Een pastorale conferentie (4)

Geen geschrift hoe heilig ook...

Wanneer ik nu graag enige opmerkingen maak over de gegeven basis-beginselen voor christelijke eenheid, aan Owen ontleend, hebben we te bedenken, dat geen auteur of geschrift, hoe heilig ook, gelijkgesteld mag worden aan, laat staan geplaatst worden boven de Heilige Schrift! We hebben - kennen we hen ook? - de reformatoren, de oudvaders, maar zij kunnen niet met dat gezag spreken, waarmede 'heilige mannen Gods, door de Heilige Geest gedreven zijn, hebben gesproken/geschreven'. Och, we zullen allen wel eens bij het lezen van Calvijn, Brakel, Witsius, Comrie gedacht hebben: 'dat laat ik gaarne voor rekening van de schrijver'. Soms ontbreekt ons het licht dat zij hadden, soms ook leidt een bepaalde tekst ons tot een andere visie. En die behoeven we niet uit te spelen tegen die van vroegere grote mannen Gods. Daaraan denk ik, als we de opmerkingen van Owen voor ons hebben. Voorzeker, gelet op het onderwerp - 'de christelijke eenheid' - belangrijk genoeg. Maar ook wat deze godvruchtige godgeleerde zegt, is niet het einde van alle tegenspraak.

Wat we meenemen en overnemen

't Zal geen tegenspraak ontmoeten, dat Owen als eerste beginsel stelt het volstrekte gezag van 't Woord Gods. Ik heb de indruk, dat we daarmee terstond in het hart van de zaak zijn. In gesprekken met collega's en leden van andere kerken, bij wat zo te lezen is uit de kerkelijke pers, blijkt dat men toch vaak heel verschillend met de Schrift omgaat. Is de Bijbel van Genesis t/m Openbaring het Woord van God? En hoe gaan we met de Schrift om? Ook bij het proces van en rondom 'Samen op Weg', lijkt het wel eens, alsof we... een totaal verschillende Bijbel hebben. En wij zouden de laatsten wel zijn om te zeggen: 'wij, als Herv./Gereformeerden hebben/kennen de echte Bijbel'. Niet wie de waarheid heeft, voor of achter de waarheid is, maar wie uit de Waarheid is, hoort de stem van Gods Zoon. Vervolgens denk ik, dat ook aan zal spreken het accent op de eenheid in Christus onder de gelovigen van welke kerk ook.

Daar is wel eens gezegd: 'als de Heere in ons leven komt en gaat werken en wonen, dan wordt vreemd eigen en eigen wordt vreemd'. Er kan een breuk om de wil van het geloof vallen met familieleden, of vroegere vrienden en een hartelijke verbondenheid ervaart men met anderen, die ons te voren wildvreemd waren. Zelfs met mensen uit andere kerken kan men soms beter overweg dan met die van eigen kerk en gemeente. Er is een mystieke eenheid. De Engelse en Schotse oude schrijvers en ook de afstammelingen van hen tot op vandaag hebben iets spiritueels, hebben de warmte en de innigheid van het geestelijk leven. Ik heb zo de gedachte dat dat mede veroorzaakt wordt doordat veel minder dan bij ons de rechte leer inzet moest zijn van publicaties en verhandelingen. Bij ons brak tijdens het Twaalfjarig Bestand tijdens de Tachtigjarige Oorlog het grote conflikt uit tussen Arminius en Gomarus over de uit­ verkiezing. En de Hollandse oude schrijvers zijn, vergelijkenderwijze, iets meer leerstelliger dan de Schotse en de Engelse. Bij de laatste kon er meer aandacht zijn voor de praktijk der godzaligheid en de doorleving van het waarachtig geloof.

Mee- en overnemen kunnen we ook de nadruk op de rechte, Bijbels-goede prediking. Wel moeten we ervoor oppassen om slechts als leuze te voeren 'de nood der kerk is de nood der prediking'. We kunnen er mee schermen zonder enige bewogenheid en... zelfkritiek. Maar intussen valt of staat de kerk en het geloofsleven met de prediking.

Graag neem ik ook over de warmte en de bewogenheid in de prediking en het pastoraat. Wat zocht ook Owen er enigen vóór Christus te winnen, en... bij Hem te doen blijven. Jammer dat beginselvastheid nogal eens vertaald wordt met 'norsheid, onvriendelijkheid en onverdraagzaamheid'. Alsof ons dat vanuit en door de Schrift wordt bijgebracht! Wie en wat zijn en blijven we tenslotte zelf, ook wanneer ons door God genade werd bewezen?

Toch ook enige bedenkingen

Owen is natuurlijk niet het einde van alle tegenspraak. Ook hij was maar een mens, zij het een begenadigd mens en dienstknecht. Maar evenzo goed als we met alle diepe achting voor zijn geestelijk leven bezwaren hebben tegen bijvoorbeeld stellingname tegen de kinderdoop van Philpot, zo kunnen we ook tegen opvattingen van Owen bedenkingen hebben. Mij dunkt, deze dienstknecht van Jezus Christus is in zijn kerkvisie en beschouwing niet geheel onbevooroordeeld. Wie is dat trouwens wel? Maar toch bespeuren we bij Owen een sterke trek en hang naar het congregationalisme, de vrije kerkregering. Het zou boeiend zijn na te gaan in hoeverre Owen - de Engelse Calvijn!? - door Calvijn is beïnvloed dan wel in hoeverre hij eigen wegen ging. Zijn eigen ervaringen zullen stellig meespreken. Nu voer ik geen pleidooi voor hoogkerkelijkheid!!

Warm en diep gelovig benadrukt Owen ook de 'unoi mystica', de eenheid van alle ware Christ-gelovigen. Toch zal men er voor moeten waken de praktijk en het leven van Gods volk te stellen boven het gezag en de norm van Gods Woord. Mogen geloofservaringen en bevindingen nimmer over de boodschap der Schrift heerschappij hebben, evenmin kan de levenspraktijk van Gods kinderen gezaghebbende instantie zijn. Ik zeg niet, dat Owen dat zelf deed. Ik meen wel, dat er gevaren liggen in die richting.

Tenslotte zullen we beamen de christelijke vrijheid. Waar de Schrift niet expliciet regels stelt moeten wij niet dwingend gaan opleggen. Maar we moeten ook bedenken, dat God een God van orde is. De hervormer Calvijn heeft niet voor niets zich veel moeite gegeven zowel de kerk als de staat ingericht te zien volgens schriftuurlijk-gereformeerd beginsel. Ook de kerk heeft de kerkorde nodig, niet als een stelsel van reglementen maar wel ter beteugeling van onordelijkheid en vrijbuiterij. In dat opzicht heersen er ook onder ons soms allerlei wantoestanden, zoals groepsvorming, onbevoegd-voorgaan, kerkje-spelen, en wat dies meer zij.

Al met al, uit deze artikeltjes moge blijken hoezeer ik van de conferentie genoot en positief-critisch het gebodene waardeer(de)..

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen