Gods Heil en Gods Weg

Overwegingen bij de discussie over kruisraketten

Op woensdagavond 7 maart sprak de synode van de Gereformeerde Kerken zich met 55 tegen 18 stemmen uit tegen eventuele plaatsing van kruisraketten in Woensdrecht. Deze vergaande uitspraak heeft, zoals te verwachten was, èn in de kerken èn in politieke kringen heel wat stof doen opwaaien. Hoewel het onderwerp als zodanig niet op de agenda van de hervormde synode, die deze week in Driebergen gehouden wordt, voor komt is toch te verwachten dat ook daar wel op één of andere wijze een mogelijkheid gevonden wordt om beraad te hebben over het vraagstuk van de kruisraketten, dat de gemoederen thans zozeer bezig houdt. Me dunkt dat er zeer fundamentele bezwaren zijn in te brengen tegen de motieven, die aan de besluitvorming op de gereformeerde synode ten grondslag liggen. Wat mij betreft zulke fundamentele bezwaren zelfs, dat genoemde besluitvorming als onkerkelijk, want onbijbels moet worden afgewezen.

Gods Heil

In 1978 sprak de synode van de Gereformeerde Kerken in Zwolle uit: massavernietigingswapens en -methoden en de bewapeningswedloop zijn in strijd met Gods heil voor deze wereld, en dus uit den boze'. Geen weldenkend mens, laat staan een bijbelsdenkend christen zal tegen deze uitspraak bezwaar kunnen maken. Hoe zou Gods heil op één of andere wijze te verbinden zijn met massavernietigingswapens. Maar dat geldt dan ook voor alle wapens, voor alle geweldoefening. Het geldt om zo te zeggen voor de nucleaire wapens tot en met de pijl en boog. Wapens hebben te maken met onheil. Wapens hebben dan ook te maken met menselijke schuld, met menselijk leven, dat vanaf het paradijs niet meer van-nature strookt met Gods bedoelen. Maar daarom is het ook een volstrekte misvatting om Gods handelen in deze wereld uitsluitend te typeren met licht, liefde, verzoening. Dat doen heils-idealisten. De Schrift laat ook andere tonen horen. 'Hoe lang Heere, zult Gij eeuwig toornen? Zal Uw ijver als vuur branden? Stort Uw grimmigheid uit over de heidenen, die U niet kennen en over de Koninkrijken die Uw Naam niet aanroepen.' (Psalm 79 : 5 en 6). Of, om nog een Schriftplaats te noemen: 'Ik formeer het licht en schep de duisternis; Ik maak de vrede en schep het kwaad - het onheil - , Ik de Heere, doe al deze dingen.' (Jes. 45 : 7). God is een God van Heil, jawel, maar Hij is ook een God van oordeel en gericht. Nu is het niet aan ons om Zijn oordelen óver te nemen, om die te voltrekken. Maar er is aan Gods handelen ook de voor ons vaak raadselachtige, maar tegen de achtergrond van onze menselijke schuld alleen maar te beamen kant van Gods oordeel in deze wereld.

Enige tijd geleden was in het blad 'In de Waagschaal' een discussie tussen prof. dr. F. O. van Gennep en prof. dr. H. Jonker. Ik herinner mij ervan dat prof. Jonker toen stelde dat het in de Schrift gaat om 'in tenebris lux', licht in de duisternis, en niet om 'post tenebris lux', licht na de duisternis. In déze bedeling zal er geen tijdperk aanbreken van louter licht, heil, vrede. Wèl is het licht opgegaan in onze duisternis, in de duisternis van deze wereld. God laat de lichtflitsen van Zijn heil in duistere harten opgaan en in de duisternis van deze wereld schijnen. Maar de duisternis wijkt pas definitief in de nieuwe bedeling.

Gods weg

Daarom gaat het niet alleen om Gods heil maar ook om Gods wèg met mens en wereld. Het gaat ook om de geschiedenis, waarin God Zijn weg gaat, op voor ons ook vaak ondoorgrondelijke wijze. Het gaat inderdaad op het Rijk aan van vrede en gerechtigheid in de nieuwe bedeling, die van Hém komt. Maar op weg naar die toekomst is Gods weg in de zee en Zijn pad in diepe wateren (Psalm 77 : 20).

In dit licht bezien hebben de gereformeerde vaderen ook verzet aangetekend tegen de dopersen, als het met name ook ging om de plaats van de overheid. De kerk mag en zal profetisch het heil uitzeggen voor mens en wereld en zal ook aanduiden wat onheil brengt. Maar de overheid heeft een eigen verantwoordelijkheid om in de duisternis van de tijd, van de wereld te handelen. In een wereld waar louter heil, licht en vrede en doperse utopie is; maar in een wereld, waarin toch geregeerd moet worden, om de machten te beteugelen. Vanuit een gereformeerde visie op mens en wereld kan daarom ook geregeerd worden, vanuit een doperse visie niet en nooit. Dopersen kunnen niet regeren, ze kunnen alleen maar protesteren. Eenzijdig vanuit een heils-utopie is men per uiterste consequentie actief en aggressief tegen de overheid, die alleen maar een sta-in-de-weg is op weg naar het heil. De gereformeerde vaderen hebben daarom weliswaar de wapenen nooit gezegend maar ze hebben het doperse pacifisme ook afgewezen, omdat dat op andere wijze onheil brengt in een gebroken wereld, waar dagelijks de consequenties zichtbaar zijn van het feit dat het hart van de mens boos is.

Concreet

De uitspraak van de gereformeerde synode van 1978 dat massavernietigingswapens niet bij Gods heil voor deze wereld horen is juist. De uitspraak, die nu gedaan is, namelijk dat de kruisraketten niet geplaatst moeten worden is dopers. Het is een politieke uit­spraak, die door degenen die ze deden niet verder gedragen behoeft te worden. De gereformeerde synode zou consequent geweest moeten zijn en hebben moeten zeggen dat, op grond van de uitspraak van 1978 alle wapens afgeschaft moeten worden, met ingang van heden. Nu heeft ze een politieke uitspraak ad-hoc gedaan, gericht op de besluitvorming, die in het parlement moet plaats vinden. De gereformeerde synode heeft miskend dat de geschiedenis één groot gevecht laat zien van machten; dat de geschiedenis doordrenkt is van bloed en tranen. De wapenen de wereld uit? De machten gaan verder! En daarom kan het ook een politieke afweging zijn om te bewapenen, vanwege de machten.

Gelovigen maken in hun leven soms dingen mee, die niet met Gods Heil te rijmen zijn, maar wel met Gods weg te maken hebben. Zo is het ook in het leven der volkeren. De politicus zal op die weg nooit vanuit een heilsutopie kunnen handelen maar in de realiteit van de contemporaine geschiedenis beslissingen moeten nemen, die op afwegingen berusten. De gereformeerde synode heeft de politici nu in geweten gebonden, als men tenminste ambtelijk gezag wil toekennen aan de synodeuitspraak. Maar dit spreken van de gereformeerde synode was dan ook geen ambtelijk, want profetisch spreken; het was spreken vanuit een dopers zicht op de wereld. Pijnlijk ernstig was de opmerking van één van de gereformeerde synodeleden (ds. J. van Drie), die in het principiële meningsverschil, dat op de gereformeerde synode aan het licht trad vroeg of diegenen, die hier zo diametraal tegenover elkaar staan, wel op zoek zijn naar dezelfde God. Hij zei erbij: 'zeg mij welke politiek u voert en ik zal u zeggen wie uw God is'. Was hiermee niet ten principale gezegd dat de gereformeerde synode in meerderheid een politieke beslissing nam? En dat die beslissing bepaald werd door wat men onder heil verstaat?

Te ver

Als de hervormde synode zich óók over deze kwestie buigt moge ze wijzer zijn. Als de hervormde synode zich zó zou uitspreken als de gereformeerde synode deed kan de brede beraadsgroep waartoe op een vorige synode besloten werd, wel meteen ontbonden worden. Ook de hervormde synode heeft zich weliswaar - al in een eerder stadium - uitgesproken tegen gebruik en bezit van kernwapens. Er ligt een immense verantwoordelijkheid voor politici, juist ook voor politici die van Gods Heil weten, om wegen te vinden om de schrikwekkende wapens, die onze wereld bevat, terug te dringen. Maar politici doen dat in een wereld, waar machten van allerlei aard huis houden en waar zij er nooit met schone handen afkomen. Heilsidealisten houden schone handen. Politici echter hebben de voorbede van de kerk wel zeer nodig. Een kerk, die zich vandaag zo concreet politiek uitspreekt als de gereformeerde synode deed, gaat 'een brug te ver'.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen