Geloven door woord en geest (4)

Het leven centraal

Al is het nu zo dat Kohlbrugge op deze wijze radicaal een eind maakt aan het religieuze subjectivisme van de vrome en godsdienstige mens die de beleving wil laten prevaleren boven het levende Woord, er is ook nog een andere kant van het religieuze subjectivisme. Dat is de lijn die niet de beleving centraal stelt maar het leven van de christen. Ook hier een zeer grote nadruk op de subjectiviteit van de christen en op de mogelijkheid van een reële heiliging, van een foutloos leven, een zondeloos bestaan. Daarbij gaat het om een echte, substantiële heiligheid van de christen die een geheel nieuwe natuur krijgt. Bij de rechtvaardigmaking krijgt de christen, heel simpel voorgesteld, een nieuwe natuur (hetzij geheel, hetzij in beginsel) waarmee die christen nu heilig kan en wil leven omdat hij zelf heilig gemaakt is!

Dit in tegenstelling tot het reformatorische en gereformeerde gevoelen waarin de christen heilig is - in Christus - door het geloof. Hier zien we dan ook vaak dat aan het leven, de leefwijze wordt afgelezen hoe het er met de binnenkant voor staat, het is te toetsen, te controleren! Waar we in het voorgaande geconfronteerd werden met een innerlijke kenmerken-theologie waaruit de mens mag concluderen of hij al dan niet een kind van God is, worden we hier geconfronteerd met een uiterlijke kenmerken-theologie. Woord en Wet worden hier een meetlat, een leefregel. Aan de (toe-)stand van de heilige levenswandel wordt de staat van de kwalitatieve heiligheid afgemeten. We zien dit vooral bij de heiligingstheologen maar óók bij de kersteningstheologen in het begin van de Nadere Reformatie en in het Neo-Calvinisme.

Ja, dit zou zelfs de zin en de toets zijn van het christelijk leven. Opvallend is naar mijn mening dat het ook hier gaat om een ontwrichting van de verhouding tussen Woord en Geest. Het lijkt erop dat de klemtoon verschoven wordt van de Geest naar het Woord.

Om het anders te zeggen, bij de lijn van de beleving gaat het vooral om de mens en de Heilige Geest waarbij het Woord het onderspit delft, bij de lijn van het leven gaat het vooral om de mens en het Woord waarbij de Heilige Geest het onderspit delft. Men leeft niet meer, men denkt.

Niet het christenleven, maar de levende Christus

Maar ook hier is Kohlbrugges werk een ontmaskerende en corrigerende gids van de mens af naar God toe. Die mens met zijn ideeën, gedachten en godsdienst moet er helemaal aan, er helemaal uit. Bijtend is dan ook zijn critiek als hij zegt: 'Wij zouden graag de grote God van hemel en aarde in ons speelkamertje binnenhalen en Hem dwingen onze zin te doen en onze zelfgemaakte speelpoppetjes voor hemelse gestalten te begroeten... ik bouw mij een schoon en fraai huis, en nu is de Heere mij goed genoeg om er de leien op te leggen'. Wij zijn niet anders dan de torenbouwers in Babel en wachten tot God er een gouden spitsje opzet, is zijn mening. Het is te begrijpen dat hij voor antinomiaan, wetsverachter werd uitgemaakt. Toch laat hij het staan. Niet wij gaan aan 't werk met het Woord of met de Geest, maar het levende Woord werkt aan en in en met ons en zo alleen worden we christenen en blijven we christenen.

God doet het, altijd en overal en daarmee uit. En zo zullen we moeten afdalen van onze christelijke hoogmoed naar Christus' ootmoed. Geen heiligingssystemen, geen christelijke ethische programma's, dat is al te veel en al te gevaarlijk. Want die farizeeër valt maar wat graag op en is maar wat graag anders dan de rest en daar overheen plakt hij dan de tekst 'gij geheel anders'. Ergens zegt Kohlbrugge dat zowel de duivel als God ons de tekst voorhouden 'weest heilig want ik ben heilig' maar dat het een wereld van verschil is uit wiens mond het klinkt, het verschil tussen dood en leven.

Christelijke ethiek is leven van Gods geven

Het is ook mede hierdoor dat Kohlbrugge zich in allerlei kwesties van gedrag en zeden zo heel apart opstelt. Zolang wij met allerlei vragen ons wenden tot mensen of tot systemen is er iets mis. Een prins vraagt toch niet aan deze of gene of hij als een prins mag leven, als een prins gekleed mag gaan? Wie dat doet geeft er blijk van nog niet te begrijpen wat het prins-zijn betekent, leeft niet prins-bewust. Daarom zegt Kohlbrugge ook: 'Wat zou het wezen, zoo des konings kamerheer binnenkwam met oude verscheurde kleederen? Een kamerheer kleedt zich als een kamerheer, een prins als een prins. En doe wat gij wilt, ik zal net zolang preken dat gij een prins zijt totdat gij het begrijpt!'. Dat is niet - een prins moet worden... maar zijt.

Ziehier het geheim van Kohlbrugges prediking. Ziehier het geheim van wat hij schrijft aan Willem de Clercq als deze hem vraagt of hij zijn kind moet laten inenten of niet. Dan antwoordt Kohlbrugge dit: 'God is met uw onderhouden van Zijn wet niet gediend; Hij vordert het niet van uw handen. Wat heeft Hij ervan of gij uw kindje laat vaccineren of niet?'. Juist voor onze handel en wandel is het levende Woord meer dan genoeg: 'Gods Woord zij ons sterk genoeg en dat gehoorzamende, zal de zwakke in zijn zwakheid zich op dat Woord over Bergen en Zeeën, door Vuur en Water gedragen zien'. Want het is 'in Schrift als in de zee, waar de waterstromen de golven ophefde en de baren groot worden maar keer op keer ter neer geslagen worden tot zij breken aan de rotsen of effen worden aan de oevers. Alles is er een getuigenis van zonde op zonde, van zelfverheffing der eigengerechtigheid en vreselijke vernedering van menselijke trots, alles een getuigenis van afval voor en afval na... en hoog daarboven verheven een eeuwige Ontfermer, die voor Zich bewaart wie Hij wil, en die genadig is degene, die Hij genadig zijn zal, die voor allen weldadig, maar ook rechtvaardig is, die hen welke tegen Hem opstaan als 't ware op laat gaan in hun eigen ongerechtigheid en in 't verderf dat zij zelf gewild hebben, terwijl Zijn Woord staande blijft, waarachtig in al Zijn gezegden'. En ergens anders: 'een mens moet niet naar zichzelf vragen, wat hij is of niet is, maar zich voortdurend van alle verkeerde bestaan bekeren en enkel naar God vragen die in mensen een welbehagen heeft'. Dit is toch waarachtig wel iets anders dan het leven van de christen in het centrum van de belangstelling plaatsen. Dit is niet zelfbewust leven maar leven van de geef, van de genade. Het heil hangt niet af van onze beleving noch van ons leven maar louter en alleen van het levende Woord, wat God doet dat is welgedaan. En dat iedere dag weer.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen