Zending... waarheen? (2)

Inspiratie

Het rapport 'Visie en Werkelijkheid' van de Raad voor de Zending, gepresenteerd in de novembersynode en daardoor in beginsel aanvaard, wil een 'bijbels-geïnspireerde visie' op de zending geven, mede ontleend aan gangbaar oecumenisch denken, een visie die een andere is dan die van voorheen.

Ik vat de theologische hoofdgedachten nu even kort samen - met excuus dat het hier niet uitvoeriger kan, maar toch in de hoop het wezen van de zaak te treffen. Men stelt: in de Bijbel onthult God Zijn bedoelingen met de volkerenwereld. Ter verwerkelijking hiervan 'zendt' - het gaat immers om zending - Hij mensen, in de Oude Testament de profeet, priester, koning, enz., in het Nieuwe Testament, als climax, de gezonden Zoon, 'Wiens komst het Rijk Gods als oordelende en bevrijdende kracht present stelt'. De Zoon onderscheidt Zich van alle andere gezondenen daarin dat Hij Zelf de inhoud van Zijn boodschap is, en de reactie op Zijn boodschap is (niet het geloof maar) de navolging, het zèlf-gezonden-worden. Al deze navolgers tezamen vormen nu een gemeenschap van gezondenen, van medewerkers aan het Rijk Gods, die zich ten doel stelt voorlopige tekenen van het Rijk Gods op te richten, en deze tekenen verwijzen op hun beurt dan weer naar de toekomst waarin dit Rijk zal doorbreken. De doelstelling van deze gemeenschap van gezondenen is om mensen, met name verdrukten, tot hun recht te doen komen. Wij noteren zo, dat hier niet alleen een nieuwe visie op de zending wordt aangeboden, maar tevens één die het hele kerk-zijn bepaalt, met inbegrip van het diaconaat, het apostolaat, het pastoraat, en zelfs van de kerkorde, die op deze nieuwe visie dan ook nieuw gestructureerd zal moeten worden, en dat de Raad voor de Zending het ook zo bedoelt, zowel blijkens de nota zelf als de wijze waarop deze werd gepresenteerd: de voorzitter vroeg een uitspraak van de synode die met name op déze uitgangspunten betrekking zou hebben. Al het vele (en vaak zo goede en vruchtbare) werk van de Raad moet voortaan tegen de achtergrond van deze nieuwe visie worden gelezen, en dit door een kerk die zichzelf heeft leren verstaan als een gemeenschap-van-gezondenen die zich inzet om mensen-tot-hun-recht-te-doen-komen.

Trendvolgers

In een tweetal punten vatten we nu samen waar hier o.i. de wissels liggen die de Raad is overgegaan.

1. In de visie van de Raad is het allesbeheersende dit, dat zending geschiedt, dat voortgang gestimuleerd wordt, dat een proces op gang wordt gehouden dat zijn oorsprong in God vindt. De zending wordt tot één doorlopend gebeuren dat wezenlijk is voor de christelijke gemeente omdat zijzelf immers óók een doorgangsfase in dit proces is. Zo vast zit men aan deze grondgedachte dat men zelfs ergens over 'de stijl van Jezus' kan spreken, ofschoon ieder goed bijbellezer kan weten dat de Heere Jezus Zich van directe zending heeft onthouden. Keerzijde van deze historiserende gedachtengang is, dat de geschiedenis, met name de heilsgeschiedenis, in het vage blijft: de zendingsgeschiedenis heeft alle feiten vloeiend gemaakt, ook de heilsfeiten.

2. Dat de Gezondene des Vaders, de Heere Jezus, met Wie wij mensen op één lijn gesteld worden doordat Hij ons tot medewerkers maakt, uitzonderlijk is, uniek, erkent de Raad onomwonden. Hij is immers Zélf de inhoud van de zendingsboodschap. Nergens echter blijkt deze uniciteit van Christus ook Zijn onvervangbaarheid in te houden, waardoor Zijn onvergelijkbaarheid niet alleen danig in het gedrang komt, maar ook de noodzakelijkheid van Zijn heilswerk, als inhoud van de zendingsprediking. Alles wordt gezet op de persoon van Christus als de Zendende, maar er hangt geen gewicht aan Zijn werk als de Gezondene. Christus staat meer model voor het zendingsgebeuren dat dat Hij er de inhoud van is.

Met deze visie sluit de Raad aan bij de heersende trend in het theologisch denken. Alles wat 'van Boven' komt en stamt uit hetgeen aan onze geschapen tijd voorafgaat wordt verwerkt als iets dat zich binnen een procesgang van onderaf meldt, als een soort messiaanse grondgedachte, een idee, die zich binnen de geschiedenis doorzet en er als vrucht of resultaat van die geschiedenis aan het eind wel uit zal komen. Wij protesteren hiertegen en vragen: als de zendende God alleen maar Degene is Die geschiedenis maakt, een geschiedenis waarin Hij Zelf verwikkeld is, hoe voorkomt men dan, dat God in de scheppingsgeschiedenis wordt neergetrokken, en hoe kan déze God in Wie wij niét de trekken van de God van de bijbel herkennen, de geschiedenis nog ooit te boven komen, laat staan vanuit Zijn majesteit beëindigen en oordelen? Wij ruiken hier heel duidelijk de geur van de filosoof Hegel.

Boedelscheiding

3. Dat de werkzaamheid van God die van de mens oproept is een bijbelse lijn, maar het is óók bijbels om erbij te zeggen dat deze laatste de vrucht is van de Heilige Geest, en ingevuld wordt door de gehoorzaamheid aan de Wet Gods (Heid. Cat., vraag 91). In de nota van de Raad worden werk Gods en werk van mensen m.i. uitééngelegd; enerzijds zorgt God er voor dat wij mensen worden aangestoken dóór en tót zendingsactiviteit, anderzijds is het de mens die invult wat dit zendingswerk concreet inhoudt, in dit geval: zorgen dat mensen tot-hun-recht-komen.

Ons eerste bezwaar is hier dat deze invulling een willekeurige is, die op grond van eigentijdse menselijke voorkeur geschiedt. Hoezeer het opkomen voor het recht van hen die bekneld zitten altijd weer een aspect van het zendingswerk kan blijken - zie mijn vorige artikel - als inhoud van de zendingsopdracht verraadt het niet alleen een volslagen verhorizontalisering van de zendingsboodschap, maar kan het zelfs een harnas worden dat mensen wordt aangemeten.

Ons tweede bezwaar is dan, dat het werk Gods en dat van mensen dermate wordt uiteengelegd, in plaats van te worden samengebonden in het werken van de Heilige Geest, dat enerzijds aan Gods souvereiniteit tekort wordt gedaan - waar blijft immers het vrije en allesbeheersende karakter van Gods genade? - en anderzijds de mens schromelijk wordt overschat, zelfstandig belangenbehartiger als hij op deze wijze is. Zo hebben wij hier m.i. een nieuwe, vrij grove vorm van remonstrantisme voor ons.

Samenvattend oordeel

De nota van de Raad voor de Zending is in wezen een oud-liberaal stuk in een maatschappijkritisch kleed.

Oud-liberaal: de functie van het evangelie wordt beperkt tot het aansteken, enthousiasmeren van mensen. Het evangelie roept een dynamische gezindheid op, het brengt in beweging, stuwt mensen een weg op. Met deze gezindheid die uit het evangelie opkomt is echter nog niets over de doelstelling uitgezegd. Deze gezindheid is in zichzelf neutraal en wacht nu op invulling door mensen vanuit hun leefwereld.

Maatschappijkritisch: de gedachte van het tot-zijn-recht-laten-komen-van-mensen is niet aan de inhoud van het evangelie ontleend maar dient ter vervanging daarvan. Zo ontstaat er een progressief liberalisme waarbinnen het progressieve, aan inschatting van de nood van de tijd ontleende, op spanning staat met het neutrale en liberale, nl. de door het evangelie gewerkte zendingshouding.

Deze combinatie van motivatie met cultuurgerichtheid is terug te vinden in de geschiedenis van het vrijzinnig protestantisme. Alleen heette wat nu motivatie of inspiratie genoemd wordt toen gezindheid, en werd de cultuurgerichtheid toen op heel wat meer waarden toegespitst dan in deze nota. Om het eens populair te zeggen: de cultuurgerichtheid van de oude vrijzinnigheid was een optmistische die alle waarden bepleitte die de VPRO heden als taboe tracht af te breken. Er is grote tragiek in de geschiedenis van de vrijzinnigheid.

Dit optimisme uit het verleden is stukgebroken op de rauwe werkelijkheid van twee wereldoorlogen: de mens bleek ook dit in zich te hebben. Edele vertegenwoordigers uit vrijzinnige kring als K. H. Roessingh en G.H. Heering hebben er dan ook op gewezen, dat een theologie die alleen van gezindheid uitgaat en niet van concrete openbaringsinhouden geen bestand kan hebben, en ik denk dat zij, gescherpt als zij waren door hun ervaring in eigen kring, nu hetzelfde tegen de Raad voor de Zending zouden zeggen.

Tot slot: onbegrijpelijk dat een synodevergadering, ondanks daartoe door de voorzitter van de Raad ruiterlijk te zijn uitgedaagd, op deze fundamentele achtergronden van dit denken van de Raad nauwelijks is ingegaan en in beginsel een fiat heeft gegeven aan iets dat een principiële ruk geeft aan het belijden der kerk, een ruk die gevolgen heeft voor het belijden der kerk en voor al haar organen en sectoren, voor het toekomstig zelfverstaan van de kerk in déze wereld, en voor het belijdend spreken der kerk in haar kerkorde. En dit alles dan onder het dictaat van een spreektijd van drie minuten, weliswaar uit noodzaak opgelegd maar toch de zaak onwaardig, en dan aan een vermoeide synode op een zaterdagmorgen die wat de tijd betreft uit de hand dreigde te lopen.

Ik begrijp de Raad wel, maar de gang van zaken niet.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen