Passie en Pasen in Chili

Het is een vreemde ervaring Goede Vrijdag en Pasen te vieren, terwijl de schepping in herfstkleuren is getooid. We maakten deze hoogtijdagen van de kerk mee in een ander klimaat dan we gewend zijn. Niet alleen in letterlijke zin. Een ander klimaat vooral ook wat betreft de manier van beleven en vieren van het lijden, de dood en de opstanding van de Heere Jezus.

Voor we werden uitgezonden, hadden we er over gelezen: in Latijns-Amerika heeft men nauwelijks weet van Christus als de levende Heere, de Koning die regeert. In de vroomheid wordt Jezus afgebeeld en vereerd als kind in de armen van Maria en als het lijdende en bloedende slachtoffer. We hebben het nu met eigen ogen kunnen constateren: een week lang lijkt een heel volk in de ban van de tragiek van Jezus' dood. Gedurende de Santa Semana, de Stille Week, wonen velen bijzondere missen bij en worden processies gehouden: optochten, aangevoerd door een aantal priesters en mensen die een groot houten kruis dragen, trekken treurliederen zingend door de straten, verzamelen zich boven op de berg in het centrum van Santiago, waar La Virgen, het metershoge helverlichte beeld van de Heilige Maagd, uitziet over de stad. Deze week tonen de Chilenen zich een uiterst religieus volk. Velen die anders nooit een kerk van binnen zien, nemen in ontroering deel aan de talrijke Rooms-Kathoheke ceremoniën en riten.

Goede Vrijdag vormt het hoogtepunt. Kranten bieden grote foto's van bebloede Christusbeelden. Radio en televisie geven stichtelijke boodschappen tussen de programma's door. Er zijn bijzondere nieuwsuitzendingen. Ook populaire zenders geven de Mattheüs-passion. 'O haupt voll Blut und Wunden. Wir setzen uns mit Tranen nieder.' Het lijkt wonderwel aan te sluiten bij de Chileense volksvroomheid. Welke lijn loopt er van de Middeleeuwse passie-spelen, die Bach ook gekend moet hebben, naar het vanuit Zuid-Europa beïnvloede volksgeloof van Latijns-Amerika? In een van de buitenwijken van Santiago wordt een sociaal-politiek betrokken processie gehouden: liederen van lijden en protest zingend, trekken enkele duizenden mensen langs plaatsen, waar tijdens recente protestdemonstraties mensen zijn gedood. Wat anders ondenkbaar zou zijn, gebeurt nu: de politie laat de menigte begaan. Ook wordt geen bomexplosie gehoord. Iedereen verkeert onder het beslag en de wijding van deze heilige dag. Kortom, Santiago lijkt een stad in rouw. Op Stille Zaterdag zijn er opnieuw missen, processies en andere uitingen van lijdensdevotie, maar minder nu. De bisschop van Osorno doet een boodschap uitgaan, die wordt verspreid door een kritische radiozender: het volk zal tot opstanding moeten komen, wil Chili niet een nationale dood sterven.

Dan is het Pasen. We zijn benieuwd op welke manier nu uitdrukking gegeven zal worden aan de vreugde over het grote heilsfeit van de Opstanding. Immers, Hij die dood is geweest, leeft! Maar er is volstrekt niets dat wijst op de viering van de overwinning van Christus. Het is stil in de straten. De mensen slapen uit. Het volk lijkt bij te komen van de drukte van de Santa Semana. Velen zijn naar de kust getrokken om te genieten van de zee en de golven, 's Avonds zit het verkeer op de wegen naar Santiago vast. Einde van een normaal vrij weekend. We hebben het als triest ervaren. De grote meerderheid van de Chilenen blijft steken in het rouwbedrijven om Jezus' dood. Het zal alles te maken hebben met de lijdensweg van de volken van Latijns-Amerika. Eeuwenlang is hun voorgehouden geduldig te berusten in het lot. De massa herkent zich in de lijdende Christus en in Zijn gang onder het kruis. Als Maria Magdalena weent zij bij het open graf. Van de Latijns-Amerikaanse volken lijkt te gelden, wat ons van de discipelen wordt verteld: zij weten nog de Schriften niet, dat Hij van de doden moest opstaan. Als het volk Chili één ding nodig heeft, dan wel dat het bekend wordt gemaakt met de levende Christus, die het leven van de enkeling en samenleving transformeert en vernieuwt.

En de protestanten? Hoe vieren zij de dood en de opstanding van Christus? Als kleine minderheid kunnen zij zich moeilijk onttrekken aan de algemene sfeer. Net als alle Chilenen zijn zij snel geroerd en beleven zij de Santa Semana sterk emotioneel (we­ten wij in Nederland onze emoties echt een plaats te geven in ons geloof?). Er zijn extra samenkomsten, er zijn maaltijden, er wordt Heilig Avondmaal gevierd. Op Goede Vrijdag worden de zeven kruiswoorden gelezen. Zeven gemeenteleden nemen elk een kruiswoord en mediteren erover. Sober, maar in bijbelse zin. In Talca gaat de gemeente tijdens de Paasnacht niet naar bed. Heel de zaterdagavond en -nacht, tot diep in de zondagmiddag is men samen in het kerkgebouw, er wordt gezongen, gebeden, gelezen, gepreekt, gemediteerd en gemeenschap gevierd. Ons gezin is op Paaszondag de gast van de gastvrije gemeente te Quillota. We hebben samen een lied ingestudeerd: Yo sé que Jesucristo vive (Ik weet dat Jezus Christus leeft). Ook hebben we het Evangelie geopend: 'Wat zoekt gij de Levende bij de doden? Hij is hier niet, maar Hij is opgestaan'.

Eerder op de Paasmorgen, toen het nog donker was, ben ik uit bed gegaan. In de diepe stilte van de morgen heb ik de Paascantate van Bach opgezet. De Matthaüs-Passion mag dan merkwaardig genoeg, en geheel in Latijns-Amerikaanse geest, eindigen in de treurnis om Jezus' dood, in de cantate die hij schreef voor Pasen worden andere registers opengetrokken. Juichend klinken de trompetten. Dan zingt het koor het beginkoraal, dat alle emoties losmaakt:

'Der Himmel lacht, die Erde jubüieret, Und was sie tragt in ihrem Schoss; Der Schöpfer lebt, der Höchste triumphiret Und ist van Todesbanden los'.

(De hemel lacht, in jubel breekt de aarde uit met wat zij draagt in haar schoot; de Schepper leeft, de Allerhoogste triomfeert en is bevrijd van banden van de dood!)

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen