Boekbespreking

De dood hoort er niet bij, over verschillen in de waardering van de dood en enhLele ethische konseliwenties daarvan, dr. J. Hoek, Willen de Zwijgerstichting, Apeldoorn. Serie Reformatorische Stemmen 1983, ƒ 8, 50.

Dit boekje is ontstaan uit een in 1959 door dr. Hoek gehouden lezing voor de Hervormd-Gereformeerde Mannenbond, en deze is op verzoek van de Willem de Zwijgerstichting tot een brochure omgewerkt, en nu verschenen in de bekende serie Reformatorische Stemmen.

Wij volgen eerst even de inhoud. Na een hoofdstukje dat een soort cultuurhistorisch overzicht biedt (erg kort) over het denken over de dood, en ons zo historisch naar onze cultuurfase toeleidt, nl. die waaruit God als de door mensen ervaren God verdwenen is (de 'Godsverduistering'), komen enkele onderscheiden visies over de dood aan de orde. Deze blijken allen gemeen te hebben dat de onderliggende gedachte die van de dood als een 'normaal' natuurgebeuren is, een gedachte die altijd de dood als straf Gods op de zonde en als oordeel Gods tóch weer relativeert en doorkruist, en daarmee ook de ernst van de dood.

Een derde hoofdstukje handelt over de bijbelse perspectieven bij de dood, en zo ook die voor het sterven. Uiteraard staan Genesis 2 en 3 en Romeinen 5 (vooral vers 12) in hun historische betekenis hierbij centraal, naast woorden als 1 Corinthe 3 vers 22, 1 Corinthe 15 vers 55 en Romeinen 8 vers 38.

Een vierde hoofdstukje handelt over de ethische konsek^enties, die enerzijds een 'natuurlijke' visie op de dood, anderzijds de bijbelse grondlijn van de dood als straf op de zonde, voor het zedelijk handelen hebben. Immers, de gekozen grondhouding bepaalt hoe men denkt over abortus provocatus, euthanasie, suïcide en stervensbegeleiding. De wordingsgeschiedenis van deze brochure heeft haar wél gestempeld. Allereerst positief: Hoek schrijft thetisch, lijnen trekkend en doortrekkend, en zo handvaten aanreikend voor de te volgen discussie over de ethisch zo aangelegen vragen. Toch ook negatief: hij moet zich een beetje met de Franse slag door standpunten van anderen heenslaan, en ik denk dat met name Barth en Rahner wat eenzijdig belicht werden. Maar zelf zie ik niet hoe dit anders had gekund in dit bestek, hooguit met iets groter voorzichtigheid.

Nu een paar vragen naar aanleiding van dingen die Hoek m.i. een beetje wegmoffelt. Wanneer b.v. Bavinck, in de lijn van de gereformeerde traditie, toch óók een onderscheid maakt tussen het sterven als biologisch scheppingsgegeven én de dood als straf op de zonde, is hij m.i. terzake. Natuurlijk laat hij, als gereformeerd theoloog, de biologische dood geheel door de daad van het oordeel Gods beheersen. Nochtans: het onderscheid tussen het sterven na een voldragen leven en het weggerukt worden in de kracht van het leven, blijft bestaan als een stuk realiteit, dat ook onze instelling ten aanzien van de dood mede bepaalt. Hoek glijdt hier m.i. toch wat te gemakkelijk overheen. Over het sterven van Jacob (Genesis 49 vers 33) spreekt hij dan ook m.i. te vluchtig als 'niet de doorgaande lijn iri het Oude Testament', terwijl anderzijds het vloek-karakter van het jong-sterven, een doorlopend gegeven in het Oude Testament, wél in het betoog genoemd wordt, maar niét echt wordt verwerkt. Ik denk dat het Oude Testament hier toch een besef uitademt aangaande wat 'natuurlijk' is dat ik bij Hoek zo niet terugvind. Voorts: had bij de behandeling van Genesis 2 en 3 in samenhang met Romeinen 5 vers 12 het overwicht van de genade (Romeinen 5 vers 15 tot 21) niet sterker beklemtoond moeten worden? Ook de 'verslonden' dood? Wellicht was dan ook het sterven van Jacob meer in het perspectief terechtgekomen waarin het m.i. hoort.

Tot slot iets wat ik echt een fout van de schrijver vind. Hoek volgt Kuiterts definitie van euthanasie: het op verzoek van de betrokkene beëindigen van het leven. Uiteraard verwerpt Hoek Kuiterts gedachte van het zelfbeschikkingsrecht, maar is het dan wél juist Kuiterts definitie over te nemen? In deze definitie zit toch het zelfbeschikkingsrecht al ingebouwd? Is het niet beter euthanasie zo te definiëren dat het uitsluitend wordt beperkt tot de stervensfase, om vervolgens het verzoek van de betrokkene met alle andere argumenten mee te wegen om de waarde ervan te toetsen? Ik denk dat Hoek hier, door een medische definitie te hanteren bij de ethische doordenking, een fout maakt - die hij overigens verderop weer recht breit.

Al met al, een waardevolle brochure die voor uitbreiding vatbaar is, met name vanuit de uitleg van het Oude Testament waarin we toch ook de sporen van de overwonnen dood mogen volgen - Henoch, Elia - een een goede aanvulling op de beide boeken van Exalto. De dood ontmaskerd en Geen hand aan uzelf. Misschien mogen we het zo stellen; Exalto heeft wat dieper gegraven, opdat Hoek wat verder zou kunnen gaan dan hij. Zo dienen we elkaar.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen