Was de toorn van ds. Kouwenhoven billijk ontstoken?

Op een vorige synodevergadering is besloten dat Samen op Weg op elke synodevergadering een vast agendapunt zou zijn. Aan het eind van de vorige week gevoerde bespreking over Samen op Weg, naar aanleiding van een door het moderamen opgesteld memorandum (zie elders in dit nummer) verzuchtte dr. S. Meijers, dat hij het zo niet bedoeld had. Deze opmerking was typerend voor de sfeer, die het gesprek erover kenmerkte. De irritaties waren niet van de lucht. Het moderamen kreeg van verschillende kanten het verwijt te horen onderkoeld bezig te zijn ten aanzien van (het stimuleren) van Samen op Weg.

Toen ds. Roos, de synodepraeses, op één en ander nog eens reageerde toonde hij zich duidelijk geprikkeld. In het blad Evangelisch Commentaar was van gereformeerde zijde opgemerkt dat een aantal zaken, waaronder de kwestie van de geboorteleden en van de herstructurering van de Hervormde Kerk, kennelijk niet bespreekbaar waren. 'Alles is bespreekbaar', zei ds. Roos, maar de geboorteleden nemen wij graag (in de bezinning) mee en wat de vestiging van de Haagse kantoren in Oegstgeest betreft (in het kader van de herstructurering), daarover is een besluit gevallen in de hervormde synode met negen stemmen tegen.

Alles is bespreekbaar, maar het moderamen wil graag de hele kerk betrokken zien bij Samen op Weg. Daar ligt kennelijk de oorzaak van de irritaties. Het wordt tijd - aldus ds. Roos - om de vriendelijkheid wat te laten varen. Dan verliest het moderamen iets van zijn (gewraakte) matheid.

Dr. S. Meijers zei het nog anders. 'Wilt u eraan denken dat Samen op Weg niet alleen een buitenkant maar ook een binnenkant heeft? 'We hebben als Hervormde Kerk een traditie, zei hij. We moeten niet zo jakkeren. We moeten spreken over de vraag waarom we volkskerk (willen) zijn en waar de grenzen van het spreken van de kerk liggen. ledere keer wordt de vraag gesteld: schieten we al op? We moeten af van dat 'gejen'.

Verziekte sfeer

Aanwezig tijdens de discussie was ook ds. H. J. Kouwenhoven, praeses van de Generale Synode van de Gereformeerde Kerken. Toen hij het woord kreeg en nam keerde hij zich uitdrukkelijk naar de perstafel. Hij zocht de publiciteit. 'Er zit wat vanuit het verleden', zei hij. Dat moest hij publiekelijk kwijt. Na de coupe van het hervormd moderamen op de laatstgehouden Combi-synode (toen bij monde van dr. Mooi gewaarschuwd werd voorzichtigheid te betrachten in Samen op Weg vanwege het gehéél van de kerk) is er bij de gereformeerden sprake van een trauma. Zijn we wel écht bezig over Samen op Weg te denken of is dat toch eigenlijk niet het geval? Dat was ook het trauma - aldus dr. Kouwenhoven - van de heer Hazelaar, die als gereformeerd waarnemer in de hervormde commissie voor herstructurering zat, maar recent daarvoor bedankte. Er is de verleiding om achter de woorden van de ander iets anders te zoeken dan wat wordt gezegd. We weten niet altijd meer wat we aan elkaar hebben. Daarom zal één en ander weggetrokken moeten worden uit de 'verziekte sfeer', waarin we terecht zijn gekomen.

Dr. Kouwenhoven zei verder pas na de coupe van het moderamen begrepen te hebben wat het betekent om de hele Hervormde kerk in het proces te betrekken. Hij had zich vaak getergd gevoeld door publicaties uit hervormde kring over de Gereformeerde Kerken. Kennelijk doelde hij toen op uitlatingen van dr. W. Aalders in het Kerkblaadje van de Vrienden van Kohlbrugge' ('uitgaan buiten de legerplaats' als S.O.W. doorgaat) en van ds. L. J. Geluk (diens tien punten op de jaarvergadering 1983 van de Gereformeerde Bond). 'Er zijn kwade machten aan het werk', vond dr. Kouwenhoven.

Geprepareerd

Wat dr. Kouwenhoven op de hervormde synode zei, was hij intussen kennelijk al eerder kwijt geweest aan Elseviers magazine. Daarin stond namelijk twee dagen na de synodezitting een verhaal van Rex Brico, onder de titel 'Gereformeerden onder vuur'.

In dat artikel wordt ook dr. Kouwenhoven sprekende ingevoerd. Het hele stuk van Brico is intussen in feite geschreven op grond van de kritische positie, die de Gereformeerde Bond en de Confessionele Vereniging innemen ten aanzien van Samen op Weg. Ik citeer nu enkele passages.

“De hervormde kritiek die het afgelopen jaar over de gereformeerden is uitgestort, beschouw ik als positief in zoverre ze erop wijst dat het proces van Samen op Weg tussen beide kerken nu eindelijk in brede lagen besproken wordt, " zegt dr. H. J. Kouwenhoven, praeses van de Generale Synode der Gereformeerde kerken in Nederland. "Aan de andere kant voel ik me op mijn hart getrapt door wat er allemaal gezegd is. Er is tegen karikaturen gevochten en men heeft onze zwakheden gebruikt als alibi om zich aan het proces van Samen op weg te onttrekken. Ik had dit niet voor mogelijk gehouden" (...) Praeses Kouwenhoven lijkt vooral verbijsterd. Verbaasd door het taalgebruik van de rechtshervormden, maar ook doordat een man als W. Aalders schrijft wat hij schrijft nadat hij kennelijk jarenlang in zijn eigen kerk "gelukkig" gecoëxisteerd heeft met mensen die zelfs de godheid van Christus loochenden. "Wij hebben op de aantijgingen niet of nauwelijks gereageerd, omdat Samen op Weg besproken is op synodezittingen en wij ons als gereformeerde kerken niet laten opdelen in groepen", zegt hij. "Maar ik mag hier en nu wel stellen dat ik het onjuist vind dat de Gereformeerde Bond thans vragen stelt aan de gereformeerden, die hij aan de eigen kerk niet meer stelt.”’

Misvatting

Het is - en dat is mijn korte commentaar op het geheel - een misvatting om niet te zeggen een grove vertekening als dr. Kouwenhoven de Gereformeerde Bond verwijt, dat deze thans vragen stelt aan de gereformeerden, 'die hij aan de eigen kerk niet meer stelt'. Daarom heb ik als titel boven dit artikel de vraag genomen of de toorn van dr. Kouwenhoven wel billijk ontstoken is. Dr. Kouwenhoven kent kennelijk de Hervormde Kerk toch nog niet of sluit bewust de ogen voor het verschijnsel der richtingen. In de Hervormde Kerk kennen we sinds jaar en dag de richtingen-kwestie. We zijn gewend om binnen deze kerk de dingen openhartig en eerlijk tegen elkaar te zeggen. Maar juist omdat de Gereformeerde Bond zoveel vragen stelt in eigen kerk, moet dr. Kouwenhoven beseffen dat de Ge­reformeerde kerken in het proces van Samen op Weg thans geheel in die vraagstellingen betrokken zijn. De Gereformeerde Kerken vormen in het proces Samen op Weg een eigen richting. En voorzover de Gereformeerde Kerken met richtingen in de Hervormde Kerk samenvallen dan is dat grosso modo niet de gereformeerde richting in de Hervormde Kerk.

Ik kan mij best indenken dat het voor gereformeerden niet aangenaam is, juist wat de gereformeerde identiteit betreft onder kritische vragen gesteld te worden vanuit de Hervormde Kerk. Maar daar is toch wel reden voor, gezien de ontwikkelingen van de laatste tientallen jaren?

Ds. Pijlman, gereformeerd predikant in Amsterdam, bagatelliseert in hetzelfde Elsevier artikel intussen de kritische vragen door te zeggen dat 'het maar een klein groepje is dat tegendruk geeft, zij het met veel lawaai'. Het moderamen van de hervormde synode heeft de kwestie toch kennelijk anders ingeschat.

Het punt is intussen dat de Gereformeerde Kerken zélf nog leren moeten wat het is om modaliteitenkerk te zijn en zéker moeten leren wat het betekent een richting te zijn in het proces van Samen op Weg, die verzet ontmoet. Uit het gehéél van de Hervormde Kerk zal intussen wel blijken dat allerwegen verzet ontstaat waar de richting van Samen op Weg (én het tempo) bepaald wordt door de Gereformeerde Kerken nú. Dat dit verzet intussen vanuit de Gereformeerde Bond inzet bij de gereformeerde identiteit van de Gereformeerde Kerken, zoals die nu reilen en zeilen, zal best aan het geweten van dr. Kouwenhoven c.s. knagen. Ik denk dat daaruit zijn toorn het méést te verklaren is. Maar of ze ook billijk ontstoken was?

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen