Eist, Goes, 's-Gravenhage, Groningen, Haarlem, Harderwijk, Kampen, Leeuwarden, Lelystad, Nijverdal, Rotterdam, Utrecht en Zeist kwamen het afgelopen jaar ca. 1200 kursisten bijeen, gedurende één avond of één ochtend per week van september tot en met mei. De kursus duurt driejaar en is toegankelijk voor ieder die behoefte heeft aan theologische informatie, aan inspiratie en spiritualiteit, die zijn of haar horizon wil verbreden, in ontmoeting met anderen zijn of haar geloof wil verdiepen en verrijken, aktief betrokken wil zijn bij het werk in de gemeente en samen met anderen een weg wil zoeken in de vraagstukken van de moderne maatschappij. Er is geen speciale toelatingseis. Docenten zijn veelal predikanten. In een kursusgids, die bij de Centrale voor vormingswerk/Hervormde Vrouwen Dienst verkrijgbaar is staan de vakken en de literatuur beschreven. Degene die aan alle aktiviteiten heeft meegedaan ontvangt een certificaat, uitgegeven door de Nederlandse Hervormde Kerk. Dat certificaat geeft niet het recht op bepaalde bevoegdheden in de kerk, het is meer een bewijs dat men een geschoolde vrijwilliger is en beter toegerust kan deelnemen aan de verschillende aktivi­ teiten in de gemeente. Het is te hopen dat kerkeraden aldus geschoolden weten in te schakelen bij de taken die de gemeente van Christus heeft.

Er moet nog aan toegevoegd worden, dat kursussen niet door bepaalde modaliteiten georganiseerd zijn, maar door landelijke organen van bijstand, al dragen kursussen wel een eigen karakter. Verder, dat er in Groningen en Middelharnis kursussen 'Theologische vorming van gemeenteleden' in oprichting zijn.

Drie niveaus

Dan komen we nu bij de derde kategorie die van opleidingen op derde, tweede en eerste graads niveau. De laatste tijd is er een aantal opleidingen bijgekomen, waardoor de aspirant kursist enerzijds te kust en te keur lijkt te kunnen gaan, maar anderzijds door de bomen het bos niet meer ziet. Juist op dit terrein is veel in beweging. En ook hier is de belangstelling weer groot. Een telefonische enquête uit de losse hand bij een paar opleidingen wees uit, dat in maart jl. ruim 800 kursisten onderwijs van deze kategorie volgden. De meeste van deze opleidingen stellen toelatingseisen en zijn niet door de kerk(en) erkend, al staan sommige in een goede relatie tot kerk(en). De motivaties om deze opleidingen te gaan volgen, zijn verschillend en kunnen gedurende de opleiding ook veranderen. Ze zijn in drie soorten te rangschikken: De kursist is persoonlijk in theologie geïnteresseerd (1), de kursist wenst toegerust te zijn voor een katechetische of pastorale taak in de gemeente en zo mogelijk als geheel of gedeeltelijk vrijgestelde in de kerk werkzaam te zijn (2), de kursist wenst opgeleid te worden voor een taak in het godsdienstonderwijs (3). Het grootste aantal van deze kursisten - eigenlijk moeten we spreken van studenten - is gemotiveerd voor een funktie in de kerk.

We kunnen onderscheiden in opleidingen die gericht zijn op het werken in de kerk en in opleidingen die gericht zijn op het godsdienstonderwijs.

Erkenning

De Nederlandse Hervormde Kerk heeft in feite alleen de katechetenopleiding erkend, als een opleiding die kerkordelijk de weg opent naar een funktie in de kerk anders dan die van predikant. De Raad voor de Katechese organiseert deze opleiding op vier plaatsen, namelijk in Leeuwarden, Rotterdam, Utrecht en Zeist. Voorts is er nog een schriftelijke kursus. Als toelatingseis geldt, dat men in bezit is van een Havo-of een daaraan gelijkwaardig diploma. Voor personen boven de 35 jaar is er een uitzonderingsregel. Bij de Raad is een studiegids verkrijgbaar. De katechetenopleiding, een deeltijdopleiding van vier jaar, is gericht op de mogelijkheid om als vrijgestelde in katechese of pastoraal werk werkzaam te zijn in een bediening in de Nederlandse Hervormde Kerk, volgens Ordinantie 9.9 van de kerkorde. Er zijn op dit ogenblik 955 katecheten, van wie ongeveer 100 in een bediening gesteld zijn. Voor hen die op dit HBO-niveau opgeleid worden, is er lang niet altijd een werkkring. Ook hier geldt, dat we als Raad hopen, dat kerkeraden deze katecheten weten in te schakelen in het kerkewerk. Eveneens op een funktie in de kerk gericht zijn bijvoorbeeld de dag-en avondopleidingen van het Nederlands Bijbel Instituut te Bosch en Duin en de Reformatorische Bijbelschool te Zeist (met een afdeling Pastorale Leergangen te Rotterdam en Zwolle). Deze opleidingen hanteren als vooropleiding Mulo/Mavo niveau en leiden op tot pastoraal werk, jeugdwerk, evangelisatiewerk in de kerken. Ze zijn niet door de Nederlandse Hervormde Kerk erkend. Wel bestaat er een goede verstandhouding met deze opleidingen. Wie hier afstudeert moet een aanvullend examen doen, wil hij het testimonium van katecheet behalen. Een probleem is dat de katechetenopleiding als toelatingseis Havo-niveau heeft. De Raad houdt aan die eis vast, omdat verschillende katecheten in het godsdienstonderwijs terecht komen en daar samenwerken met mensen die ook een dergelijk vooropleidingsniveau hebben.

Godsdienstonderwijs

Zowel de katechetenopleiding als het Nederlands Bijbel Instituut, de Reformatorische Bijbelschool en nog enkele Bijbelscholen geven de mogelijkheid om op derde graads niveau godsdienstonderwijs te geven. Nu is het met de bevoegdheden voor godsdienstonderwijs wat moeilijk gesteld. Eigenlijk is er geen ministeriële regeling, zoals bij derde of tweede graads bevoegdheden van engels of wiskunde bijvoorbeeld. De besturen van bijzondere scholen beslissen wie godsdienstonderwijs geeft en ze hoeven niet te letten op bevoegdheden. Verstandige besturen, die weten hoe moeilijk het is in deze tijd godsdienstonderwijs te geven, zullen wel degelijk naar het opleidingsniveau vragen. De minister wil, om begrijpelijke redenen geen inhoudelijke eisen gaan vaststellen voor de opleiding tot leraar godsdienst, zoals hij dat wel doet voor leraren engels. Voor de pedagogische en didaktische bekwaamheid zou dat o.i. wel mogelijk en ook wenselijk zijn. Het enige, dat hij wil doen is bepalen welke opleidingen een salaire erkenning krijgen. Zo worden docenten, die een katechetenopleiding en de genoemde bijbelscholen met vrucht gevolgd hebben beschouwd als hadden zij een derde graads bevoegdheid. Deze bevoegdheid strekt zich uit over het godsdienstonderwijs bij het basisonderwijs, het Mavo-en het nijverheidsonderwijs.

De nieuwe leraren-en M.O.-opleidingen, die zich richten op het godsdienstonderwijs hebben gemeenschappelijke eisen geformuleerd, waaraan een opleiding tot leraar godsdienst moet voldoen. Ze hebben dat gedaan in een CoCoMo-rapport (Coördinatie Commissie Opleiding Theologie). Die eisen liggen over het algemeen hoger, dan bij katechetenopleiding en bijbelscholen. Een en ander heeft tot gevolg, dat het niveau van opleiding voor godsdienstonderwijs sterk kan verschillen. Het is zaak, terwille van de toekomst van het godsdienstonderwijs de verscheidenheid van eisen, niet van aard van de opleidingen, zoveel mogelijk weg te werken.

Derde graad

We besteedden al enige aandacht aan opleidingen gericht op het godsdienstonderwijs. Hopelijk kunt u als lezer een en ander uit elkaar houden. Het wordt nog iets gekompliceerder. Op de openbare en christelijke Pedagogische Akademies wordt resp. door het IKOS-NPB en de Commissie Diploma Bijbels Onderwijs, een derde graads opleiding godsdienstonderwijs verzorgd. We beperken ons nu maar tot deze twee.

De Raad voor de Zaken van Kerk en School van de Nederlandse Hervormde Kerk organiseert samen met het IKOS-NPB een opleiding (zelfstudie) op tweede graads niveau tot docent godsdienstonderwijs. In de regel worden alleen diegenen toegelaten, die wettelijk bevoegd zijn onderwijs te geven aan scholen voor voortgezet onderwijs. Bij de Raad is een kursusgids verkrijgbaar.

In Amsterdam, Zwolle, Tilburg en Leeuwarden zijn Nieuwe Lerarenopleidingen (NLO's) ook met een afdeling godsdienst gevormd. Het gaat hier om dagopleidingen, die opleiden tot tweede en derde graads bevoegdheid in twee vakken, waaronder bijvoorbeeld godsdienst en met de mogelijkheid om via de universiteit door te stromen naar een eerste graads bevoegdheid. De opleidingen, bijvoorbeeld aan de Vrije Leergangen van de VU, besteden in het studieprogramma een kwart van de beschikbare tijd aan beroeps voorbereiding. Veelal verbonden aan deze NLO's zijn deeltijdopleidingen voor derde en tweede graads onderwijsbevoegheid (MO-A) en er bestaan verregaande plannen voor een MO-B opleiding godsdienstonderwijs, (eerste graads bevoegdheid), alle specifiek bedoeld voor studenten die in het onderwijs werkzaam willen zijn. Deze opleidingen willen zich echter ook gaan richten op funkties in de kerk en proberen doorstroming tot stand te brengen naar het universitaire niveau. Wettelijk moet het mogelijk zijn een dergelijke doorstroming te realiseren. Een behoorlijk aantal studenten, dat over 15 a 20 uur per week studietijd beschikt, volgt deze opleiding aan de Vrije Leergangen van de VU of bij de Stichting Noordelijke Leergangen in Leeuwarden en Zwolle of elders. Onder bepaalde voorwaarden is doorstroming van de katechetenopleiding naar deze leergangen mogelijk, terwijl omgekeerd men via een aanvullende studie het testimonium van katecheet kan verkrijgen. Voorzover dat nu beoordeeld kan worden zijn deze opleidingen van een goed niveau. En het zou goed zijn dat de kerken zich ook op deze instellingen richten, omdat ze het meest pogen te beantwoorden aan het niveau, dat op MO-A en MO-B voor alle vakken geldt en omdat ze perspektief bieden op doorstroming naar de universiteit. De toelatingseis is Havo, voor personen ouder dan 25 jaar geldt een uitzonderingsregeling. Kennis van Hebreeuws en, Grieks is niet verplicht.

Vierde kategorie

Daarmee zijn we bij de vierde kategorie aangeland. De theologische fakulteiten leiden op tot een taak in de wetenschap, in het godsdienstonderwijs (eerste graad) en tot een funktie in de kerk. De Nederlandse Hervormde Kerk heeft de opleiding van haar predikanten toe-

vertrouwd aan de rijksuniversiteiten van Leiden, Groningen en Utrecht en aan de gemeentelijke universiteit van Amsterdam. Ook de protestantse fakulteit in Brussel levert aanstaande predikanten. Ondanks het proces van Samen op Weg is er nog geen erkenning van de theologieopleidingen aan de VU en aan de Theologische Hogeschool te Kampen. Men moet een aanvullende studie verrichten als men met deze of andere universitaire opleidingen predikant wenst te worden in de Nederlandse of Hervormde Kerk. In Utrecht bestaat een zaterdagopleiding (parttime).

De theologische fakulteiten kennen de volgende toelatingseis, dat men in het bezit moet zijn van een getuigschrift VWO of van een daarmee gelijkgesteld getuigschrift, wier eindexamen Grieks en Latijn omvatten. Er bestaan speciale regelingen voor hen, wier vooropleiding op onderdelen niet voldoende is. Zij die in het bezit zijn van een HBO-getuigschrift en zij die ouder zijn dan 25 jaar kunnen een colloquium Grieks, Latijn, twee moderne talen (te kiezen uit Frans, Duits en Engels) en geschiedenis afleggen.

Het beeft iets van het uitleggen van een labyrinth, deze opsomming van mogelijkheden. En alle opleidingen zijn nog niet eens genoemd. Laat u bij uw keuze, vooral op het derde hier beschreven niveau informeren over de toelatingseisen, over de doorstromingsmogelijkheden (stel dat u zo enthousiast raakt dat u verder wilt studeren, dan moet dat kunnen!) en eventueel over de mogelijkheden die uw opleiding in de kerk biedt. Hopelijk begint u uit interesse en raakt u, zoals zovelen die op alle niveaus in leerprocessen betrokken zijn, enthousiast. Leren is goed voor een mens. Wie niet studeert, is niet bekeerd, hield prof. Gunning de predikanten voor. In zekere zm geldt dat voor alle gemeenteleden.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen