‘Negentien-vier-en-tachtig’ en de informatiemaatschappij (5) (Slot)

Oneigenlijk gebruik

Een andere zaak waar ieder voor op de bres moet staan, is het tegengaan van het oneigenlijk gebruik van computer-bestanden. Wij zijn blij dat ook in ons land er een wetgeving aanstaande is, die de 'persoonlijke levenssfeer', de 'privacy' van elke burger regelt. Als dat maar weer niet onder supercontrole gebeurt van de staat. Of van een nieuwe 'elite' die aan de knoppen mag zitten of op de knooppunten van de informatiestromen staat, waardoor de burger geen zicht heeft op wie al niet gegevens over hem heeft.

Wij zullen ook zeer voorzichtig moeten zijn met het steeds maar meer vastleggen van gegevens over medemensen, soms zeer te goeder trouw. Niemand weet immers wie ooit nog eens over zulke gegevens wil gaan beschikken om daarmee mensen schade toe te brengen. En dan behoeven wij heus niet, zoals in het begin van onze verhandeling, te wijzen op gebruik van zulke informatie in een Orwelliaanse maatschappij of het Derde Rijk. Oneigenlijk gebruik van in computers vastgelegde gegevens kan geheel te goeder trouw zijn, maar toch schadelijke gevolgen hebben voor mensen.

Juist christenen dienen bij het ontwikkelen van en het gebruik van technische vindingen er weet van te hebben, dat het kwaad in een hoekje van het eigen hart op de loer ligt. Wie kent daarin zichzelf voldoende? Terughoudendheid en voorzichtigheid is daarom geboden.

Centralisatie

In de praktijk betekent dit, dat wij er verstandig aan doen niet alle gegevens op slechts enkele centrale plaatsen of systemen op te slaan. Verder is het niet verstandig om gegevens als ze niet echt nodig zijn tot in lengte van jaren in computergeheugens te bewaren. Orwell liet zien - bij hem vond dat plaats op het Ministery of Love' (Ministerie van Liefde, een aanduiding die het tegendeel inhield) - dat het bewaren van informatie over iedereen het regime in staat stelde met mensen te manipuleren. De partij wist alles wat Winston, de hoofdpersoon in '1984', ooit had gezegd. Het werd tegen hem gebruikt tot hij murw was en tot in het diepst van zijn gedachten geloofde dat 2-1-2 vijf is omdat de partij het zei. 'Iets is pas waar als ik denk dat het waar is, maar de partij denkt voor mij, dus ik aanvaard de gedachten van de partij'.

De derde wereld

In onze eeuw van communicatie en informatie waarbij satellieten worden gebruikt om berichten uit te wisselen en computers met elkaar te laten 'praten', is een boodschap met de snelheid van het licht overal ter wereld waar men er maar voor wil betalen. En dat laatste schept opnieuw een tegenstelling op onze wereld, waarvan een christen vindt dat deze door God is geschapen en dat daarin alle mensen voor God gelijk zijn. Het geeft aanleiding tot het kunnen beschikken over kennis en informatie door het rijke Westen, waarover de Derde Wereld niet beschikt. Opnieuw een kloof die snel groter wordt, want informatie is macht en informatie wordt opgeslagen in en verwerkt door computers.

Het is onze taak op te komen niet alleen voor de misdeelde op het gebied van voedsel, middelen en materiële mogelijkheden, maar ook wat betreft het kunnen delen in de ontwikkelingen van onze eeuw, de mogelijkheden van de informatica - waarmee het veld wordt aangeduid van computers en hun toepassingen in de breedste zin.

Juist voor onderwijs in de Derde Wereld kunnen computers in principe veel betekenis hebben; ze zijn klein en relatief goedkoop en de gebruiker kan daarmee op velerlei vakgebieden kennis en ervaring opdoen. Het zal een terrein worden, dat bij uitstek geschikt is om daarmee ook de verre naaste te dienen. Het is aan ons, dit privilege niet voor onszelf te houden. Let wel: ook hier geldt - zoals we al eerder opmerkten - dat computers slechts een deel van de werkelijkheid laten zien. Wij weten inmiddels dat ze nimmer mensen kunnen vervangen, ook geen gemotiveerde docenten. Aanvullend aan door mensen gegeven onderwijs kunnen ze - ook in verre landen - een grote dienst bewijzen.

Werkeloosheid

Toen wij spraken over de mens als verlengstuk van het systeem, in het bedrijf, het kantoor of de industrie, kwamen wij op voor een menswaardige automatisering, die van ons extra inspanning zal vergen. Dat is nog niet alles, want op macro-schaal, d.w.z. voor de samenleving als geheel, zal de automatisering grote gevolgen hebben. Reeds nu zien we grote verschuivingen in het soort arbeid. Soms gaat dit geleidelijk zoals in de landbouw, dan weer met massale ontslagen gepaard. Het valt niet te ontkennen, dat vooral daar waar wij de arbeidsprocessen kunnen omvormen in voor automatisering geschikte werkwijzen - administratieve taken, de industrie, routinearbeid - wij kunnen verwachten dat daar (grote) werkeloosheid ontstaat. Aan de andere kant zien wij een (nog) steeds groeiende behoefte aan deskundigen op het gebied van de informatica. Terecht is het de conclusie van een rapport van de Regering dat ons land daarin achterop loopt. We moeten evenwel vaststellen, dat werk, denkwerk, op dit gebied niet voor ieder is weggelegd. Velen zijn te oud om zich te laten omscholen, maar we moeten in alle eerlijkheid vaststellen dat ook niet ieder daarvoor de talenten heeft.

Door die verschuivingen in de maatschappelijke verhoudingen dreigt er nu enerzijds een vrij grote structurele werkeloosheid te ontstaan, terwijl er anderzijds een nieuw soort elite op komst is, die in staat is de machtsmiddelen van deze tijd, computers, te bedienen.

Opnieuw: het zijn uitdagingen aan ons, om systemen zó te ontwikkelen dat iedereen, op zijn eigen niveau, 'daarbij kan'. Het betekent een extra uitdaging voor die 'elite', om ervoor te zorgen dat ook anderen van de mogelijkheden van computers gebruik kunnen maken zonder dat van hen zeer ge­ specialiseerde kennis en kunde wordt gevergd.

Dat daarmee de problemen van de werkeloosheid van de baan zullen zijn is zeker niet waar. Maar dat hangt dan ook samen met een veel omvangrijker arbeids-ethos, waarbij wij zullen moeten leren anders met onze tijd om te gaan. Op zichzelf is het een prachtige gedachte, dat wij méér tijd zullen hebben voor het vervullen van allerlei taken in het Koninkrijk van God, in de kerk, als het maar niet zo is, dat de ene slechts dit mag en de ander alleen maar dat moet doen wat voor hem of haar overblijft.

Wij stelden in deze bijdrage veel aan de orde, wat ver uitging boven het analyseren van de invloed van de computer in onze maatschappij. Dat komt enerzijds omdat onze hele maatschappij zo ingewikkeld is geworden en de computer met alle geledingen daarvan te maken heeft. Anderzijds heeft dit ook te maken met het feit, dat wij geen enkel terrein willen overlaten aan degenen die Christus niet kennen en erkennen als Opgestane en Heer van de wereld waarin wij leven. Wij erkennen, dat wij met talloze anderen, christenen en niet-christenen op weg zijn naar een onbekende toekomst, vol onzekerheden, door de technische veranderingen van de laatste jaren zeer snel veranderend. Wij belijden tegelijkertijd dat die Toekomst niet onzeker is, omdat deze ligt in de handen van Hem die deze wereld niet heeft willen ontvangen uit de klauwen van de verleider toen Hij in de woestijn was en Hem alle koninkrijken werden aangeboden, maar deze wereld heeft gekocht door Zichzelf te geven.

Hij is het Die ook in een tijd die wel met Informatiemaatschappij wordt aangeduid alle macht heeft, aan Wie ook moderne machten zijn overleverd. Als christenen mogen wij van Zijn heerschappij getuigen. Als burgers van Zijn Rijk, dat komt en gekomen is, mogen wij niet toelaten dat mensen opnieuw geknecht worden en komen te vallen onder andere inachten dan alleen die van Hem. Een boek als '1984' is hiertoe een waarschuwing; aan ons is het de boodschap die het vervat te vertalen in de woorden van de Boodschap die de Bijbel ons brengt.

Wij hebben er nieuwe verantwoordelijkheden bij gekregen.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen