Wat betekent de C in de gezondheidszorg? (2)

Spanningsveld

Nu staat een opleidingsinstituut dat vanuit deze aan het Woord gebonden en door het Woord genormeerde overtuiging wil werken, in een pluriforme samenleving, waar vele andere stemmen klinken, en onze studenten, en hopelijk, straks, afgestudeerden, zullen daar onherroepelijk mee te maken krijgen. Dat is natuurlijk altijd zo geweest. Maar een spanningsveld ligt daar, dat in dat koor van levensbeschouwelijke stemmen de christelijke of, zo u wilt, bijbelse stem een vreemd geluid lijkt te zijn; voor velen zelfs een hinderlijke stoorzender, een nare ruistoon, die het genieten van de grammofoonplaat van het leven een kwelling maakt.

Onze samenleving is, in vele opzichten, een geseculariseerde samenleving, die zich onttrokken heeft aan de zeggenschap van Gods Woord. Dat blijft staan, ook als ik met dankbaarheid constateer dat christenen in ons land nog relatief grote mogelijkheden hebben. Toch behoeft men geen pessimist te zijn om te poneren, dat met name sinds de 60'er jaren het secularisatieproces in versneld tempo is doorgegaan. En om misverstand te voorkomen, ik heb het dan niet over de anderen, de buitenstaanders alleen... De geseculariseerde mens zit naar te vrezen is ook in de kerkbanken, levend in een heilloos dualisme van de zondag en de werkweek. Wat is kenmerkend voor dit geseculariseerde leven?

Ik noem, zonder volledig te zijn, een paar dingen. Allereerst een horizontalistische visie, waarbij leven en dood, ziekte en gezondheid, lijden en oud worden, invaliditeit en aftakeling, puur binnenwerelds gezien worden. Waarbij uitsluitend mensen op grond van hun criteria (nut, algemeen belang, bepaalde vormen van rendement, geluk, welzijn) uitmaken, wanneer het leven nog de moeite waard is ja of nee. Een voorbeeld. Er zijn van humanistische zijde indrukwekkende boeken verschenen over stervensbegeleiding, met een diep inlevings-en invoelingsvermogen voor de mens in deze laatste levensfase. Boeken waar veel van te leren valt. Maar de breuklijn treedt daar op, waar het bijbelse geluid van de samenhang tussen zonde-dood-gericht ter sprake komt. Het huidige horizontalistische denken met zijn roep om het taboe op de dood af te schaffen, gaat er al te zeer van uit, dat de dood nu eenmaal bij het leven hoort en dat we hebben plaats te maken of mee moeten helpen plaats te maken. Er is een zekere samenhang tussen pleidooien voor actieve euthanasie en dit verzakelijkte spreken over de dood, waarbij het mensenleven niet langer meer gezien wordt onder het gezichtspunt van de eeuwigheid. Het tweede woord, wat ik in verband met de secularisatie hier wil noemen, is het woord 'autonomie' . De moderne mens wil autonoom het recht voor zich opeisen zelf te beschikken over eigen leven, de inrichting van dit leven en eventueel beëindigen van dit leven.

Nu weet ik wel: het recht tot zelfbeschik­ king is een term, die op allerlei wijze ingevuld kan worden. Men kan denken aan be­scherming van persoon en privacy tegen inbreuken van buitenaf, aan de rechten van patiënten tegenover artsen en verpleegkundigen, op informatie, de waarheid, opdat ze niet tegen hun wil behandeld worden. En natuurlijk zijn er goede redenen om te pleiten voor zelfbeschikking, als we bedoelen dat mensen de verantwoordelijkheid niet van elkaar kunnen overnemen, niet gemanipuleerd mogen worden, niet tot object van medisch handelen gemaakt mogen worden, enz. enz. Ook de gelovige die zich door God laat leiden, zal zelf moeten kiezen en deze keuze zal eigen geloofsdaad zijn. Maar het punt is: waar liggen de grenzen van deze zelfbeschikking. Er zijn er, die de grens leggen bij de ander. De christen zal er niet om heen kunnen in dit vraagstuk ook de verhouding tot God te berde te brengen. Veler pleidooi voor zelfbeschikking (ten aanzien van abortus, euthanasie, sterilisatie, en nog andere ingrepen) wordt gedragen door een autonoom denken, waarin geen ruimte meer is voor God, die ons roept tot gehoorzaamheid omdat Hij over ons beschikt. De arts M.M. Plom van Harmeien ziet in dit autonomie-denken van de eigenmachtige mens de diepste wortel van de toenemende roep om actieve euthanasie.

Willen we de verticale dimensie niet los laten, dan betekent dit dat wij in een geseculariseerde wereld opkomen voor een medisch verpleegkundig handelen, voor die gezondheidszorg die ernst maakt met de verantwoordelijkheid die we hebben tegenover God en de naasten, een verantwoord omgaan ook met medische macht en medisch kunnen; verantwoord in die zin dat we antwoord hebben te geven aan datgene wat God, onze Schepper en Heere opdraagt.

Uitdaging

Het zal duidelijk zijn, dat zij die willen werken vanuit schriftuurlijke norm in de gezondheidszorg voor een niet geringe uitdaging staan. Wat moet je er mee in een algemeen ziekenhuis, often overstaan van hen die dit principe niet delen? Lopen we niet bij voorbaat gevaar als christelijke HBO-V gedoodverfd te worden, als het instituut van de betweters? En doen we niet beter de naam 'Vijverberg' te ruilen voor zoiets als 'Struisvogeleiland' (u weet wel, met de kop in het zand)?

Wij staan met onze school vlak aan de verkeersweg. Midden in de samenleving. Laten wij de uitdaging, die daarin ligt aanvaarden dat impliceert o.a. het volgende:

a. Geen vereenzelviging van traditionele inzichten met de waarheid van Gods Woord. Traditie kan ons helpen. Maar ze is geen laatste woord. Nieuwe vragen dienen zich aan. Onze arbeid zal er één zijn van voortdurende, kritische toetsing.

b. Beroep op de Schrift, luisteren naar de Schrift impliceert geen pasklare antwoorden. We zullen in de komende jaren elkaar wellicht meer vragen stellen dan dat we overal antwoorden op hebben. Maar misschien is dat wel de weg om ons als christenen weerbaar te maken voor de taak in de samenleving. Weerbaar en bescheiden. Wie daarom van deze HBO-V allerlei standpuntsbepalingen verwacht, doet er goed aan zijn verwachtingen bescheiden te houden. De materie is immers te complex.

c. Mij trof een woord van de medicus G. A. Lindeboom: 'Het is niet zo makkelijk over medisch-ethische onderwerpen te schrijven en te praten. Maar het is nog veel moeilijker er naar te doen'. Een beroepsopleiding richt zich op het doen. Dat houdt in: keuzes maken. En in de concrete situatie wordt ons soms weinig keus gelaten. Dat betekent ook, dat we tastenderwijs onze weg gaan. Tastenderwijs. Met het risico van uitglijden, een paar stappen terug doen, een keertje struikelen over een steen, enz. Tastenderwijs. Ik zou dat met name willen zeggen aan diegenen, die ons met argusogen volgen, en ik denk dan vooral aan hen wier argusogen zich richten op de vraag: Houden ze in Ede het beginsel wel zuiver? Nu dat mag! U mag ons best kritisch volgen. Alleen, in plaats van volgen zou ik dan liever zien dat u meeloopt. Want meelopen met een school, die tastenderwijs haar weg gaat, betekent datje ook als meeloper kunt uitglijden, en,

d. kom je met een gereformeerd beginsel niet in een isolement? Anders gezegd: blijft er iets anders over dan of de aanpassing aan de trend van de samenleving of het isolement? Ik zou dat voorshands willen bestrijden. Wij willen graag dienstbaar zijn aan het geheel van de samenleving. Dat kan geblokkeerd worden, omdat men van ons niet gediend is. En een compromis is niet eindeloos. Ik denk, dat de christen-werker in de gezondheidszorg anno 1983 zijn portret mag terugvinden in zulke figuren als Jozef en Daniël, die in hun tijd gestaan hebben op posten in een heidense samenleving. Tastend en zoekend maar gedragen door de zekerheid, dat God met hen was.

e. Daarmee zou ik willen eindigen. Zegenrijk en vruchtbaar zullen we alleen kunnen werken als we ons gedragen weten door Christus en Zijn genade. Wat betekent de C in de gezondheidszorg? Ik houd het er toch maar op, dat dat primair een vraag aan onszelf is. En een appèl om te blijven bij Hem, die gezegd heeft: Zonder Mij kunt ge niets doen, maar wie in Mij blijft, die draagt veel vrucht.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen