Ambtsdragersvergadering over 'Samen op Weg?'

Ir. J. van der Graaf uit Huizen gaf op woensdag 25 april jl. in gebouw 'De Voorhof' in De Bilt tijdens een ontmoetingsbijeenkomst voor 160 ambtsdragers uit de wijde omgeving van Amersfoort een overview van de ontwikkelingen rondom 'Samen op Weg'.

Nadat ds. B. J. Wiegeraad uit De Bilt als gastheer de avond had geopend, schetste ir. Van der Graaf eerst nog eens de geschiedenis van het samen-op-weg-proces en de huidige stand van zaken. Na 1886 trokken de Hervormde en de Gereformeerde kerk gescheiden op. In de Tweede Wereldoorlog was er incidenteel contact, maar het eerste gestructereerde contact stamt uit 1952. In dat jaar kreeg in beide kerken een deputaatschap van zeven personen tot taak 'elkaar te verkennen en hierover te rapporteren aan de synode'. De officiële geschiedenis van 'Samen op Weg' begint in 1962 met de 'Beweging van de achttien'. In het begin van de zeventiger jaren was het enthousiasme van deze beweging echter al weer gedoofd. Intussen waren wel enkele Hervormde en Gereformeerde gemeenten in federatief verband samengegaan. In 1972 werd de eerste combi-synode gehouden en in 1973 werd de 'Raad van Deputaten Samen op Weg' in het leven geroepen, tezamen met een viertal werkgroepen: Kernen van belijden, Organisatie en financiën, Samenwerking plaatselijk vlak en Kerkordelijke aangelegenheden.

In 1979 werd op de combi-synode besloten de resultaten van de voortgaande bezinning op de combi-synode van 1982 aan de orde te stellen. Op deze combi-synode 1982 legde de 'Raad van Deputaten Samen op Weg' het volgende activiteitenschema voor:

- in 1983 zou op classicaal niveau moeten worden gesproken tussen Hervormden en Gereformeerden;

- in 1984 moet een ecclesiologische consensus worden bereikt;

- in 1985 dienen de kerkelijke vergaderingen hierover te worden geraadpleegd;

- in 1986 zou een intentieverklaring door beide kerken moeten worden gegeven dat zij in staat van hereniging zijn, een en ander met de ecclesiologische consensus als acte.

Begin 1983 hebben de Hervormde en Gereformeerde synode met een merkwaardige stemmenverhouding het voorstel van de combi-synode 1982 geratificeerd. Immers is er in de Gereformeerde kerken op het synodale vlak nauwelijks tegenstand, terwijl in de Hervormde kerk de bezwaren in versterkte mate naar voren komen.

Er zijn thans 100 gemeenten waar Hervormden en Gereformeerden federatief samenwerken. 'Samen op Weg' komt het beste van de grond in de 'diasporagegebieden' (de provincies Noord-Brabant en Limburg) en in de IJsselmeerpolders. Probleemgebieden zijn:

a. de grote-stad-situatie;

b. de Hervormde gemeenten waarin nog het oude modernisme van de vorige eeuw leeft;

c. de Herv.-Geref. gemeenten.

Ir. Van der Graaf lichtte vervolgens toe waar de bezwaren van de Hervormd-Gereformeerden liggen tegen 'Samen op Weg'. In 1976 heeft het hoofdbestuur van de Gereformeerde Bond een verklaring uitgegeven, waarin zij zegt ten aanzien van het functioneren van de belijdenis de nagestreefde eenwording niet te kunnen begeren. De conclusie van het hoofdbestuur was dat eenwording van de Hervormde en de Gereformeerde kerk geen versterking zal betekenen van de prediking van Schrift en Belijdenis die door de Gereformeerde Bond wordt voorgestaan.

In 1979 zag opnieuw een verklaring van het hoofdbestuur het licht, waarin onder andere werd gesteld dat de Hervormd-Gereformeerden in gewetensnood zullen raken als een situatie ontstaat waarin de nieuwe, gefuseerde kerk de Gereformeerde belijdenis en de kerkorde zullen hebben losgelaten. Ook werd geconstateerd dat samenwerking op plaatselijk vlak moeilijk is, omdat men eikaars prediking niet meer verstaat. De maatschappij-kritische inslag van de prediking bij de Gereformeerden staat haaks op de Schriftuurlijk-bevindelijke prediking van Schrift en belijdenis. Het hoofdbestuur van de Gereformeerde Bond wees er in 1979 op dat het voor de eigen verantwoordelijkheid van de kerkeraden ligt of en waarover zij het gesprek met de Gereformeerden over 'Samen op Weg' zullen aangaan. Daarbij zullen vragen die het hart van het geloof raken een toets dienen te blijken van wat 'Gereformeerd-zijn-naar-de-belijdenis' waard is.

De slotconclusie van de verklaring van 1979 was, dat het hoofdbestuur haar conclusie van 1976 wenste te handhaven, zulks uit beduchtheid voor een samengaan waarin de reformatorische belijdenis wordt losgelaten ten gunste van een 'evangelische' kerk die niet meer staat in de lijn van de Reformatie.

Ir. Van der Graaf ging vervolgens in op datgene wat typerend is voor de aardverschuiving die zich de laatste decennia binnen de Gereformeerde kerken heeft voltrokken. Immers: omdat de Gereformeerden in 1948 de basisformule van de Wereldraad van Kerken te vaag vonden, traden zij niet toe. Uitgerekend in de zestiger jaren deden zij dit echter wèl, toen de Wereldraad radicaliseerde, vanuit de theologische achtergrond dat we in een verzoende wereld leven, die we alleen nog maar beter behoeven te maken... een horizontaal gerichte theologie dus, waarin het gaat om een betere mensheid. De enorme verschuiving binnen de Gereformeerde kerken komt onder andere tot uitdrukking in de wijze waarop men is gaan participeren in de Wereldraad van Kerken.

Ir. Van der Graaf wees erop, dat Groen van Prinsterer de Gereformeerde gezindheid binnen en buiten de Hervormde kerk bepleitte, op basis van binding aan de belijdenis. Groen van Prinsterer was in zijn uitspraak onbekrompen (royaal, breed Gereformeerd denkend) en ondubbelzinnig.

Voor wat betreft het bereiken van een ecclesiologische consensus stelde Groen, dat buiten de leer van de om niet verleende genade die de Heere Jezus Christus belijdt als waarachtig God en waarachtig mens en die Zijn dood aanvaardt als de volkomen verzoening van al onze zonden, er voor ons geen Gereformeerde kerk is... ja, zelfs geheel geen kerk.

'Als we de huidige prediking hier naast leggen is veel prediking ontzonken aan deze leer van de vrije, soevereine genade', aldus ir. Van der Graaf.

De heer Van der Graaf vroeg zich af of Groens ideaal zichtbaar wordt in 'Samen op Weg'.

Immers gaat het bij de samensprekingen anno 1984 om andere zaken dan de zaken waarom het ging toen men in de vorige eeuw uiteenging. Thans is helaas zeer weinig zichtbaar van de Gereformeerde gezindte en gezindheid die Groen van Prinsterer voor ogen stond.

Aan het eind van zijn referaat wees ir. Van der Graaf op de volgende struikelblokken in het samen-op-weg-proces zoals zich dat thans ontwikkelt:

- Het begrip 'vaderlandse kerk' stuit binnen de Gereformeerde kerken op grote weerstanden. Echter moeten wij de vaderlandse kerk blijven zien als de kerk van Gods trouw en erbarmen, de kerk waarin God ons door middel van de vaderen onverdiend veel heeft geschonken tot op de dag van vandaag toe.

- De Gereformeerde kerk heeft de Nadere Reformatie grosso modo overgeslagen om te komen tot een neo-calvinisme. Vergeten wordt, dat de Nadere Reformatoren bevindelijk veel hebben geleden aan de nood van de kerk. De Nadere Reformatie Iaat geen triomfantelijk kerkbegrip toe. Dit kunnen we van de Nadere Reformatie leren en zullen we in 'Samen op Weg' hard nodig hebben.

- De Gereformeerden hebben 'im grossen und Ganzen' ook Kohlbrugge overgeslagen, die de belijdenis van de rechtvaardiging van de goddeloze predikte.

- Ook Hoedemaker is van Gereformeerde zijde genegeerd. 'Samen ziek, samen gezond', zei Hoedemaker.

'Belijden we vandaag nog dat we samen ziek (d.w.z. schuldig voor God) zijn? ', aldus Van der Graaf. Of vinden we eigenlijk dat we thans eindelijk een 'kerk naar buiten' hebben, maar waarin de prediking bloedarmoede lijdt?

Ir. Van der Graaf riep tenslotte op tot gemeenschappelijke verootmoediging voor de Heere. Dit is de enige weg om Kerk te zijn naar Schrift en belijdenis.

Na de inleiding werden aan de spreker vele vragen gesteld door de in De Bilt vergaderde ambtsdragers.

We noemen er hier enkele:

Denken we niet te veel vanuit de synode en moeten we niet liever terug naar de plaatselijke kerk?

Ir. Van der Graaf merkte op, dat we inderdaad wel eens te veel over de kerk en te weinig over de gemeente spreken. Anderzijds moeten we bedenken dat we een presbyteriaal-synodaal kerksysteem hebben. De nadruk zal dus zowel op de gemeente moeten liggen als op het verband van de gemeente in de gezamenlijke kerk.

Als in 1986 'Samen op Weg' doorgang vindt, is dan ooit nog de eenwording met de rooms-

katholieke kerk te keren?

Spreker wees erop, dat de bredere oecumene, ook met Rome, op de achtergrond van het streven van 'Samen op Weg' een overduideUjke wens is.

Als bepaalde gemeenten in 1986 niet meegaan, heeft dit dan gevolgen voor de kerkbouw?

De inleider merkte op, dat de kwestie van de kerkehjke goederen een zeer heet hangijzer zal worden. Overigens kan niemand vooralsnog een zinnig antwoord op deze vraag geven. Het hoofdbestuur van de Gereformeerde Bond heeft een commissie in het leven geroepen, die hierover een juridisch advies zal opstellen. Alvorens de Gereformeerde Bond 'zó maar' de Hervormde kerk voortzet, zal er nog heel wat jurisprudentie moeten verschijnen.

Wat voor soort kerk moet de kerk van 1986 worden?

Ir. Van der Graaf is van oordeel dat de ecclesiologische consensus er niet zal komen. Men zal komen tot een 'gevoelen inzake het kerk-zijn', waarin consensus en dissensus (d.w.z. wat bindt en verdeelt) verwerkt zijn. Voorlopig zal het niet verder komen dan een federatie van kerken, die gepaard gaat met grote weerstanden met name in de Hervormde kerk. Men zal trachten 'Samen op Weg' langs de weg van de geleidelijkheid doorgang te doen vinden.

In hoeverre moeten de Hervormd-Gereformeerden meedoen aan de gesprekken?

Van der Graaf meent, dat we de bezinning niet moeten laten plaatsvinden zonder ons, maar dat we wél moeten spreken over het wezen van het kerk-zijn.

Zou de Gereformeerde Bond wellicht contact moeten opnemen met de verontrusten in de Gereformeerde kerken?

De heer Van der Graaf acht de verontrusting in de Gereformeerde kerken nog onvoldoende uitgekristalliseerd om zo'n gesprek aan te gaan.

Indien het samengaan van beide kerken wordt geforceerd, scheidt de Gereformeerde Bond zich dan af?

Van der Graaf acht het noodzakelijk om, juist vanuit ons ambt, op onze post te zijn tot aan de grenzen toe. Daarbij mogen we bidden of de Heere onze vaderlandse kerk niet alleen wil bewaren, maar ook vernieuwen.

Kan een Gereformeerde Bondsgemeente wel eens in een isolement worden gedrongen?

Spreker meent dat dit inderdaad kan geschieden. 'In Samen op Weg' wil men momenteel de centrale kerkeraden afschaffen, hetgeen inhoudt dat elke wijk zelfstandig wordt en dat de classis als overkoepelend orgaan gaat functioneren van alle wijkgemeenten. We zullen ons hiertegen moeten verzetten in verband met het samen-kerkzijn.

Hoe zal in de nieuwe kerk artikel 10 van de kerkorde ('in gemeenschap met de belijdenis') een plaats krijgen?

De inleider merkte op, dat de Gereformeerden altijd een kerkelijk leven hebben voorgestaan in stringente binding aan de belijdenis der vaderen. Thans wil men lichtvoetig over artikel 10 heenstappen, terwijl hierover in de Hervormde kerk zo veel te doen is geweest.

Ir. Van der Graaf wees er aan het slot van de ambtsdragersvergadering op, dat slechts 25% van de onlangs bij een NCRV-enquête ondervraagden weet wat 'Samen op Weg' is. Het merendeel van de gemeenten loopt er niet warm voor. Het is nodig, dat we elkaar opscherpen in de gemeenten via kerkblad, gemeenteavonden enz. Ook op de kerkeraadsvergaderingen zal regelmatig moeten worden gesproken over wat in 'Samen op Weg' aan de orde is, opdat ieder moge onderkennen wanneer een evangelische kerk gaat ontstaan met een vage conceptie van belijden, een kerk dus die niet meer staat in de traditie met de Reformatie.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen