De plaats van de bisschop van Rome in de vroege christelijke kerk (tot het jaar 461) (2)

Pelagius

Belangwekkend is de gang van zaken rond Pelagius. Deze is op de synode van Carthago in 416 om zijn opvattingen veroordeeld. Men doet dan een beroep op paus Innocentius (402-417) om zijn invloed aan te wenden, dat dit vonnis rechtskrachtig wordt in de gehele kerk. Pelagius verblijft samen met zijn medestander Caelestinus in het Oosten. Innocentius geeft zijn medewerking en schrijft terug dat men er goed aan heeft gedaan, zich tot Rome te wenden. Daar weet men het verkeerde te veroordelen en goed te keuren wat prijzenswaardig is. Hij claimt voor zichzelf niet alleen een groter begrip voor de waarheid, practisch onfeilbaarheid.

Dan wordt hij opgevolgd door Zozimus (417-418). Op een synode in Rome gehouden ligt een schrijven voor van Caelestinus waarin deze zichzelf poogt te rechtvaardigen (met vermijding van de eigenlijke geschilpunten). Op grond daarvan neemt Zosimus hem (samen met Pelagius) weer op in de gemeenschap van de kerk. Hij berispt de synode van Noord Afrika dat ze te voortvarend is geweest in hun veroordeling en onvoldoende de broeders heeft gehoord. Dat is toch christenplicht! Het antwoord vanuit Carthago is niet mis te verstaan. Men wenst zich aan zijn schrijven niet te storen, men blijft bij de uitspraak eerder door Innocentius in dezen gedaan. Als 'klap op de vuurpijl' wordt het volgend jaar (419) eveneens te Carthago het beroep op de bisschop van Rome 'overzee' aan banden gelegd. Klaarblijkelijk is de gang van zaken te veel geweest voor de vergaderde heren synodalen, en is hun respect tot een dieptepunt gedaald.

Bijbelse fundering

Voor een bijbelse fundering van het primaat van de bisschop van Rome wordt meestal verwezen naar Matth. 16 : 18 v.v., waar we lezen: '... gij Petrus zijt, en op deze petra zal Ik mijn gemeente bouwen... Ik zal u de sleutels geven van het koninkrijk der hemelen...'. Men heeft dit in de vroege kerk niet gezien als een fundering voor de suprematie van de bisschop van Rome maar als een woord dat via Petrus tot alle discipelen kwam en dus tot het ambt in het algemeen. Daarbij zag men de bisschoppen als de opvolgers van de apostelen. Zij hebben macht, de zonden te vergeven. We treffen dit aan o.a. bij Ireneus, Tertullianus en Cyprianus. Daar is dan nog geen sprake van een hiërarchie, daar geldt nog het priester­schap van alle gelovigen, maar toch zien we daar al een aanvang!

Tegenkanting

Tertullianus keert zich fel tegen alle gezagsaanspraken in het bijzonder van de bisschop van Rome. Hij noemt hem smalend met de toen nog heidense keizerlijke titel pontifex maximus. Rome staat niet boven allen, maar allen zijn gelijk en er zijn vele steden die kunnen terugwijzen naar een apostel als stichter van de gemeente. Hij noemt daarom als een tegenstelling tot het heidendom van de academie en Athene de kerk en Jeruzalem, niet Rome. Cyprianus stelt, dat het in dit bijbelgedeelte gaat om de éénheid in en door het episcopaat, niet om een primaat en een bovenordening. Zelfs Leo de Grote, niet ten onrechte de grondvester van het supremaat van Rome genoemd zal nog deze uitleg vasthouden, hoewel daarbij aan Petrus wel een extra betekenis wordt toegekend.

Nicea

Op het concilie van Nicea (325) wordt de bestaande rangorde in de kerk tot wet verheven. Alexandrië's macht wordt erkend direct volgend op die van Rome, daarna wordt Antiochië genoemd als leider in de kerk. Daarbij wordt niets gezegd over de betekenis van de stichter van de gemeente of een eerste bisschop waarop die macht terug zou gaan.

Chalcedon

Op het concilie in Chacedon wordt ook gesproken over de rangorde in de kerk. O.i. wordt daar de wezenlijke grond voor die orde genoemd. Rome is de eerste, omdat die stad vroeger de zetel was van de keizer en de senaat. Daarom komt nu vergelijkbare eer toe aan de nieuwe hoofdstad van het rijk, Constantinopel. Leo de Grote reageert furieus op deze bepaling. Zelfs zo, dat dit vrij zeker heeft bijgedragen tot de latere splitsing van de kerk in een Oostelijk-en een Westelijk deel.

Dat politieke aspect komt al veel eerder naar voren. Keizer Aurelianus (270-275) werd te hulp geroepen in Antiochië. De daar vigerende bisschop Paulus van Samosata was wegens ketterij door een concilie geschorst, maar wenste niet op zij te gaan voor de in zijn plaats benoemde opvolger. De keizer gelastte toen, dat die bisschop, die met Rome in correspondentie stond, recht had op die plaats en dat de ander (dus Paulus) moest wijken. Duidelijk is hier, dat Rome werd genoemd uitsluitend omdat dit de hoofdstad van het rijk was. Keizer Constantijn heeft het Lateraanse paleis toegewezen (in 312) aan de bisschop van Rome om te dienen als zijn paleis. Rome is geen keizerlijke residentie meer en het bisschoppelijke hof komt vanaf die tijd 'de roem van het imperiale hof' toe. Duidelijk is dit bedoeld als een tegenwicht tegen de senaat van Rome en haar invloed. Het is dus een neutraliseren van de invloed van de oude keizerstad, en van haar regering. Het is ingegeven door politieke overwegingen! Hier willen we ook nog wijzen op een brief, die Leo de Grote stuurde aan de bisschop van Antiochië. Hij probeert daar steun te krijgen tegen de aanspraken van Constantinopel. Daarom wijst hij naar een gemeenschappelijke verbondenheid met de apostelen Petrus en Paulus. Maar direct daarop stelt hij, dat Antiochië derde in rangorde moet blijven, en dat terwijl de tweede in rangorde, Alexandrië alleen maar kan terugwijzen naar een leerling van Petrus, naar Marcus als eerste bisschop. Ook hier dus geen echte kerkelijke gefundeerde rangorde maar een politiek bepaalde.

Resumerend

Resumerend willen we stellen:

1. De hoge rangorde van Rome is politiek ingegeven.

2. Belangrijk is geweest voor het aanzien van de stad en haar bisschop dat twee apostelen, Petrus en Paulus binnen haar grenzen als martelaren voor het geloof hun leven hebben gegeven.

3. Dat het belang van de zetel terug gaat op de stichter Petrus is een zaak die pas later naar voren komt.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen