'Ervaren Waarheid'

Op 27 januari 11. nam prof. dr. H. Jonker afscheid als kerkelijk hoogleraar aan de theologische faculteit te Utrecht met een rede, getiteld 'Het derde oog', de theologische rede als orgaan van de practische theologie. Het afscheid viel samen met zijn vijfentwintig jarig jubileum als hoogleraar. Ter gelegenheid van dit alles werd aan prof. Jonker een boek aangeboden, samengesteld door vrienden. De titel van het boek is 'Ervaren Waarheid'. Met deze titel heeft de redactie - dr. J. H. v. d. Bank, drs. M. J. G. V. d. Velden en drs. J. Visser - het levenswerk van prof. Jonker in theologisch opzicht willen typeren. In het voorwoord wordt gezegd:

'In de titel van dit boek hebben we gepoogd aan te geven hoe je werkt en staat in dit wijde vakgebied waar je voortdurend de ervaren werkelijkheid en de verkondigde Waarheid elkaar ziet ontmoeten en je met hartstocht zoekt naar de wegen waarop de waarheid werkelijkheid zou kunnen worden. Het zal je niet verwonderen, dat het beeld van het reizeng daarbij ons boeit. Je reist graag en veel, maar op een heel eigen manier. Je zoekt onbekende gebieden en niet geijkte wegen. Daar trek je doorheen en telkens sta je stil, laat het landschap, de mensen, de geschiedenis op je inwerken - want dat doet de werkelijkheid - en probeert dan daarin de Waarheid te horen, die ontdekt en bevrijdt en perspectief biedt, omdat ze ons verrassenderwijs gegeven is. Van dit reizen heb je verteld in je boeken, artikelen en reflexen.

Reizen is voor jou geen hobby, maar een attitude. Zo sta je in het landschap van de theologie. Ook daar ga je op reis, soms ver over de grens, omdat praxis overal is. Ook daar ga je op wegen, die niet van je verwacht worden en exploreer je nieuwe gebieden om werkelijkheidsaspecten te ontmoeten in het licht van de Waarheid. Want je vergeet niet waar je vandaan komt - de verkondiging van de Waarheid - en waar je naar toe moet: de verwerkelijking van de Waarheid in de praxis. Die waarheid is voor jou het heilsgeheim van Gods genade in Jezus Christus, zoals dat is uitgedrukt in het gereformeerd belijden van de kerk die je dient. Dit belijden draagt en karakteriseert je.'

De bundel bevat de volgende bijdragen:

Dr. J. H. van de Bank Uitdaging en verwerking, een levensbeeld.

Dr. C. Aalders De spiritualiteit in het pastoraat.

Dr. A. van Brummelen Van Oosterzee en de hedendaagse homiletiek.

Prof. dr. J. M. Hasselaar e. a. Een interview (J. M. Hasselaar in gesprek met H. Jonker).

Dr. J. S. Hielema Hoe denken evangelische christenen in Noord-Amerika over 'pastoral counseling'? Een kritische beschouwing.

Prof. dr. Otto J. de Jong Afstuderen is doorstuderen.

Prof. dr. H. W. de Knijff Communicatie en communio.

Mr. J. F. van Maanen Pastoraat en de electronische media.

Dr. Jac. J. Rebel De pneumatologische dimensie in het pastoraat.

Prof. dr. J. Veenhof Charismata - bovennatuurlijk of natuurlijk?

Drs. M. J. G. van der Velden Pastorale aspecten van de liturgie.

Prof. dr. J. Visser Een kwart-eeuw pastoraal-theologische bijscholing.

Dr. W. Zijlstra Godsdienst en ekklesiogene neurose.

P. M. W. van der Schans Bibliografie prof. dr. H. Jonker.

Prof. dr. H. Jonker Het Derde Oog, afscheidscollege.

Het is duidelijk dat de artikelen overwegend een sterk theologisch karakter dragen, betrekking hebbend op het vakgebied van prof. Jonker, de praktische theologie. In theologische organen zal deze bundel dan ook ongetwijfeld een theologische beoordeling krijgen. We geven hier geen bespreking maar laten slechts enkele aspecten van dit boeiende boek volgen, die ook voor onze lezerskring van belang zijn.

Levensbeschrijving

In het eerste hoofdstuk geeft dr. J. H. v. d. Bank een levendig levensbeeld van prof. Jonker. Geboren in Kampen; met het gezin verhuisd naar Zwolle, waar het gezin meeleefde met de Gereformeerde Kerk maar zich méér aangetrokken voelde tot de hervormd-gereformeerde evangelisatie Elim met ds. P. Zandt als mentor (vader Jonker was zijn catechisant, grootvader Jonker zijn ouderling); en uiteindelijk via de onderwijzersacte ter studie in Utrecht, met daarna als praktische loopbaan: dominee in Molenaarsgraaf, Bodegraven en Amsterdam en tenslotte hoogleraar te Utrecht.

Van de Bank laat niet ongemeld de invloed van grootvader Jonker, die van oorsprong onkerkelijk was 'maar onder een ernstige prediking in het hart werd gegrepen, zodat hij tot God bekeerd werd en daarvan getuigenis aflegde aan ieder met wie hij in geestelijk gesprek raakte'. Gedurende de helft van zijn negentigjarig leven was hij ouderking van de hervormde gemeente van IJsselmuiden, o.a. dus bij ds. P. Zandt. Prof. Jonker typeerde hem later als 'een reformatorisch gelovige met Kohlbruggiaanse inslag', die 'menselijke vroomheid, waarop sommige gelovigen zich laten voorstaan op felle en vaak humoristische wijze hekelde'.

Toen ds. Jonker op 9 januari 1944 in Molenaarsgraaf bevestigd was (door ds. K. J. v. d. Berg met de tekst uit Joh. 1 vers 6: 'Er was een mens, van God gezonden, wiens naam was Johannes'), zei grootvader Jonker in een toespraak - hij voelde zich als ouderling overigens niet gerechtigd om aan de handoplegging deel te nemen-: 'Geachte prediker, wees ootmoedig en klein om de grootheid Gods te brengen en niet uzelf'; en de gemeente vermaande hij, wanneer ze iets tegen hun herder zouden hebben, het niet 'te boodschappen op de straten van Askelon', maar het hemzelf te zeggen.

Getuigenis

Het artikel van dr. v. d. Bank in dit boek herinnert ons verder aan de bewogen dagen rondom het Getuigenis (1971), dat door prof. dr. G. C. van Niftrik, dr. W. Aalders, prof. dr. G. P. v. Itterzon, prof. dr. A. A. van Ruler (en na diens overlijden mevr. J. A. V. Ruler-Hamelink) en ondergetekende werd opgesteld om verzet aan te tekenen tegen 'een verpolitisering en vermaatschappelijking van het Heil' . We worden nog weer eens herinnerd aan de dagen, waarin het hele theologendom ten strijde trok tegen wat vanuit het hart van het Evangelie werd gezegd. Van Niftrik is er naar de mens gesproken aan onderdoor gegaan. Prof. Jonker heeft vooral moeite gehad met zijn oud-collega Buskes, die het meende te moeten opnemen voor hen, die door het Getuigenis bestreden werden. Zelf heb ik mijn ervaringen gehad met de Groninger godgeleerden.

In ieder geval werden echter 70.000 adhesiebetuigingen gezonden aan de heer Mackaay, toen nog woonachtig in Utrecht, thans in Veenendaal. Kenmerkend voor wat onder het volk leefde. Het Getuigenis was - om zo te zeggen - geen zaak van de theologen alleen, het was een zaak van het volk. Het volk reageerde en de zaak waarom het ging is ook vandaag actueel.

Theologie en gemeente

Wat de andere bijdragen uit dit boek betreft noem ik nog één facet, namelijk de verhouding van theologie en gemeente. Het behoeft eigenlijk geen vraag te zijn of theologie wel aansluiting moet vinden bij de gemeente en zeker niet of de theologie tot levende aktualiteit moet worden in het pastoraat. Toch wordt in enkele bijdragen juist een appèl gedaan - een ontdekkend appèl - op de beoefenaars van de theologie om gericht te zijn op de gemeente.

Dr. C. Aalders met name schrijft een boeiend artikel over 'de spiritualiteit in het pastoraat'. Hij zegt dat er in de kerk een doorlopende spanning is geweest tussen haar officiële 'leer' en wat dr. J. H. Gunning jr. noemde 'het geloof der gemeente'. Aalders zegt:

'De gelovigen worden in hun geloofsdenken en -voelen, veelal door geheel andere impulsen gedreven en beheerst, dan de officiële dogmatiek. Ze gaan ook heel anders om met de bijbel en met de symboliek, dan de theologen plegen te doen. Ik geloof niet dat de theologie gemist zou kunnen worden. Maar ik geloof wel, dat ze al heel vroeg in de griezelige ban is gekomen van de rationalistische vakmatigheid, die eindeloos ver afstaat van het levende en adembenemende Geheim van de christelijke "oer-ervaring", namelijk het Evangelie van Jezus Christus. (...) Het zijn helaas de Godgeleerden, die elkaar in dunne en dikke boeken de mantel uitvegen, die elkaars denkwerk doorstrepen en verdoemen, omdat ze hun eigen denk- en schrijfwerk een soort eeuwigheidswaarde toedichten. En het griezeligste is, dat de herders er hun schapen mee infekteren. Dat het beeld van de kerk zo uitermate ongeloofwaardig is geworden, is, naar ik vrees, vooral aan de theologen te wijten.'

Eenzijdig? Toch bevat deze uitspraak een diepe kern van waarheid. Dr. Aalders wijst dan op de waarde van de bevinding, een woord stammend uit de nadere Reformatie, waarin de gemeente zich verzette tegen 'het rationalisme en dogmatisch formalisme van de officiële theologen', in een benadrukking van 'het ingekeerde leven'.

De Heilige Geest

Van groot belang is in dit verband ook de bijdrage van dr. Jac. J. Rebel over 'de pneumatologische dimensie in het pastoraat'. Hij zegt dat het opmerkelijk en teleurstellend is, dat de pneumatologie (de leer aangaande de Heilige Geest) nog zo weinig betrokken wordt in de theologische bezinning op en in de praktijk van de zielszorg.

In de zielszorg is vaak sprake van 'christologische eenzijdigheden'.

Het 'met kracht gesterkt worden door de Geest in de inwendige mens' is er niet alléén op gericht, dat Christus door het geloof in onze harten woning maakt, maar ook dat de mens 'vervuld wordt tot al de volheid Gods'. Rebel bepleit dan ook het theologisch belang van de leer van de Heilige Geest voor de praktische theologie en daarin voor het pastoraat.

Daarmee sluit ik de aankondiging van dit mooie boek af. Ik gaf er een enkel facet van door. Hoezeer praktische theologie ook, door de loutere aard ervan al, gericht is op de praktijk van het ambtswerk, in de zielszorg, het is verkwikkend dat in dit boek zo naarstig wordt gezocht naar wegen om inderdaad vanuit de theologie de gemeente te dienen, om theologie in de uitwerking naar de gemeente ook voluit een Geest-elijke zaak te doen zijn.

Theologie is 'Godzeggen'. Wat zou theologie nog waard zijn als ze niet gericht was op het werk van de Vader de Zoon en de Heilige Geest en van deze drieënige God uit ook dienstbaar zou zijn aan de gemeente! Dan wordt theologie steriel, studeerkameraangelegenheid. Gelukkig klopt in dit boek echter de ader van een Geest-doorademde theologie.

Prof. Jonker, proficiat met dit boek. Het is een waardevol blijk van waardering voor uw arbeid, maar daarbovenuit voor die theologie, die bepaald wil zijn door Woord èn Geest.

N.a.v. dr. J. H. v. d. Bank e.a., Ervaren Waarheid, uitgave Callenbach, Nijkerk, 192 pag., ƒ 34, 50.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen