Verkondigen en vertalen

De getuigen van Jezus' leven, sterven, opstanding en hemelvaart gingen op Zijn bevel de wereld in om het heil te verkondigen en de blijde boodschap 'alle den volke' bekend te maken. Dat kon in principe betekenen, dat het evangelie vertaald moest worden, nl. in die gevallen, waarin men de cultuur- en taalgrens overschreed, waarbinnen het grieks nog gesproken werd.

Verkondigen en vertalen

We hebben in het vorig artikel gezien hoe in de Pinkstergeschiedenis door de Heilige Geest als het ware het model gegeven is: verkondigen betekent ook vertalen. Dat was kennelijk zo vanzelfsprekend, dat er niet veel woorden aan gewijd hoefden te worden. Hoewel het grieks algemene voertaal in het oostelijk deel van het romeinse rijk was, bleven allerlei volken hun eigen taal gebruiken. We lezen b.v. in Hand. 14 : 11, dat de bevolking van Lystre in het Lykaonisch sprak, toen men Barbabas en Paulus als goden beschouwde. In allerlei omstandigheden kon het verkondigen dus ook het vertalen van het evangelie inhouden. Men vond dat niet zo opzienbarend, dat daarover aparte berichtgeving nodig zou zijn. We kunnen dat des te beter begrijpen, als we ons realiseren, dat er al een ingrijpend vertaalproces ten grondslag ligt aan de tekst van het Nieuwe Testament. Immers, Jezus en Zijn discipelen spraken in hun alledaagse omgang met mensen de volkstaal van Palestina, het aramees. We kunnen aannemen, dat de beginnende verkondiging ook in die taal gebeurde. Toch hebben wij de tekst van het Nieuwe Testament in het grieks. Op de weg van de verkondiging zijn er dus momenten geweest, waarop de aanvankelijke prediking vertaald werd. Wij lezen b.v. dat Mattheus de 'woorden' van Jezus in het 'hebreeuws' (is aramees) schreef en dat ieder die naar vermogen vertaalde.

Behalve uit berichten van kerkvaderlijke schrijvers is dat vertaalproces ook op te lezen uit de tekst van het Nieuwe Testament zelf. In verscheidene teksten vinden we een woord voor vertalen: hermeneuein.

Dat woord betekent zowel vertalen als uitleggen. Het wordt b.v. gebruikt in verband met de glossolalie, de tongentaal (1 Cor. 12 : 30, 1 Cor. 14 : 5, 13, 27). We vinden in dat verband ook het woord 'dihermenutes': tolk, uitlegger. (1 Cor. 14 : 28.

Vertaling

Maar '(di)hermeneuein' wordt ook vaak gebruikt voor alledaagse vertaling. Soms is dat een vertaling van namen uit het ara­mees in het grieks (Joh. 1 : 43 Kefas: Petrus, Hand. 9 : 36 Tabitha: Dorkas, Joh. 1 : 42: Messias: Christus). In onze vertaling wordt de griekse vertaling van een aramees gegeven ook vaak rechtstreeks doorvertaald: Mat. 1 : 23 Emmanuel: God met ons, Mark. 15 : 22 Golgotha: Hoofdschedelplaats, Joh. 1 : 39 Rabbi: Meester, Joh. 9 : 7 Siloam: Uitgezonden, Heb. 7 : 2 Melchizedek: Koning der gerechtigheid, Hand. 4 : 36 Barnabas: Zoon der vertroosting, etc.

Een aantal malen vinden we ook vertalingen van aramese termen, die iets uit de cultuur van het jodendom uit de eerste eeuw aanduiden.

Een enkele keer is een aramese uitspraak van Jezus in de grondtekst van het Nieuwe Testament bewaard. Zie daarvoor het korte woord in Mark. 5 : 41: 'Tabitha kumi': 'meisje, sta op'. Bijzonder duidelijk is dit ook in het kruiswoord uit Markus 15 : 34: dat Jezus hier het aramees gebruikte wordt uit de reacties van de omstanders zichtbaar: ze verwarren Jezus' roep tot Zijn Vader (Elooi: Mijn God) met de persoonsnaam Eli.

Zoals vermeld, '(di)hermeneuein' betekent zowel vertalen als uitleggen. In die laatste betekenis komen we het woord b.v. tegen in Luk. 24 : 27, waar Jezus aan de Emmaüs-gangers uitlegt, wat van Hem in de Schriften vermeld staat.

Interpretatie

Verkondigen, vertalen, uitleggen. Drie woorden, die aangeven, dat het overzetten van een bericht uit de ene taal in de andere niet alleen een mechanisch gebeuren is, maar ook te maken heeft met de interpretatie door de vertaler. Vertalen is ook vaak het maken van een keus. Door voor de ene mogelijkheid te kiezen, en daarmee een andere ter zijde te stellen, geeft een vertaler in beginsel een uitleg van de tekst, die hij moet doorgeven. Daarmee is tevens de verantwoordelijkheid van het Bijbelvertaalwerk aangewezen.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen