Scherpe woorden in de Schrift

In onze samenleving wordt geducht gevloekt. Nederland is er zelfs in het buitenland om bekend. Helaas moet worden gezegd, dat er de laatste jaren een verregaande tolerantie is gekomen met betrekking tot het vloeken, ook in kerkelijke kring. De Bond tegen het Vloeken heeft echt niet de support van ieder, moet de laatste jaren zelfs vechten voor subsidie in gemeenteraden en heeft dan ook niet altijd rechtse politici mee. En godslasterlijke radio en t.v. programma's zijn meer en meer geaccepteerd. Protesten daartegen worden weggewuifd of verdwijnen bij voorbaat als zeepbellen in de lucht. God mag gelasterd worden en christenen daarin gekwetst. Het valt onder de verdraagzaamheid jegens andersdenkenden.

Niet zodra wordt het wóórd vloek echter gebruikt ten aanzien van leringen, die zich met het Evangelie niet verdragen, of de verontwaardiging komt los.

Toelichting

Dit vraagt uiteraard toelichting. Twee weken geleden schreef ik in deze kolommen een artikel naar aanleiding van het congres, dat Billy Graham belegde voor rondreizende evangelisten, en n.a.v. de zesde assemblee van de Wereldraad van kerken in Vancouver. Ten aanzien van de rede, die de Duitse theologe Dorothee Sölle in Vancouver hield, een rede die geheel in Hervormd Nederland stond afgedrukt, gebruikte ik toen de - ik moet toegeven - geladen kwalificatie: 'deze leer en theologie zij vervloekt'. Welnu, dat heb ik geweten. Brief op brief van uiteenlopende inhoud ontving ik. Bij een brief van een hervormd predikant was zelfs een gebed om mijn bekering gevoegd. 'Vader vergeef het hem, want hij weet niet wat hij doet.'

Het Dagblad Trouw nam van mijn artikel het gedeelte over Sölle op (niet het gedeelte over het Billy Graham congres, niét het gedeelte over de verantwoordelijkheid, die ik bepleitte voor de Gereformeerde Gezindte als het gaat om evangelisatie en sociale betrokkenheid vanuit het Evangelie). Prof. dr. A(nne) van der Meiden, schrijver van het boek over de Zwarte Kousen Kerk 'Welzalig is het volk', reageerde daarop in een fel commentaar, waarin hij overigens blijk gaf van onzorgvuldige lezing van zelfs het in Trouw uitgeknipte stuk, doordat hij mijn uitspraak over de theologie van Sölle gemakshalve maar liet slaan op de (hele) leer en theologie van Vancouver. Ik weet beter, hooggeachte opponent!

Wat ik intussen in zijn reactie onder de maat van een hooggeleerde acht is dat gesuggereerd wordt, 'dat terwille van een achterban, die graag van tijd tot tijd theologisch bloed aan de paal ziet, wel eens ferme dingen gezegd moeten worden, die ten onechte verward worden met profetische uitspraken en met de waarheid vrijwel niets van doen hebben. Een stukje groepsbevestiging en bevredigende herkenning van eigen gelijk spelen daarin een belangrijke rol'.

Op zulke aanvallen zou een mens eigenlijk helemaal niet moeten reageren, onder de maat (gordel) als ze zijn. Tot bemoediging van prof. Van der Meiden mag ik zeggen, dat het mij méér moeite heeft gekost om de woorden over Sölles theologie uit mijn pen te laten vloeien dan om de reactie van Van der Meiden te verwerken. Alsof men immers een uitspraak, met het woord 'vloek' daarin, even uit de losse pols neerschrijft. Alsof je dan ook niet eerst langs de rand van de aanvechting bent gegaan! Alsof je dan niet eerst hebt geproefd en doorleefd hoe gepassioneerd het verhaal van Sölle was, gezien de tegenstellingen in de wereld. Alsof je bij lezing daarvan niet gegaan bent tot aan de rand van het begrip. En toch, dit is het Evangelie niet! Vandaar die geladen uitdrukking: deze leer en theologie zij vervloekt.

Mag dit nog?

De vraag is intussen of je zo'n scherpe uitdrukking nog gebruiken mag vandaag. Van der Meiden stelde dat het vervloeken van elkaars leer eerder islamitisch dan christelijk is.

En-passant kan hij het niet laten even 'fijntjes' toch hetzelfde te doen, namelijk als hij ten aanzien van mensen, die de zaak van het persoonlijk heil volstrekt ernstig, bijbels-ernstig nemen zegt: 'ik kan mij voorstellen dat zij (mensen, die daar kritisch tegenoverstaan, V. d. G.) terugkijkend op wat enkele eeuwen (...) protestantisme in de wereld heeft verricht ten aanzien van vrede, gerechtigheid en zorg voor de medemens, wel eens durven prevelen: vervloekt zij die leer en theologie'.

Zeg het s.v.p. minder versluierend professor Van der Meiden. Daarmee is de eerlijkheid gediend. Niet dat ik het woord vervloekt gebruikte wekte uw toorn, maar datgene waarover ik dit woord uitsprak wekte uw gram, terwijl u anderzijds bereid bent begrip te hebben voor anderen, die hetzelfde maar dan in een andere richting doen.

Maar nogmaals: mag het woord vervloekt nog worden gebruikt? Mag b.v. vandaag de Heidelbergse Catechismus nog zeggen, dat de roomse mis, zijnde 'een verloochening van de enige offerande en van het lijden van Jezus Christus' een vervloekte afgoderij is? Zou Zondag 30 vandaag nog zó opgesteld (kunnen) worden in de kerken? De Heidelberger is intussen door christenen opgesteld, en niet door islamieten, niet door aanhangers van Khomeini. Toch is met vrijmoedigheid dit woord gebruikt, omdat het Evangelie des Kruises in het geding was.

Ieder zal toe moeten geven dat de Heidelberger, evenals dit in de andere gereformeerde belijdenisgeschriften het geval is, het woord vervloekt spaarzamelijk gebruikt. Maar als het echt nodig is dan wordt het woord niet gemeden. Men kan dit woord best te pas en te onpas gebruiken in een soort godsdienstig ping-pong spel. Dan devalueren we de ernst van dit woord. Dan wordt het (inderdaad) groepsbevestiging, of nóg weer eens een keer bloed-aan-de-paal. Maar de bijbelse scherpte van dit woord, als het gaat om aanranding van het Evangelie, mag vandaag niet worden afgevlakt in een soort evangelische lievigheid, waarin ten koste van het reine Evangelie een grootst-gemene-deler-christendom overblijft.

Beslissend

Beslissend is of de Schrift zelf de scherpte van deze woorden kent. Dat behoeft dunkt me nauwelijks verduidelijking. Welke scherpe woorden gebruikt Christus niet telkens weer ('witgepleisterde graven', 'van binnen vol bedrog')! En ook de profeten en apostelen hebben vlammende taal gebruikt. Als we hun woorden overnemen, waar het Evangelie in het geding is, hangen we toch niet de profeet uit? Daar spreken we slechts het profetisch woord na.

In de Galatenbrief ijvert Paulus voor de rechte leer. 'O gij uitzinnige Galaten, wie heeft u betoverd, dat gij der waarheid niet zoudt gehoorzaam zijn; welke Jezus Christus voor de ogen te voren geschilderd is geweest, onder u gekruisigd zijnde?' Paulus komt óp voor het Evangelie, dat 'de gerechtigheid niet uit de wet maar uit het geloofbevat. En in Galaten 1 is hij dan zó stoutmoedig om te zeggen: 'al was het ook dat wij, of een engel uit de hemel u een Evangelie verkondigde, buiten hetgeen wij u verkondigd hebben, die zij vervloekt'. Of: 'indien iemand u een Evangelie verkondigt, buiten hetgeen wij u verkondigd hebben, die zij vervloekt'.

Er zijn mensen, leraren, die het evangelie willen omkeren. Maar er is géén ander Evangelie. Calvijn zegt ervan dat 'omkeren' van het Evangelie nog erger is dan vervalsen. 'Want Christus blijft niet ongeschonden en de leer van het Evangelie valt.' En dan gaat het om de leer - aldus Calvijn - 'die van God tot zaligheid van de mensen geopenbaard is'.

Het neergehaalde Kruis

We zullen ook nu nauwlettend moeten toezien of het Evangelie wordt omgekeerd, of het ontdaan wordt van de gerichtheid op het totale heil van de mens, op diens verhouding tot God en - in nauwe samenhang daarmee - op diens verhouding tot de naaste.

Waarom plaatste ik het betoog van Dorothee Sölle in Vancouver onder zo'n scherp oordeel? Omdat, naar mijn diepste overtuiging, daarin het Evangelie wordt omgekeerd. Het Kruis van Christus is hier in het geding. Het Kruis is een kwartslag omgedraaid en gelegd langs de lengte-en breedte-lijn van deze wereld, in plaats dat het rechtop staat tussen hemel en aarde. Zulk een Evangelie, in tegenstelling tot het reine Evangelie, waarin de mens in de aanblik van het Kruis gesteld wordt voor Gods Aangezicht, in schuld en vrijspraak, is geen Evangelie, het is een ander Evangelie, ook in de consequenties naar de wereld toe. Het Evangelie wordt zo zelfs een nieuwe wet, terwijl de gerechtigheid niet uit de wet is maar uit het geloof.

Daarom heb ik gezegd - en ik zeg het nog - zulk een leer en theologie zij vervloekt! Ze berooft Christus van Zijn eer. Want de Verzoening, die Hij aanbracht, reikt dieper dan welke intermenselijke actie dan ook. Hij stierf voor vijanden. Hij bracht Verzoening aan tussen God en mens. Hoogheilig Evangelie! Goddelijke vrijspraak voor goddelozen! Dat is bevrijding, die de bevrijdingstheologie niet haalt.

Nog dieper gezegd, met dezelfde Galatenbrief: 'Christus heeft ons verlost van de vloek der wet, een vloek voor ons geworden zijnde; want er is geschreven, vervloekt is een iegelijk die aan het hout hangt' .

Zo durf ik toch het woord vloek met gepaste, want bijbelse vrijmoedigheid te gebruiken, omdat er geen Ander Evangelie is.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen