Een pastorale conferentie (3)

Een verkeerde aankondiging

Op het ons uitgereikte programma stond voor woensdagmorgen aangekondigd: 'John Calvin and the Basis of Christian Unity'. Nu, dat maakte me erg nieuwsgierig. Evenwel, bij de opening werd gemeld, dat de titel verkeerd stond. Het moest zijn: 'John Owen and...'. De opmerking kwam terstond er bij van de inleider, dat Owen 'de Calvijn van Engeland' mag heten. Waarvan acte!

Een aansprekend begin

De referent stelde dat Owen méér voor de ware evangelische eenheid had betekend dan de scheiding van welke kerk of gemeenschap ook. Wat ons thans zou passen is niet minder dan diepe verootmoediging voor God. En wat de eenheid betreft: God kan deze alleen bewerken. Daar klonk een toon van ootmoed in door, die weldadig aandeed.

Een uitvoerige historische schets

Duidelijk, levendig, met grote kennis van zaken, dacht ik, schetste de spreker de levensloop van deze vermaarde, ook velen van ons bekende, oudvader. Toen Owen in 1637 uit Oxford vertrok bij beëindiging van de studie, was voor hem al duidelijk dat uniformiteit niet de weg tot uniteit is! In 1643 komt hij tot waarachtige bekering, in datzelfde jaar wordt hij predikant, sluit hij een huwelijk en... is hij meer presbyteriaan dan ooit, met wel een sterke neiging naar het congregationalisme. Wanneer koning Karel I is onthoofd en Cromwell aan de macht komt en is, krijgt Owen geweldig veel invloed, hij zag deze protector als een geschenk van God ook voor en in die tijd. Telkens weer stelt Owen pogingen in het werk om de eenheid te bevorderen op vergaderingen en tijdens besprekingen met (bevriende) predikanten. De regering van koning Karel II, vanaf 1660, wordt een ramp. Meer dan 2000 getrouwe predikanten worden afgezet, vervolgd etc. In 1693 overlijdt deze 'grote in Gods Koninkrijk'.

Beginselen van eenheid

Uit de door Owen gegeven beginselen, die tot christelijke eenheid kunnen leiden, behandelde de spreker er een zevental. Ik noem deze u graag, ook al vanwege de actualiteit tot op vandaag toe.

1. Het eerste beginsel is het volstrekte gezag van Gods Woord. Owen ontkent en bestrijdt de mogelijkheid eenheid met hen te hebben, die dat gezag hoe dan ook loochenen. Vooral de meer liberale stromingen in deze tijd daagde hij uit! Het gaat niet alleen om de vrede, maar om de vrede en de waarheid!

2. Vervolgens stelt en benadrukt Owen de mystieke eenheid der christenen. Daarin zou Owen zich wat afgezet hebben tegen de presbyteriale kerkelijk-denkenden. Het gaat om echte christenen, anders komt men onherroepelijk met dode leden te zitten. Owen zag die 'unio mystica' wel breed, deze loopt door alle kerken heen, waar maar echte gelovigen zijn. In dat opzicht gold voor hem 'wat God samengevoegd heeft, scheide de mens niet'.

3. Als derde basisprincipe noemt Owen het geloof in en de gemeenschap met Christus. De Heilige Geest leidt de verkorenen tot Christus en in Hem zijn de christenen reeds verenigd. Daarbij is het niet noodzakelijk het op alle details eens te zijn. Sterk bepleit hij samenkomsten van gelovige predikanten om tot bespreking te komen.

4. Als vierde punt werd genoemd liefde en verdraagzaamheid. Liefde, en wel tot onbekeerden, alsof ze reeds toegebracht waren en een sterke liefde tot hen, die in de Heere Jezus tot zaligheid geloven. Owen zag niets in valse erediensten, die eenheid suggereren, die er niet is. Men moet en kan niet met alles meedoen, wat zij ondernemen die niet waarlijk geloven. En de restauratie van de Anglikaanse kerk werd niet door hen gesteund, daar de basis niet deugt.

5. De Engelse oudvader gaf ook een basisregel voor de eredienst. Overeenkomstig de Schrift hebben de apostelen eenvoudige regels voor doop en avondmaal met name gegeven en Owen achtte het niet raadzaam daaraan iets toe te voegen. Een belangrijke uitspraak in dat verband vond ik: 'waar de Heilige Schrift zwijgt, moeten wij niet gaan regelen en opleggen'.

6. Een voorlaatste basis-punt voor ware christelijke eenheid is voor Owen de goede prediking. De Cromwell-regering gaf de mogelijkheid er toe. En Owen benadrukt dan ook in die tijd heel sterk de noodzaak van een goed pastoraat, gedreven om zielen te redden, een oefening in tere godsvrucht, en besliste vrijheid van alle regels van conformiteit, waardoor immers de eenheid alleen maar geschaad wordt.

7. Als laatste punt werd gewezen op een goed verstaan van (het wezen van) de kerk. Niet ceremoniën bepalen deze, noch vergaderingen, maar alleen de eenheid in geloof in Christus. Opmerkelijk is zijn uitspraak: 'ik lees nergens in de Schrift dat de kerk vleugels zou kennen, wel armen en benen'. Hij kwam op voor de eenheid op het lokale vlak.

Enige kanttekeningen

U begrijpt, dat ik mede, met het oog op de gescheurdheid der kerken in ons land en het gehele proces van/bij 'Samen-op-Weg' meer dan met gewone belangstelling heb geluisterd. Wij mogen dan met name ons laten leiden door het verstaan van de Schrift, zoals de Reformatie dat ons leert en geeft, het kan geen kwaad ook naar de 'Engelse Calvijn' te luisteren. Ongetwijfeld zal heel wat ons aanspreken en tot nadenken kunnen stemmen.

Daarop gaan we graag de volgende keer in. In de discussie meenden de aanwezige Schotse presbyterianen, dat in de lezing deze kerkformatie niet goed was geschetst. Nu is bekend dat independenten en congregationalisten minder kerkelijk denken. In hoeverre Owen te veel en te ver in het spoor van de eersten is gegaan, werd mij niet zo duidelijk.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen