De Trinitarische formulering in de kanselgroet (1)

Votum en Groet

Velen van u, zo niet alle lezers(-essen) hebben de aanduiding 'votum en groet' wel eens zien staan in een orde van dienst, na het stil gebed, bij de aanvang van de dienst. Bij dat begin van de dienst kiest de voorganger zelf maar niet de woorden, die hem geschikt lijken alsof er een willekeurige vergadering was met een eigen openingswoord. Neen, eeuwenoude woorden uit de Schrift worden gezegd. De dienst wordt toegewijd aan God de Heere en voorganger en gemeente worden aangesproken en bemoedigd in 's Heeren naam. Daarna klinkt dan de groet. Over de groet bestaan ook verschillende opvattingen; de één benadrukt de ZEGEN-groet en heft daarom beide handen, de ander accentueert de zegen-GROET, en heft slechts één hand. Wijlen ds. L. Vroegindewey schreef destijds schertsend: we hebben er een nieuwe richting bij gekregen in de kerk, de richting van de 'eenhandigen'. Toch is wel gesteld: in de liturgie, de vormgeving van de eredienst mag alles, mits... gemotiveerd en beargumenteerd. Het gaat niet aan, dat men maar wat aanrommelt. De Heere is een God van orde. Men moet weten, wat men wel of niet doet, maar ook wat de motivering van één en ander is. Er kan veel uiterlijke vorm zonder inhoud, zonder wezen, zijn, maar het wezen heeft wel een passende vorm. We moeten daarom niet vergeten, dat de samenkomsten van de gemeente door de ambtsdragersópzieners worden gehouden als dragers van het ambt, door Hem ingesteld. Al wat geschiedt in lastgeving van de Heere der Kerk heeft dus in Zijn naam plaats. Vandaar ook het votum. Vandaar ook de zegengroet. Ik vond, dat in de Geneefse liturgie van 1542 de gewone kerkdienst begon met het votum volgens Psalm 121 : 2. Onder ons is ook het uitgebreidere met teksten uit Psalm 136 en Psalm 146 in omloop gekomen. De onder ons gebruikelijke orde van dienst gaat hoofdzakelijk terug op die van Petrus Datheen, die op zijn beurt teruggreep op de orden van dienst in de Paltz en in Geneve. De zegengroet is aanvulling op de door Calvijn gebruikte orde van dienst.

De zegen in de eredienst

Aan het eind van de dienst, zo leest men vaak in verslagen van afscheids-en intredediensten, legde de predikant voor het laatstvoor het eerst de zegen op de gemeente. Het zal duidelijk zijn, dat daarbij naar de inhoud wezenlijk verschil met Rome aan de dag treedt. In de roomse leer is de zegen een sacramentele handeling, die evenals de sacramenten 'vanzelf' — ex opere operato — werkt. De zegen begiftigt iemand met de Heilige Geest en met zijn krachten. En hoe hoger de positie van de priester is — deken, bisschop, kardinaal, paus — des te voller wordt de zegen en de rijkdom der genade medegedeeld. Maar... er schuilt waarlijk geen geheimzinnige (tover)kracht in of achter! Evenals bij de sacramenten leren we op bijbels en reformatorisch standpunt ten aanzien van de zegen, dat deze alleen in de weg van het geloof wordt ontvangen en ervaren! De vergaderde gemeente heeft de uitgesproken zegen te ontvangen met een gelovig hart. Ook hiervan gaat dus een krachtig appel uit op de harten. In de formulering moge verschil zijn, Calvijn heeft met name er op aangedrongen daarbij zo dicht mogelijk bij de Schrift te blijven.

De zegengroet

Bij mijn speurwerk kwam ik eigenlijk in de mij bekendste vroege orden van dienst de zegengroet aan het begin van de dienst niet tegen. Deze is eerst later ingekomen. Duidelijk daarbij is, dat deze groet niet zozeer, als bij het einde van de dienst, bedoeld is als een zegen die op de gemeente gelegd wordt. Het betreft meer een groet, die de weldaden die de Heere schenkt aan Zijn gemeente in de naam van Zijn Zoon, toezegt. In dat opzicht kunnen we met de zegengroet verblijd zijn. Wat een wonder, dat de Heere reeds aan het begin van het samenzijn van de gemeente Zijn genade en weldaden toezegt! Welk een bemoediging voor die Hem vrezen! Welk een verwachting van de Heere en Zijn Woord kan daaruit voortkomen bij die God vrezen. Anderzijds is hier ook reeds terstond de verkondiging, dat het gaat om genadegaven van Boven. Hoeveel mist men, indien men deze God mist. Want, laten we wél wezen, gaat het, zonder dat we een ijdel woordenspel plegen, nu om de zegen van God of... om de God van de zegen? Ik wil maar dit zeggen: veel kerkgangers en gemeenteleden begeren en hopen alles en nog wat van God te krijgen. Zijn gaven zijn welkom, maar... meer ook niet. Hijzelf mag blijven, waar Hij is. Hemzelf begeert men niet. Veldkamp schreef eens in ander verband: 'de bloedzuiger heeft twee dochters: geef, geef. Maar... hoeveel kleinkinderen en achterkleinkinderen daarvan lopen er niet rond? Bevolken de kerkbanken en de kerkstoelen? Heere, wilt U dit.... Heere geeft U dat? Maar is Hijzelf ook nodig? Die vraag leg ik zo maar bij u neer ter verdere overdenking.

Opnieuw via..

Een tweede door onze secretaris — ir. J. v. d. Graaf — toegespeelde en doorgeschoven vraag gaat over de trinitarische formulering in de groet, die vanaf de kansel aan de gemeente wordt meegegeven bij het begin van de kerkdienst. In een kerkbode wordt opgemerkt, 'dat de apostelen in hun zegengroet nimmer de H. Geest vermelden'. Daartegenover heeft destijds dr. C. A. Tukker — in een van zijn stellingen bij zijn promotie — verdedigd, 'dat er onvoldoende reden is voor de voorganger in de protestantse eredienst, om het pneumatologisch deel (het noemen van de H. Geest) uit de kanselgroet weg te laten'. U ziet, twee tegenover elkaar gestelde meningen. Graag wil ik proberen — en dan binnen het raam en de bedoeling van deze rubriek — daarover een enkele opmerking te maken.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen