Isolement van het beginsel

De uitdrukking 'in het isolement ligt onze kracht' is algemeen bekend. De uitdrukking wordt soms gehanteerd om een afgezonderd, geïsoleerd leven van de christen te bepleiten, vèr van de wereld, in alle betekenissen, die het begrip 'wereld’ heeft.

Ongetwijfeld zijn er vele Schriftplaatsen te noemen, die het afgezonderde leven van de christen onderstrepen. Het 'gij geheel anders' van Efeze 4 ('gij hebt Christus alzo niet geleerd') vermaant tot een godvruchtige levenswandel, afgezonderd van werelds vertier en vertoon. De christen heeft een eigen levensstijl en is daarin afgezonderd van de wereld.

Om één voorbeeld te noemen, voor de christen is de zondag een afgezonderde dag. Afgezonderd van het gewone alledaagse, van de arbeid, van de alledaagse recreatie, maar dan wèl positief gericht op God en Zijn dienst. In het isolement van de zondag ligt zeker ook de kracht voor de christen. In de zondagse eredienst, in de zondagse rust en meditatie wordt hij weer te meer toegerust voor het werk in de komende week.

Wat dit betreft moet gezegd worden, dat we in onze samenleving, die meer en meer aan de secularisatie is overgeven, héél wat verloren hebben in het prijs geven van de zondag, écht als een dag van rust, van afzondering. De zondag is zó geseculariseerd, dat voor velen de opgejaagdheid nog sterker is dan tijdens de drukke werkweek. En de echte herschepping, de recreatie wordt niet meer gevonden. De surrogaatrecreatie voor de beeldbuis is er vaak voor in de plaats gekomen. Het is een aanklacht, óók naar de christelijke gemeente toe, dat het blauwe beeld 's zondagsavonds zovele huiskamers verlicht, óók nu soms in gezinnen waar men nog enkele uren daarvóór in de samenkomst van de gemeente was. De T.V. - op zondag - en laten we maar niet denken dat dit 'onze kring' voorbijgaat - heeft voor een geweldige devaluering van de zondag gezorgd. Zodat de zondag geen afgezonderd karakter meer heeft. In de afzondering wordt dan ook geen kracht meer gevonden.

Groen van Prinsterer

Intussen is het zo dat Groen van Prinsterer, van wie de uitdrukking 'in het isolement ligt onze kracht' komt, nooit voor een geïsoleerd leven van de christen heeft gepleit. Hij pleitte niet voor het isolement van de christen (in de samenleving) maar voor het isolement van het beginsel. Beginselen zijn in onze tijd niet meer in. Zelfs in de christelijke politiek lijken ze wel afgeschaft te zijn. Maar het christelijke beginsel gaat wel terug op het echte Begin, op Christus, die de Zin van de Geschiedenis is en zo ook kracht geeft aan hen, die Hem volgen. Kracht om getuigenis te geven van de waarheid, die aan hen is geopenbaard. Christenen staan zó met een getuigenis, dat weerstanden oproept, in de wereld. Ze zijn wel in de wereld, maar niet van de wereld. Ze komen met een beroep op wat God openbaarde, gebood en beloofde op vergaderingen, in samenkomsten, op hun werk, in hun bedrijf. Met dat beginsel staan ze geïsoleerd. Ze zijn, om zo te zeggen, vaak niet gewild. Ze moeten zich verdedigen en ze moeten, als het er op aan komt, ook aanvallen, in de wetenschap dat ze vanuit een unieke achtergrond spreken en handelen.

In het isolement van het beginsel ligt hun kracht. Het beginsel van christenen is wereld-vreemd, maar de kracht eruit ondervonden is van dien aard, dat de wereld er ooit een keer door hervormd, want gekerstend werd, door het getuigenis der apostelen.

Conservatief?

Het christelijke beginsel is evenwel iets anders dan zich terugtrekken op het verleden, zoals die in de geschiedenis door mensen mede is bepaald. Leven uit het christelijk beginsel is geen conservatisme, geen onvruchtbaar vastleggen van het verleden, ook niet van het verleden toen onze vaderen hun kracht vonden in het gereformeerd beginsel.

Groen van Prinsterer, die in het isolement van het beginsel zijn kracht wist, heeft vruchteloos conservatisme van de hand gewezen. In zijn 'De anti-revolutionaire en confessionele partij in de Nederlandse Hervormde Kerk' zegt hij hierover het volgende:

‘Er bestaan twee soorten van conservatisme die wij beide even beslist afwijzen:

Ten eerste het conservatisme, dat zich voorstelt het verleden te doen herleven, niet begrijpend, dat 'elke poging in die richting al spoedig op een afzichtelijke caricatuur uitloopt; dat men niet naar willekeur het oude weer tot aanzijn kan roepen en dat, wanneer men het probeert, men niets dan lege vormen krijgt'. Het conservatisme, dat een belachelijke en noodlottige gehechtheid aan den dag legt voor wat oud en verouderd is; dat vergeet, dat men alleen in leven blijft door te groeien; dat alles wat leeft, aan verandering onderhevig is; dat existentie zich openbaart door beweging en vooruitgang: het conservatisme, dat zelf er toe zou neigen de misbruiken te herstellen, die de Revolutie heeft afgeschaft; de veroveringen van den nieuwen geest en de verbeteringen die, ondanks den Revolutionnairen geest , de goede en prijzenswaardige resultaten der sociale schokken zijn geweest, ongedaan te maken: vrijheid van godsdienst, afschaffing der buitensporige privilegiën van. adel en geestelijkheid, gelijkheid voorde wet, hervorming der strafwetten, eenheid van het burgerlijk recht, politieke centralisatie, en geregelde invloed van de natiën op het bestuur der staatsaangelegenheden.

De tweede soort, is die van de revolutie, waarop ik in dit verband niet verder ga.

Niet alleen antithetisch

Met de kracht van het beginsel mogen we intussen midden in de wereld, in de samenlevingsverbanden, ook in de gebroken kerkelijke situatie staan. Niet alleen om anderen te bestrijden, maar om vóór anderen, naar anderen toé te getuigen van de hoop die in ons is. Wij behoeven geen enkel gezelschap te schuwen, als ons beginsel maar zuiver is. Want in ons beginsel ligt onze kracht.

We blijven in leven door te groeien, zegt Groen

Groen van Prinsterer zocht de kracht van het beginsel, óók in de strijd, die hij in zijn dagen had te voeren. Hij isoleerde zich niet, hij wierp zich midden in de politieke en kerkelijke strijd van zijn dagen. Maar hij zocht de polemiek, de pennestrijd niet als beginsel. Groen schrijft, niet onkritisch naar eigen kring, in 'Ongeloof en Revolutie':

‘Maar hoe was het, waar de Hervorming het veld behield, hoe in haar eigen kring, met christelijk geloof en geloofsleven gesteld. Droevig voorzeker. Het loste zich bijkans op in polemiek. Bestrijding der dwaalbegrippen is onmisbaar, maar wee de kerk, die haar taak met polemiseren afgedaan acht! Haar strijd ontaardt dan in spitsvondig en liefdeloos ophalen van verscheidenheden, met voorbijzage van overeenkomst. De liefde gaat verloren, en waar de liefde verloren gaat, is het geloof in levensgevaar. Gij kent de eindeloze twisten der Protestantse wereld, van theologen en van het theologiserende volk. En schoon ik het goede en christelijke element, voorzeker hier te lande dikwerf onmiskenbaar, niet misken, zijn ze ook hier geenszins met die overvloeiende mate van liefde gevoerd, zonder welke zij schade brengen aan de ziel, ook van hem die overwint.

De levendigheid van het geloof hield niet gelijken tred met orthodoxe nauwgezetheid. Hoe minder levendig het geloof, des te meer gehechtheid aan uiterlijken vorm en verslaving aan letterlijke opvatting van eenmaal aangenomen belijdenisschriften. Vijand der formulieren ben ik niet; des te meer vijand der vadsigheid, die ze tot oorkussen, der bekrompenheid, die ze tot steunsel, zelfs tegen den Bijbel misbruikt. Ik ben voorstander van formulieren. Ik erken, dat ze nodig zijn, als geloofsuitdrukking en kenmerk der Gemeente, ter handhaving van eenheid en orde. Toen sommige mijner vrienden gemeend hebben, bij het verwoesten onzer Kerk niet langer te mogen zwijgen heb ik onder het althans niet voorbarige protest volgaarne en herhaaldeijk mijn naamtekening gevoegd . Des te meer ben ik gerechtigd, zonder vrees voor misverstand, overdrijving te misprijzen.’

Participatie

Het is duidelijk dat Groen van Prinsterer participatie van de christen aan de samenlevingsvragen bepleit. Eindeloze polemieken zijn hem vreemd, want onvruchtbaar. Daarin ligt niet de kracht van de Gereformeerde Gezindheid. Hij gebruikt dan zelfs woorden als 'liefdeloosheid'. Dode rechtzinnigheid geeft geen kracht aan het beginsel. Het beginsel heeft kracht in zichzelf. Anderzijds doet beginsellóósheid de kracht van het gereformeerd belijden stremmen. Ik zou daarom na wat ik dezer dagen nog weer eens bij Groen van Prinsterer las, vijf punten willen benadrukken wat betreft het staan van de christen in de wereld en zijn roeping daarin naar het beginsel:

1. De christen heeft een beginsel, ontsproten aan het grote Begin dat Christus in de wereld bracht en dat door Zijn jongeren, de apostelen werd verder gedragen.

2. In het beginsel van de christen ligt zijn kracht. Omdat het de kracht is van Christus zelf. Een christen mag leven uit de kracht van Zijn Opstanding.

3. In het leven van de christen past ook de afzondering. De eerste dag van de week, de zondag, is daarvan symbool als dag van de Opstanding van Christus. Die dag geeft hem kracht om het leven van elke dag te leven.

4. Het leven van een christen wordt niet louter bepaald door strijdvragen en polemieken. De christen, mag léven. De liefde blijft alles beheersend. 'Waar de liefde gaat verloren is het geloof in levensgevaar', zegt Groen van Prinsterer. Daarom ligt de kracht van het beginsel (juist) ook in de liefde.

5. De christen weet zich vanuit de liefde én vanuit zijn beginsel, dat gedragen wordt door liefde en waarheid, gesteld in de wereld om daar, hoewel in het isolement levend, vrijmoedig getuige te zijn van Gods Liefde in Christus.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen