Zorgvuldig omgaan met begrippen

Kort na elkaar kwamen mij twee artikelen onder ogen, waarin de uitdrukking 'algemene verzoening' viel. In het Reformatorisch Dagblad van vrijdag 3 februari besprak A. K. van der Staay - voor de duidelijkheid van wat hier volgt moet ik het kerkverband noemen, waartoe hij behoort, namelijk de Gereformeerde Gemeenten in Nederland - een boek van A. P. Wisse (vrijgemaakt gereformeerd, journalist bij het Nederlands Dagblad), getiteld 'Jong Werkloos'. De recensent signaleert in dit boekje een 'tendens naar algemene verzoening'.

In de Reformatie, het orgaan van de Gereformeerde Kerken Vrijgemaakt, schreef prof. J. Kamphuis over de vredesbeweging onder de titel 'Apocalyptische demonstratie'. Hij zegt daarvan: 'er is hier een uiterst krachtige religieuze drijfveer zowel in de 16e als in de 20e eeuw. Het is dezelfde leer van algemene verzoening, die het anabaptisme van de 16e eeuw kenmerkte (de beweging van de wederdopers, v. d. G.) en die nu de vredesbeweging doet zeggen: we hebben verantwoordelijkheid voor de wereld. God is immers vóór de wereld. Hij koos voor de mensen, zonder uitzondering. Wij moeten nu zijn partij zijn'.

Het is duidelijk dat in beide genoemde gevallen de uitdrukking 'algemene verzoening' in afkeurende zin wordt gebruikt.

Het hart

Met de leer van de verzoening door voldoening staat of valt de kerk. Groen van Prinsterer zei dat buiten deze leer van de omniet verleende genade, die Jezus Christus belijdt als waarachtig God en waarachtig mens en Zijn dood aanvaardt als een volkomen verzoening voor al onze zonden, er voor ons geen gereformeerde kerk, 'zelfs in het geheel geen kerk' is.

De Verzoening is het hart van de christelijke religie. Ds. P. Koeman omschrijft in zijn mooie boekje 'Verzoend door Christus' (uitgave Kok, Kampen) verzoening aldus:

'a. God is het die de verzoening tot stand brengt.

b. De mens wordt met God verzoend.

c. De verzoening betreft vijanden; een zondige wereld; een door zonde aangetaste schepping.

d. De verzoening geschiedt voor Gods Aangezicht door of in Christus; door het kruis; door zijn offerdood; in het lichaam van Zijn vlees.

De verandering, die God bij de mensen tot stand brengt om hen van vijanden tot kinderen en liefhebbers van Hem te maken, geschiedt op grond van Christus' zelfovergave tot in de dood en is bewijs van Zijn liefde' .

Algemeen?

De Schrift spreekt echter behalve over de verzoening door Christus ook over de 'bediening der verzoening'. De vrucht van de verzoening door Christus is niet algemeen. Er gaat een beslissende scheidslijn door de wereld, die bepaald wordt door geloof en ongeloof. Daarom zegt Paulus in het machtige, appellerende hoofdstuk over de verzoening (2 Cor. 5): 'wij dan wetende de schrik des Heeren bewegen de mensen tot het geloof' (vs. 11). En naar aanleiding van de bediening der verzoening ('die ons de bediening der verzoening gegeven heeft') zegt hij: 'zo zijn wij dan gezanten van Christuswege, alsof God door ons bade; wij bidden u van Christuswege: laat u met God verzoenen'.

De gedachte van algemene verzoening is aan de Schriften vreemd. Ik citeer ds. P. Koeman uit het genoemde boekje:

'De verzoening heeft universele betekenis en de prediking van de verzoening dient aan de hele wereld bediend te worden. Wil dat nu zeggen, dat iedereen en alles zondermeer verzoend wordt of verzoend is? Mag je met een beroep op de overwinning van Christus stellen, dat op Golgotha allen overwonnen zijn en begrepen zijn in Zijn verzoeningswerk, of zij het weten en willen of niet? Dient zo de triomf der genade gesteld en gemeld te worden? En kun je Gods gerechtigheid dan toch weer tegen Zijn liefde uitspelen? Beslist niet. Er is geen algemene verzoening. Laat staan een alverzoening, waardoor niet alleen alles, maar ook de duivel met zijn medestanders worden verzoend. De Schriften wijzen wel anders uit en in dankbare gehoorzaamheid aan het Woord van God hebben wij dat te belijden. De algemene verzoeningsleer doet tekort aan het Evangelie der verzoening. Staat het dan niet in 2 Cor. 5? In 2 Cor. 5 : 19 gebruikt Paulus een werkwoordsvorm die niet toelaat te stellen, dat de hele wereld met God verzoend is. Toegegeven, het is erg moeilijk om de gebezigde werkwoordsvorm in onze taal getrouwelijk over te zetten. Wij kennen nl. een dergelijke werkwoordsvorm niet. Daarom dienen wij te verduidelijken. Paulus bedoelt te zeggen, dat er aan de ene kant iets definitiefs gebeurd is op Golgotha. Maar anderzijds dat de uitwerking van dit definitieve nog niet voltooid is, mij en anderen nog aangaat. Daarom moet de verzoening bediend worden. Pas bij de voleinding van de wereld, als deze oude schepping is voorbijgegaan en de nieuwe hemel en aarde gekomen zijn, is de verzoening voltooid en hoeft er niets en niemand meer verzoend te worden.'

Verwoestend

De leer van de algemene verzoening heeft verwoestend gewerkt in de kerken. Ze is in feite de doodsteek voor de prediking. Hoogstens is de prediking, uitgaande van deze leer, nog een zeggen van de stand van zaken: de wereld is verzoend, u moet het weten. Maar van het weten hangt de eeuwige zaligheid niet af (als daar nog over gesproken wordt, want de nieuwe theologie is 'verder' ).

Ooit zei mij dr. P. Schrotenboer, secretaris van de Gereformeerde Oecumenische Synode, tijdens de assemblee van de Wereldraad van Kerken in Nairobi, dat de in de theologie van de Wereldraad dominerende gedachte van 'algemene verzoening' in feite de noodzaak van zending en evangelisatie ondermijnt. De consequentie is maatschappij- en politiek bepaalde prediking: de mensheid is verzoend, het gaat nog om een betere mensheid. Intussen is ook in theologisch opzicht de spits van de verzoening al lang verlegd naar de verhouding tussen mensen, volkeren, rassen, culturen en heeft niet meer de gerichtheid op de verhouding tussen God en mens, die door het offer van Christus (verzoening door voldoening) is hersteld en langs de weg van geloof en bekering ook wordt uitgewerkt in de mens.

Ik val daarom prof. Kamphuis bij als hij de vredesbeweging van vandaag in verband brengt met de wijd verbreide leer van de algemene verzoening. God koos voor de wereld, wij moeten nu zijn partij zijn, heet het dan inderdaad. De bediening der verzoening doet er niet meer toe.

Zorgvuldigheid vereist

Dit brengt mij echter op het artikel van de heer Van der Staay in het R.D. Zonder het boekje van de heer Wisse gelezen te hebben - en dat behoeft ook mijn verdediging niet - durf ik te zeggen dat de heer Wisse en met hem allen die, evenals prof. Kamphuis tot de vrijgemaakt gereformeerde kerken behoren, de leer van de algemene verzoening afwijzen. De gedachte van 'algemene verzoening' zelfs maar te suggereren is niet alleen onzorgvuldig, het is onder de maat.

Deze onzorgvuldigheid staat echter niet op zichzelf. Het is een slechte gewoonte in bepaalde kring om al wat niet strookt met eigen opvatting met 'algemene verzoening' te bestempelen en af te doen. Dit zou wel eens veel kunnen zeggen van de theologie, waaruit men zélf redeneert en waarop de verkondiging in bepaalde kring stoelt.

De Schrift spreekt duidelijk over de algemene aanbieding in de bediening der verzoening, wat iets anders is dan algemene verzoening. In het genoemde hoofdstuk 2 Cor. 5 wordt gesproken over de liefde, die ons dringt, over God die in Christus de wereld met Zichzelf verzoend heeft. In Johannes 3 wordt zo óók over de wereld gesproken: 'alzo lief heeft God de wereld gehad'. De conclusie is niet dat dus de wereld behouden is, want er staat bij: 'opdat een ieder die in Hem gelooft niet verderve maar het eeuwige leven hebbe'.

Calvijn schrijft echter bij deze tekst ondubbelzinnig:

'Hij heeft hier zo algemeen gesproken (een iegelijk) eensdeels om allen zonder onderscheid tot deelgenootschap aan het leven te nodigen, anderdeels om de ongelovigen alle verontschuldiging af te snijden. Met hetzelfde doel gebruikt Hij ook het woord wereld, dat Hij eerst gebezigd heeft. Want ofschoon er in de wereld niets gevonden kan worden dat Gods gunst waardig is, toont Hij zich nochtans jegens die ganse wereld genadig, daar Hij zonder uitzondering allen tot het geloof in Christus roept, hetwelk niets anders is, dan het ingaan in het leven.'

Me dunkt dat ook deze uitlatingen van Calvijn onder het oordeel 'algemene verzoening' zouden kunnen vallen, terwijl Calvijn slechts naar de Schriften de welmenendheid van de bediening der verzoening bedoelt uit te zeggen.

Het is duidelijk dat er fundamentele verschillen in de kerken en tussen de kerken bestaan als het gaat om de toepassing, de toeëigening van het heil in Christus, van de betekenis van de bediening der verzoening. Dat te zeggen is een zaak van eerlijkheid. Dan nog blijve de liefde de grondtoon. Maar als we de woorden en begrippen niet zorgvuldig kiezen wordt ons spreken (en ook ons recenseren van geschriften van 'anderen') ongeloofwaardig.

Het verwijt van het leren van 'algemene verzoening' kan vanuit de gereformeerde theologie op grond van de Schrift met recht en rede worden ingebracht tegen een (moderne) theologie, die deze leer inderdaad tot kenmerk hééft. Maar het wordt onzorgvuldig taal- en woordgebruik als we met deze uitdrukking ook de reikwijdte van de bediening der verzoening (wereldwijd) bedoelen.

Onzorgvuldig woordgebruik kan tot ongemotiveerd veroordelen leiden en waar ligt dan de grens met godsdienstig kwaadspreken?

V. d. G.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen