De smalle weg van gereformeerden vandaag

'Christen is mijn naam, gereformeerd mijn voornaam.' Een gereformeerd christen neemt in het geheel van de wereldchristenheid een eigen plaats in en - me dunkt - vandaag geen gemakkelijke. Wie werkelijk gereformeerd wil zijn gaat vandaag op een smalle weg tussen veel stromingen en bewegingen in eigen land en daarbuiten. Dr. Ph. J. Hoedemaker voegde in zijn geschrift 'Artikel 36 van onze Nederduitsche Geloofsbelijdenis tegenover dr. A. Kuyper gehandhaafd' laatstgenoemde eens toe inzake de vraag van samenwerking in de politiek (protestant, calvinistisch of christelijk? ): 'Is de protestant geen christen en de calvinist geen protestant? Ligt het verschil tussen deze drie dan niet hierin dat de protestant de kring, waarin hij samenwerking zoekt, wat enger neemt dan hij die alles wat christen heet wil omvatten? En dat hij die zich "de calvinist" noemt de kring nog nauwer, veel nauwer neemt? ' Men zou voor de woorden eng en nauw, die Hoedemaker hier gebruikt ook kunnen lezen begrensd.

Alle christenen 'hebben' op één of andere wijze de Bijbel als uitgangspunt. Maar de wijze waarop de Schrift wordt gehanteerd vertoont grote verscheidenheid. Welk gezag wordt aan de Schrift toegekend? Is de Schrift een bron van inspiratie? Weten we vandaag toch ook anders en beter? Of zijn al deze boeken - om het met de Nederlandse Geloofsbelijdenis te zeggen - 'heilig en kanoniek om ons geloof daarnaar te reguleren en daarmee te bevestigen', zodat wij 'zonder enige twijfel geloven al wat daarin begrepen, is?'

Een gereformeerd christen belijdt allereerst de onfeilbaarheid van de Schrift. Dan zijn er nog moeilijkheden genoeg als het gaat om het Schnifverstáán. Maar gereformeerd zijn betekent toch op een heel bepaalde wijze gehoorzaamheid aan de Schriften belijden. Alle christenen gaan uit van de Bijbel. Een gereformeerd christen belijdt echter het gezag van de Bijbel in die zin zoals de gereformeerde belijdenis dat doet. En dat maakt zijn weg vandaag niet gemakkelijk.

Oecumene

In de oecumenische beweging vandaag klinkt de gereformeerde stem - als die al gehoord wordt - uiterst zwak. Het Schriftberoep van gereformeerde christenen vindt nauwelijks een klankbord. In eigentijdse theologieën - of ze nu bevrijdingstheologie, feministische theologie of nog weer anders heten - worden evenzovele ideologieën over de Schrift heen gelegd. De Schrift is niet eigen vertolkster.

Terwijl de Schrift toch van eigen uitleg is. In de brede oecumene van vandaag worden uiteenlopende stromingen en kerkelijke richtingen onder één vage basisformule bijeen gehouden: 'De Wereldraad van Kerken is een gemeenschap van kerken die de Heer Jezus Christus belijden als God en Heiland overeenkomstig de Schrift en daarom trachten hun gemeenschappelijke roe­ping te vervullen tot eer van de ene God, Vader, Zoon en Heilige Geest.'

Let wel, niet (het gezag van) de Schrift is uitgangspunt. Maar Jezus Christus, overeenkomstig de Schrift. Deze christologische reductie maakt het spreken van en het beleid in de Wereldraad van Kerken in de praktijk vaak zo onbijbels. Met een beroep op Christus worden de meest onbijbelse theologieën en politieke stellingnamen verdedigd. De Wereldraad is niet gebaseerd op de Schrift als zodanig. Daar ligt de wortel van alle kwaad. En - als gezegd - de stem van gereformeerde christenen klinkt in het geheel uiterst zwak.

Toen de gereformeerde Kerken in de zestiger jaren toetraden tot de Wereldraad van Kerken werd dit gemotiveerd met de stelling, dat de gereformeerde inbreng in de oecumene nodig was. In een intervieuw in het Centraal Weekblad merkte prof. dr. H. N. Ridderbos kortgeleden op dat hij van die inbreng niet veel gemerkt heeft. Hij uitte daarmee kennelijk kerkelijke zelfkritiek. Nu is roeping niet afhankelijk van uitkomst. Maar feit is dat de gereformeerden - en ik bedoel het nu niet kerkelijk maar in de zin van de confessie - een smalle en ook miskende weg gaan in de brede oecumene vandaag. De gereformeerde stem mag ook best worden gehoord, maar als één van de vele. En dat op zich is nu juist al niet gereformeerd. Want wie gereformeerd is belijdt Sola Scriptura. De Schrift alléén. Zó absoluut, zo onverdraagzaam ligt dat. Geen onverdraagzaamheid in de zin van intolerante heerszucht, maar het niet kunnen verdragen dat leringen worden uitgedragen of zelfs maar geduld die zich met de uitspraken van de Schrift niét verdragen.

Pluraal

Het gereformeerd zijn verdraagt dan ook ten principale geen plurale kerk, zoals die vandaag wordt bepleit. Toegegeven, binnen de grenzen van Schrift en belijdenis, is er sprake van wettige pluriformiteit. De belijdenis 'ondubbelzinnig' maar ook 'onbekrompen', zei Groen van Prinsterer. Maar wat is vandaag een plurale kerk? Een kerk, waarin de meest tegenstrijdige en elkaar uitsluitende visies worden aangehangen en - en dat gaat nog een stap verder - als wettig worden erkend.

Dr. H. B. Weijland heeft bij zijn ambtsaanvaarding als hoogleraar kerkrecht aan de Theologische Hogeschool van de Gereformeerde Kerken te Kampen een pleidooi gevoerd voor zo'n plurale kerk. Gezien de scherpe tegenstellingen, die er in de kerken, ook op het plaatselijk vlak gekomen zijn, zegt Weijland (geciteerd naar 'De Reformatie'): 'Er moet ruimte komen voor plaatselijk alternatief. Het is een te hoog gegrepen ideaal om alle kerkleden in één plaats tot één gemeente samen te voegen. Dat zou geografische dwang zijn, die wél diep verankerd is in de geschiedenis van de kerk voor en na de Reformatie, maar des­ ondanks thans zal moeten worden losgelaten'.

Ik begrijp zo'n uitspraak van Weijland best. Ze is gegeven met de spanningen binnen de Gereformeerde Kerken (warempel niet alleen inzake ethische vraagstukken; het Schriftgezag is in het geding), ze is ook gegeven met de toekomstige eenwording van de Gereformeerde Kerken en de Hervormde Ker in Samen op Weg. Het is de bittere praktijk in de kerken dat we in belijdend opzicht zó ver uiteen gegroeid zijn, dat we samen, wat de eredienst betreft, vaak niet meer onder één dak kunnen huizen. Maar van een gereformeerd christen verwacht ik zo'n pleidooi voor een plurale kerk niet. Weijland beseft ook zélf wel dat hij klassieke wegen verlaat ('diep verankerd in de geschiedenis van de kerk voor en na de Reformatie'). De pluraliteit die Weijland bedoelt is niet gereformeerd, omdat ze niet bijbels kan zijn.

Je kunt geen 'ja' en 'nee' tegelijk zeggen, inzake allerlei vraagstukken, met een beroep op dezelfde Schrift; of de één met beroep op de Schrift en de ander met beroep op de eigen tijd. Even een voorbeeld uit de praktijk. Als de één in de kerk zegt dat de vrouw in het ambt door de Heere niet gewild wordt, omdat Hij dit zo in Zijn Woord openbaart, en de ander zegt dat dit vandaag geboden is, zich beroepend op ontwikkelingen in de tijd, dan gaat het hier om elkaar uitsluitende visies. Het is maar één voorbeeld. Pleiten voor een plurale kerk maakt de zaak spanningsloos. We vergeten dan dat de Schrift regel des geloofs en de belijdenis spreekregel der kerk is. Wie vandaag gereformeerd wil zijn in zo'n plurale kerk gaat een eenzame weg, een smalle weg. En die weg wordt naar het me voorkomt steeds smaller, omdat steeds meerderen, ook uit gereformeerd hetende kring, hun offers brengen aan modieuze theologieën, waarin de mondigheid van de mens zo hoog genoteerd staat, dat menselijke normen en opvattingen de Schrift overwoekeren.

Evangelisch

In de brede oecumenische stroming van vandaag, met de in sterkte toenemende pleidooien voor plurale kerken, lijkt dat wat zich vandaag als evangelisch aandient een deugdelijk gereformeerd alternatief. Globaal genomen is het dan ook. Om de eenvoudige reden dat in de (overigens op zich ook weer bonte) evangelische wereld het Sola Scriptura, het beroep op de Schrift serieus genomen wordt. Toch zijn we met een beroep op de Schrift alleen nog niet gereformeerd. Eén van de andere thesen van de gereformeerde Reformatie is ook Sola gratia, alléén genade. Buiten de leer van de souvereine genade - zei Groen van Prinsterer - is er voor ons geen gereformeerde kerk, zelfs in het geheel geen kerk. Deze leer van de souvereine genade welt weliswaar geheel uit de Schrift zélf op, maar de geschiedenis van de kerk heeft het geleerd dat vervlakking en verval van de kerk vaak inzette met het prijs geven van de leer van de souvereine genade en dat Reformatie van de kerk (in het groot of in het klein) ook vaak inzette bij de herontdekking van God rechtvaardigt goddelozen, mensen die hun heil niet zelf kunnen bewerken. Belijdenis van eigen schuld, onmacht, nietigheid, hulpeloosheid tegenover de heilige, rechtvaardige God zijn wezenlijke elementen uit de Schrift, die de Heilige Geest een doemwaardig zondaar diep doet inleven. Belijdenis van Gods vrijmacht, van zijn verkiezend handelen maakt de mens weliswaar niet tot een stok en blok maar wel diep afhankelijk van genade. Het echte gereformeerd zijn is dan ook ten diepste een zaak van doorleving, van inleving van het werk van de Heilige Geest. Wie door bekerende genade echt geré-formeerd mocht worden is voor goed bedorven voor een relativerende oecumene enerzijds, maar anderzijds ook voor stromingen, die de geloofbeslissing bij de mens leggen. We moeten leven van rijk-makende genade, van een bedelaarsgeloof. Waar een natuurlijk mens slechts maar dan ook ten hoogste actief in kan zijn is in zijn vijandschap tegen God. Alle actief zijn op het terein van de geloofstoeëigening snijdt de Schrift bij de wortel af. En daarom, ook in de evangelische wereld gaat een gereformeerd christen - bij alle verbinding die hij voelt met hen, die het gezag van de Schrift voluit ernstig nemen - vaak een smalle weg.

Me dunkt dat er ook aanleiding is om in eigen kring elkaar in afhankelijkheid van de Heere God, die weg te blijven wijzen. Ook al kan dat onbegrip betekenen van de kant van diegenen, die zóveel mogelijkheden in de mens leggen om te geloven en jezelf te bekeren, dat een optimistische visie inzake geloof(szekerheid) het resultaat is. De geloofsweg van een gereformeerde is ontdekkender, dieper en daarom ten diepste vreugdevoller.

Verdeeldheid

Er is tenslotte nog een oorzaak te noemen waarom de weg van een gereformeerd christen vandaag zo smal is. Omdat gereformeerde christenen elkaar het gereformeerd zijn betwisten! De zaak van het gereformeerd belijden is naar buiten ongeloofwaardig en naar binnen hopeloos. Wie bijv. (tot vandaag) gereformeerd wil zijn en meent naar de Schrift te móéten zijn in een plurale kerk, en tegelijk die plurale kerk niet sanctioneren kan, haar zelfs van binnenuit oproepen moet tot omkeer, wordt in die kerk niet zelden als hinderlijk ervaren (en als er geluisterd wordt vaak zonder effect) en wordt van buiten vaak niet voluit gereformeerd genomen. Maar verder, de ene gereformeerde kerk betwist de andere op al of niet ondergeschikte punten het echte gereformeerd zijn. En niet zodra ontstaan er binnen kerken weer spanningen, op al weer min of meer ondergeschikte zaken (niet zelden ook persoonlijk toegespitst) of er komt wéér een scheiding of een nieuwe groepsvorming.

Ik keer nu het begin van mijn artikel even om. Calvijn kan en mag bepaald niet voor de kar van de moderne oecumene worden gespannen. Daarvoor had hij teveel een belijdende kerk op het oog. Maar als het om het hart van het belijden ging was hij oecumenicus bij uitstek. De hopeloos verdeelde gereformeerde kerkelijke wereld van vandaag ten voorbeeld.

Hier volgt wat Calvijn schreef toen Thomas Cranmer (Canterburry) een oecumenische bijeenkomst wilde houden (1558).

'Als wij eens konden bereiken, dat ernstige mannen uit de voornaamste kerken bijeenkwamen om de afzonderlijke punten van het geloof naarstig te bespreken en aan de nakomelingen de vaste leer der Schrift nalieten over al wat wij gemeenschappelijk hebben! Maar het behoort tot de voornaamste misstanden van onze tijd, dat de afzonderlijke kerken zo verdeeld zijn, dat van saamhorigheid als mensen onderling nauwelijks sprake is, laat staan van heilige gemeenschap der leden van Christus, die zij weliswaar met de mond belijden, doch die slechts weinigen metterdaad en oprecht beoefenen... Persoonlijk zou ik het ervoor over hebben om, als men mij nodig heeft, desnoods tien zeeën over te steken.'

Kom er vandaag eens om. Gereformeerd zijn intussen, dat ook vandaag onbekrompen de gereformeerde broeders elders zoekt en opzoekt is vandaag soms ook al verdacht. Wie echt gereformeerd wil zijn kan soms geen kant meer op. Hij moet de weg toch maar vervolgen. Ziende op het gebod. Een gereformeerde mag vandaag ook de weg gaan, terzijde van de heerbaan van de huidige modieuze, oecumenische theologieën, samen met broeders dichtbij en ver weg, die de souvereine genade als onmisbaar voor een gereformeerde kerk, zelfs voor de kerk als zodanig belijden.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen