Prediking en het leven van iedere dag! (4)

Hoe dient de prediking te zijn? Naar onze diepste overtuiging: verticaal-horizontaal. Men mag ook zeggen: voorwerpelijk-onderwerpelijk. In het kader van ons onderwerp passen de woorden 'verticaal-horizontaal' beter. Helaas treffen wij soms in onze tijd óf een louter verticale-óf een louter horizontale prediking aan. Een zekere eenzijdigheid valt zowel rechts als links niet te ontkennen. Aan de ene kant een zich alleen concentreren op het innerlijk, aan de andere kant een zich louter oriënteren op het hier én nu. Ongenuanceerd gezegd: de verticale prediking heeft alleen aandacht voor het hiernamaals, de horizontale verkondiging voor het hiernumaals. Omdat de zuiver verticale prediking buiten het bestek van ons onderwerp valt, willen wij ons verder bezighouden met de louter horizontale verkondiging.

Gedachtengang

Welke gedachtengang schuilt er achter de horizontale prediking die ons in de laatste decennia zo kopschuw heeft gemaakt? Wel, men verwijt de 'vaderen', dat zij in hun prediking al te veel aandacht hebben gegeven aan het persoonlijk karakter van het heil. Alles cirkelde om de vraag: hoe wordt ik rechtvaardig voor God? Tengevolge hiervan lette men te veel op God en op zichzelf en te weinig op de wereld. De enkeling stond al te centraal en de relatie waarin de enkeling stond kwam niet aan bod. In de prediking viel alle accent op de kerk, maar de wereld liet men voor wat deze was. De Schrift had men verkeerd gelezen. Wat tijdgebonden was, had men voor eeuwigdurend geldig gehouden. De Schrift was niet van kaft tot kaft Gods Woord. Door een onjuiste Schriftopvatting had men te weinig oog voor de situatie van het heden als (ook) voor de openbaring van Gods wil en inspiratie door de Heilige Geest in het hier en nu. En als in de prediking dan aandacht werd besteed aan de structuren dan waren het de micro-structuren, die van de kleine mens in zijn kleine situatie. Maar men had geen oog voor de macro-structuren, de grote verhoudingvan volkeren en rassen in wereldverband. De aanhangers van een zuivere horizontale prediking zeggen: 'het mag dan juist zijn dat Luther in zijn tijd sterke nadruk gelegd heeft op de rechtvaardiging van de goddeloze, maar vandaag moeten wij de handen uit de mouwen steken en ons inzetten voor recht en gerechtigheid onder de mensen'.

'Nieuwe Reformatie'

Het zal ons duidelijk zijn, dat het uitdragen van bovenstaande gedachten en het accent daarop leggen in de prediking, het christendom totaal zal veranderen. Zelfs zó zal veranderen dat het niet meer als christendom herkenbaar zal zijn. Het zal inderdaad betekenen het einde van het conventionele of traditionele christendom, deze zgn. 'nieuwe reformatie'. Waarom is deze omkering nodig? Omdat - volgens sommige theologen - de wereld en de mens zodanig zijn veranderd dat de boodschap van vrije genade het niet meer 'doet'. Het persoonlijk heil dient achtergesteld te worden bij het ten volle deelnemen aan het leven waarin men staat. De gemeente moet bij de vleespotten van Egypte vandaan en een Exodusgemeente, een volk Gods onderweg worden dat de tocht door de woestijn maakt, waarin niets vaststaat, maar de belofte van het nieuwe land wenken. Het nieuwe land d.i. dan het rijk Gods dat door ons hier en nu zou moeten worden gerealiseerd. Alles moet daarvoor ingezet worden. Wij moeten... wij zullen het klaren! Het gaat om het waarachtig mens-zijn in deze wereld. Om het bewustzijn van onze verantwoordelijkheid in de micro- en macrostructuren. Achter heel deze 'nieuwe reformatie' schuilt niet alleen een optimistisch mensbeeld, dat van de totale verdorvenheid van de mens niet meer weet, maar niet minder een volledig andere beschouwing en uitleg van de Schrift. Ook is de visie van de gemeente tegengesteld aan die van Calvijn en Luther, en wat belangrijker is aan die van de Schrift. Dat er tweeërlei kinderen des Verbonds zijn wordt in deze visie niet meer gevonden. Wij zullen verstaan dat de zielzorg van predikanten en ouderlingen ook een totaal andere is dan die nu door ons bedreven wordt. Van een pastoraat in bijbelse zin is geen sprake meer. Ambtsdragers worden meer 'wereldverbeteraars' dan zielzorgers in de bijbelse zin van het Woord. Van prediken kan eigenlijk ook niet meer gesproken, wanneer alles in het horizontale vlak wordt gezocht. Letterlijk betekent prediken immers: het heil (voor enkeling én wereld) luid uitroepen. Voor zulk een prediking in heilsbeschikking, heilsverwerving en heilsbediening is dan echter geen plaats meer. Volgens de 'horizontalisten' behoort dit ook tot een vroegere cultuur die in onze tijd niet meer relevant is.

Taak en roeping

Een puur horizontale prediking wijzen wij van de hand! Maar door dit zonder meer van de hand te wijzen zijn wij er niet vanaf. Want het gevaar is dan aanwezig, dat wij uit reactie daarop vluchten in een puur verticale prediking die de concrete situaties in het heden uit de weg gaat. Wanneer er in de prediking alleen aandacht gevraagd wordt voor het innerlijk van de mens, is dit ook een eenzijdigheid. En wij schrijven niet te veel als wij stellen: onjuist. De christen kent door bekering en geloof het nieuwe leven. De vruchten van dat nieuwe leven dienen openbaar te komen. Het is volop bijbels hierop de aandacht te vestigen. Ook de belijdenisgeschriften van onze kerk wijzen hierop. De christen heeft in het hier en nu een roeping en een taak overeenkomstig de Schrift. Die roeping en die taak uiten zich in woord én daad. Dus niet alleen in woorden (getuigenis), maar ook niet alleen in daden (politiek en maatschappelijk bezig-zijn).

Taak en roeping, woord en daad staan zoals dr. A. Noordegraaf in zijn artikelenreeks over 'de prediking van de Bergrede' heeft geschreven niet op zich zelf. Het evangelie is niet allereerst een werkprogramma van en voor ons mensen. Het is in eerste instantie en vooral de proclamatie van het werk van een drieënig God. Wat de Heere gedaan heeft, doet en zal doen, sta altijd op de voorgrond. Gods werk draagt vruchten in het leven van de enkeling en van de gemeente voor de plaats in dit leven en in de roeping naar buiten.

Wij kunnen het niet verifiëren, maar de legendarische prof. G. Wisse schijnt op één van zijn vermaarde colleges gezegd te hebben: 'er ligt nog wel meer in het evangelie verborgen dan wij erin ontdekt hebben, met name ook voor het sociale leven'. Wanneer dit zo is en wij menen dat Wisse hierin gelijk heeft gehad, dan is het nodig om in het Evangelie nog dieper te graven en in de prediking het sociale leven hiermee van dienst te zijn. Zaken als 'recht en gerechtigheid', 'oorlog en vrede', 'armoede en rijkdom' vragen om een bijbelse doordenking en om een bijbels antwoord. Een doordenking en een antwoord op het niveau van het evangelie én niet op het vlak van de mens. Taak en roeping in bijbelse zin is én blijft geboden. De gemeente mag én moet hierin geleid worden.

Doorgaande werking van het Woord

Er is dus alle reden om in de preek op de vragen van deze tijd in te gaan. Vragen van persoonlijke, plaatselijke en mondiale strekking. Als predikers moeten wij onze hoorders in deze wereld niet laten 'droogzwemmen'. Laten onze gereformeerde 'vaderen' ons hierin tot een voorbeeld zijn. Het eenvoudigste is natuurlijk, dat wij zwaar zuchten en zeggen, dat wij in zo'n verschrikkelijke tijd leven. Dit laatste zal waar zijn, maar daarmee zijn wij van de zaak zelf niet af. Onze gemeenteleden hebben recht op leiding. Niet alleen in het geestelijk leven, maar niet minder in het leven van iedere dag. Tussen die beiden mag trouwens geen discrepantie zijn, maar een schone eenheid.

Als predikers moeten wij de gemeente Gods recht doen. Dat doen wij niet als wij in de ene óf andere eenzijdigheid vervallen. Een eenzijdigheid o.a. is, wanneer wij een antiek levenspatroon aanwijzen alsof het toen volkomen zou zijn geweest. De kerkgeschiedenis van alle eeuwen leert ons wel anders. De zonde heeft in alle eeuwen welig getierd en vroegere eeuwen waren niet altijd zo verheffend als wel onder ons wordt gedacht. In een vorig artikel hebben wij u dit ook aangetoond.

Neen, met het aanprijzen van een oud-levenspatroon zijn wij niet klaar. Wij leven in 1984 met geheel andere vragen op sociaal, cultureel en technisch gebied. Daarom zullen wij in de prediking moeten laten horen, dat het gereformeerd christen-zijn in 1984 in handel en wandel verbonden is met een levend geloof. Daarin moet het door Christus gegeven beeld van 'boom en vrucht' steeds voor ogen staan. De vrucht van de bekering mag én moet aangewezen voor heel het leven in deze tijd. Het gaat om de doorgaande werking van het Woord Gods, dat ook in onze tijd een kracht tot behoud en tot heiliging van het leven van iedere dag wil zijn. Bevindelijk preken wil o.a. daarom zeggen: óók alle terreinen van het dagelijks leven bestrijken en deze terreinen stellen onder de tucht van het Woord. Op die manier wordt er leiding gegeven aan hen, van wie het de roeping is in deze tijd in de vreze des Heeren te wandelen. Het wandelen in de vreze des Heeren moet voor de christen in deze tijd mogelijk zijn, want men is door de Heere in deze tijd gezet. Het woord van de apostel Paulus blijft van kracht als hij tot de gemeente van Efeze zegt: 'Zo bid ik u dan, ik, de gevangene in de Heere, dat gij wandelt waardiglijk der roeping, met welke gij geroepen zijt'.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen