Boekbespreking

Dr. O. H. de Vries, Leer en Praxis van de vroege dopers, Uitgelegd als een theologie van de geschiedenis, Gerben Dykstra, Leeuwarden, 1982, 247 biz.

Een proefschift over een aantal dopers. Het zijn Balthasar Hubmaier, Konrad Grebel, Felix Manz, Michael Sattler, Hans Denck, Hans Hut, en Melchior Hofmann. De meeste van deze dopers waren eenvoudige mensen, alleen de eerstgenoemde Balthasar Hubmaier was een theoloog van beroep. Wij krijgen in deze dissertatie heel wat inlichtingen omtrent hun 'theologie'. Misschien kan men beter over hun religieuze denkbeelden spreken dan over hun theologie; de systematiek ontbrak eraan. In de meer dan 70 bladzijden omvattende 'noten' krijgen wij heel wat citaten uit de zeldzame werken der dopers opgedist. De auteur ziet de doperse beweging als een geheel eigensoortige; hij legt dan ook geen verbanden met andere "bewegingen, b.v. met de reformatorische of met de mystieke stromingen in de late middeleeuwen; het is voor - mij de vraag of dit kan, en of daardoor wel alles van die dopers in het rechte licht komt te staan.

Niet elke interpretatie van doperse leerstellingen in dit boek'kon ik meemaken. Voorbeeld: Volgens mij heeft Hubmaier heel gewoon de 'vrije wil' geleerd, en kan men niet zeggen: hij was tegen speculatie; dat was hij nl. ook wel, maar hij ging tegelijk veel verder. De hervormers waren ook tegen speculatie, nochtans beleden zij de goddelijke predestinatie. Een vergelijking van de leer der dopers met die van de hervormers zou de auteur hier meer licht verschaft hebben.

Het sleutelbegrip van de auteur in zijn interpretatie van de theoloog der dopers is de 'heilsgeschiedenis' . Heeft hij ook bedacht dat het woord zelf de dopers geheel onbekend was? Had hem dat niet wat voorzichtiger moeten maken? Is nu zijn boek niet teveel een inkleuring van een reeds van tevoren ontworpen figuur? Heeft dat er niet ook toe geleid dat zijn verhaal vrij eentonig is geworden; bij iedere doper vindt hij bij­ kans hetzelfde. Te pas én te onpas wordt het woord heilsgeschiedenis gebruikt. Ik had liever gezien een zeer zorgvuldige en zo objectief mogelijke analyse van de teksten, waarbij dan het woord 'heilsgeschiedenis' zeker wel gehanteerd had kunnen worden, maar als een voorzichtig interpretatiemodel, zodat het niet aan de stof zelf zou zijn opgedrongen.

Wie deze bezwaren in acht neemt kan, naar mijn gevoelen, toch nog veel aan dit boek hebben. Temeer omdat de kennis van de dopers niet zo heel groot is over het algemeen gesproken, en toch hun denkbeelden hyperactueel zijn..

K. Exalto

G. Puchinger, Ontmoetingen met literatoren. Uitg. Terra, Zutphen 1982. Geb., 614 pag. ƒ 45, - .

Deze fraai verzorgde uitgave maakt deel uit van de reeks 'Ontmoetingen'. In dit deel gaat het niet om historici, theologen of politici - aan wie | Puchinger reeds bundels wijdde - maar om Ne-' .derlandse literatoren wier persoon en werk de; auteur in bijzondere mate hebben getroffen. Zo; treffen we o.m. essays/opstellen aan over: Hadewych, Bredero, Gezelle, diverse Tachtigers, Van Schendel en diverse auteurs van chr. huize zoals Gossaert, De Mérode en Jacq. van der Waals. De auteur, die aan het hoofd staat van, het Documentatie Centrum voor het Ned. pro-• testantisme aan de VU te Amsterdam, is zelf historicus en geen neerlandicus. Indringende analyses van literaire werken moeten we in deze bundel dan ook niet zoeken. Het gaat de schrijver om het genieten van literatuur, om de ontmoeting tussen het literaire werk - inclusief de, maker - en de lezer. Het voordeel van deze benadering is dat er alle ruimte is voor een per-j soonlijke benadering en interessante details, i Wie op een prettige manier over literatuur wil i lezen, niet gehinderd door wetenschappelijke zakelijkheid en terminologie, kan in dit boek terecht. Als zodanig aanbevolen. i

J. de Gier

C. v. d. Berg, Proces om de volken, deel 2, Bijbelstudie over hoofdstuk 15 t/m 28 van het boek Handelingen der Apostelen, 152 bIz. Prijs ƒ De Vuurbaak, Groningen 1983.

Zoals de ondertitel luidt wil de schrijver in dit helder geschreven boekje een bijbelstudie geven ten dienste ^an persoonlijke bijbelstudie, maar ook en met name gericht op groepen. Elk hoofdstuk is ingedeeld in een behandeling van de tekst, samenvattende opmerkingen, literatuurwijzigingen en een handreiking voor de bespreking. Er staan veel opmerkingen in waar we onze winst mee kunnen doen. De titel verwijst naar Hand. 1 vers 8, de opdracht om Christus' getuigen te zijn in Gods geding met zijn wereld. Sinds Pinksteren is dit proces in volle gang. Gezien de opzet moet de lezer geen breedvoerige uitleg verwachten, maar een handreiking voor de bijbellezer die een aanzet geeft tot bespreking. De literatuuropgaven zijn beknopt en beperken zich op enkele uitzonderingen na tot publicaties uit de vrijgemaakte kring. Jammer dat de schrijver bijvoorbeeld geen kennis heeft genomen van het vele wat door prof. dr. W. C. van Unnik over Handelingen geschreven is, zoals zijn bijdragen in de Chr. encyclopedie, de bijbelverklaring onder redactie van Vor der Hake. Overigens: gaarne aanbevolen.

A. N.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen