Het unieke van het huwelijk

Afgrenzing

Het hoeft waarschijnlijk geen verduidelijking, dat wanneer wij het over het huwelijk hebben, wij daarover willen spreken zoals de Bijbel daarover spreekt. Nu is het niet de bedoeling - en voor ons onderwerp is dat ook niet nodig - dat wij alle facetten van het huwelijk bespreken. We willen slechts enkele lijnen trekken en essentiële punten naar voren halen, met name vanuit Efeze 5. We zullen ontdekken, hoe actueel het spreken van de Schrift hierin is juist ook voor vandaag.

Het oude en het nieuwe leven

Wanneer wij letten op het verband waarin Paulus in Ef. 5 over het huwelijk spreekt, dan zien we dat hij het heeft over de tegenstelling tussen het oude en het nieuwe leven. In hoofdstuk 4 heeft hij met het oog op het oude leven de lezers van zijn brief al opgeroepen: 'Maar gij geheel anders, gij hebt Christus leren kennen' (vs. 20). In hoofdstuk 5 : 8 vergelijkt hij de tegenstelling tussen het oude en het nieuwe leven met de tegenstelling tussen duisternis en licht: 'Gij waart eertijds duisternis; maar nu zijt gij licht in de Heere', en hij voegt daar dan aan toe: 'wandelt als kinderen des lichts'. Laten wij dit gegeven bij het vervolg goed in gedachten houden.

Wordt vervuld met de Geest

Deze tegenstelling tussen het oude en het nieuwe leven stelt Paulus in Ef. 5 : 18 - en vandaaruit ook verder - aan de orde. 'Wordt niet dronken van wijn, waarin overdaad is, maar wordt vervuld met de Geest'. Paulus stelt hier het leven en het samenkomen van heidenen tegenover dat van christenen. Hoe blijkt ook daarin het contrast tussen het oude en het nieuwe leven!

Er werd ook in die tijd veel gedronken. Er waren veel vereerders van de wijngod Dionysus. Veel bijeenkomsten liepen uit op allerlei uitspattingen en bacchanalen (van Bacchus, Latijnse naam voor Dionysus). Men was vervuld van wijn en lalde allerlei dronkemansliederen. Wie dronken is, is de controle over zichzelf en over zijn handelingen kwijt. Hij kan zichzelf niet beheersen. Hij wórdt beheerst - door de drank. Onbeheerst gedrag leidt tot verwoesting. In wijn is overdaad, zegt Paulus. En overdaad schaadt. Paulus zag het voor zijn ogen. Hij zag hoe levens en gezinnen werden afgebroken, verwoest door drankmisbruik.

' . . . maar wordt vervuld met de Geest' (betekent 'ga door met vervuld te worden - zoek steeds de vervulling met de Geest'). Hoe anders is de uitwerking van het vervuld zijn met de Geest! Drank verwoest, de Geest bouwt op. Door het gebruik van drank verlies je de beheersing over jezelf, door de Geest leer je jezelf juist beter te beheersen. Drank maakt je egocentrisch - je bent dan volkomen op jezelf gericht, maar de Geest keert je van binnen naar buiten en geeft je oog voor de Ander en voor anderen.

Hoe het vervuld-zijn met de Geest openbaar wordt

Concreet werkt Paulus dat uit als volgt. Hij geeft aan, dat het vervuld zijn met de Geest - en een christen staat altijd onder de vermaning om met de Geest vervuld te zijn! - openbaar wordt in:

a) het zingen in de samenkomst van de gemeente

Als christenen vervuld zijn met de Geest, dan zijn zij wanneer zij samenkomen op een volkomen andere wijze bij elkaar dan niet-christenen. Zij weten wat werkelijke blijdschap en vreugde is (dat weten niet-christenen niet). Dat is aan hun zingen ook te merken. Want als zij zingen - vervuld met de Geest - nee, dan zingen zij geen dronkemansliederen - dan lallen zij niet zomaar wat, maar dan loven zij Christus en danken zij God in de Naam van Christus.

Dat er door christenen heel bewust gezongen wordt (wat dronken mensen niet doen), komt ook daarin uit dat Paulus zegt dat het gaat om het.'zingen' en 'psalmen' 'in uw hart'. Dat betekent niet alleen 'inwendig' , 'privé', want Paulus heeft het over de samenkomst van de gemeente. 'Hart' heeft in de Bijbel een ruimere betekenis. Het hart is niet alleen de zetel van onze gevoelens, maar ook van onze kennis, van onze intellectuele werkzaamheden. Er wordt gesproken over de overleggingen van het hart (b.v. Luk. 9 : 47). Met het hart kennen en begrijpen wij. In ons hart zijn wij ons van dingen bewust. Wijsheid en dwaasheid komen uit het hart voort.

Naar het bijbelse beeld zit ons verstand dus niet in ons hoofd maar in ons hart. De Geest leert ons ons verstand, ons hart, ons 'hart'elijk verstand, gebruiken. Dit is een belangrijk gegeven i.v.m. het werk van de Heilige Geest. De vervulling met de Geest brengt ons niet 'buiten onze zinnen' maar maakt ons tot redelijke mensen. Wij weten dan wat wij doen. Natuurlijk schakelen wij onze gevoelens niet uit. Maar deze zijn onderworpen aan wat wij begrijpen - aan het inzicht dat de Geest ons geeft in de waarheid - aan wat wij verstaan van de grote daden van God. Dit is ook van wezenlijk belang voor het vervolg.

b) de onderdanigheid aan elkaar in de vreze Gods

Ook in de onderdanigheid aan elkaar wordt de vervulling met de Geest openbaar. Het gaat niet zomaar om een onderdanig zijn, nee, het gaat om een heel specifieke onderdanigheid, nl. 'in de vreze Gods'. Deze onderdanigheid werkt Paulus dan uit met het oog op de verhouding vrouw-man, kinderen-ouders en slaven-heren. Hij trekt de kringen steeds wijder. De vervulling met de Geest begint in het persoonlijke leven, komt tot uiting in de samenkomst van de christelijke gemeente en werkt ook door in de samenleving, in de sociale en economische verhoudingen.

Voordat Paulus de verschillende relaties gaat bespreken, heeft hij het dus eerst over de onderdanigheid aan elkaar in de vreze Gods. Dat geldt ook voor de verhouding man-vrouw. Paulus bespreekt de plaats van vrouw en man t. o. v. elkaar in het huwelijk in het licht van de vervulling met de Geest, Die brengt tot een onderdanig zijn aan elkaar in de vreze Gods. De vervulling met de Geest en het hebben van een goed huwelijk hebben alles met elkaar te maken! We kunnen ook zeggen: de onderdanigheid aan elkaar in de vreze Gods en het hebben van een goed huwelijk hebben alles met elkaar te maken. Nadat Paulus zo aangegeven heeft, dat ook een man zijn vrouw onderdanig heeft te zijn en een vrouw haar man - en dat in de vreze Gods! - gaat hij verder in op hun verhouding tot elkaar.

De onderdanigheid van de vrouw

Waarom benadrukt Paulus de onderdanigheid van de vrouw door haar roeping in dit opzicht zo apart aan de orde te stellen? Wel, het is bekend dat in die tijd - we weten dat ook uit de eerste brief van Paulus aan de gemeente te Korinthe - onder de vrouwen een zekere emancipatiebeweging gaande was. Er waren vrouwen die tot geloof gekomen waren en die meenden dat hun positie t.o.v. hun man daardoor anders geworden was. Immers: 'in Christus is noch man noch vrouw, noch . . .'. Dat meenden tot geloof gekomen kinderen t.o.v. hun ouders en tot geloof gekomen slaven t.o.v. hun heren ook. Men beriep zich op de vrijheid in Christus en op de eigen verantwoordelijkheid en men beoordeelde daardoor de eigen situatie en de bestaande verhoudingen verkeerd. Dat leidde tot een onafhankelijke opstelling en zo ook tot verstoorde relaties. En dat staat juist haaks op het werk van de Heilige Geest.

Paulus noemt die punten waarop het fout dreigt te gaan. Maar dat alles vanuit de optiek van het onderdanig zijn aan elkaar in de vreze Gods. Zo roept Paulus de vrouwen op om aan haar eigen mannen onderdanig te zijn. 'Gelijk de Heere', voegt hij daaraan toe. Om Christus' wil! Zoals de gemeente aan Christus onderdanig is, zegt hij even later.

Het is duidelijk dat deze onderdanigheid niets te maken heeft met slavernij en slaafse gehoorzaamheid, maar met een door God gegeven orde, waarin de verhouding man-vrouw in het huwelijk een weerspiegeling is van de verhouding van Christus tot Zijn gemeente. In deze orde heeft de vrouw een eigen plaats, en ook de man. Ze hebben beiden deze orde te respecteren en zich te gedragen naar de verantwoordelijkheid die die eigen plaats met zich meebrengt.

De man als hoofd van de vrouw

Zo is de man in het huwelijk het hoofd van de vrouw. Dit houdt niet in, dat de man zijn vrouw dicteert wat zij doen moet en dat zijn vrouw niets in te brengen heeft dan lege briefjes. Hij beschikt niet over haar zoals hij wil. Dat zou uitmonden in tirannie. Nee, pas als de man zijn vrouw onderdanig is in de vreze Gods, kan hij ook haar hoofd zijn! De man heeft hoofd van de vrouw te zijn zoals ook Christus Hoofd van Zijn gemeente is. Hij is de 'Behouder van het lichaam', d.w.z. Hij onderhoudt Zijn gemeente. De man is geroepen om zijn vrouw te onderhouden - om haar te leiden en te beschermen, om haar in gevende en sparende liefde te dienen. Paulus maakt een vergelijking met de liefde van Christus: Hij gaf Zich voor Zijn gemeente over. Ondanks haar onwaardigheid! Hij raapte haar - om zo te zeggen - op uit de goot. Om haar te reinigen en te heiligen, om haar volmaakt te maken. Om Zich haar vol trots en genot voor ogen te stellen. Gelijk Christus, alzo . . . Een man die zijn vrouw niet liefheeft, mag niet zeggen dat hij haar hoofd is.

Intieme eenheid

Nu kunnen we wel spreken over de eigen plaats van zowel de vrouw als de man in het huwelijk, maar we doen de bijbelse gegevens pas recht, als we - daarover sprekende - uitgaan van de intieme eenheid die er tussen hen is. Anders dreigt het gevaar van het verzelfstandigen van hun posities. En daar komen brokken van.

Paulus geeft die intieme eenheid binnen het huwelijk aan met het beeld van het lichaam. Hij zegt: zoals het hoofd en het lichaam één zijn, zo zijn Christus en Zijn gemeente één, en zo zijn óók man en vrouw één. Hij vergelijkt in vers 28 de vrouw zelfs met het lichaam van de man.

Met andere woorden: man en vrouw kunnen niet onafhankelijk van elkaar leven, net zo min als het hoofd onafhankelijk kan leven van het lichaam of omgekeerd. Het ligt daarom niet in de lijn van dit onderricht, dat zij zich zelfstandig t.o.v. elkaar opstellen. Integendeel, zij zijn helemaal op elkaar aangewezen. Dit is niet in de eerste plaats een kwestie van ervaring, maar van openbaring. En in deze openbaring ligt de roeping die man en vrouw t.o.v. elkaar hebben.

Centraal

De verhouding van Christus tot Zijn gemeente, Zijn overgave voor haar - dat is het centrale gegeven i.v.m. het christelijk huwelijk. Dat maakt dit huwelijk ook zo uniek. Tegelijkertijd maakt dit het christelijk huwelijk ook onbegrijpelijk. Het gaat om iets wat buitenstaanders, niet-christenen, niet begrijpen.

Immers, Paulus bouwt het huwelijk - om te zeggen - op vanuit de verzoening. Een christelijk huwelijksleven leiden is als man en vrouw samen van genade leven. In dit kader is het 'tot één vlees zijn' een grote verborgenheid. Dit zegt Paulus 'ziende op Christus en op de gemeente' (vers 32).

Dit is voor óns als christenen al iets wat wij moeilijk kunnen begrijpen. Een niet-christen begrijpt er helemaal niets van. Hij kan niet vatten wat voor ons de waarde is van het huwelijk. Hij zal er iets van ontdekken, als hij iets ontdekt van het hart van het Evangelie, van de overgave van Christus voor zondaren - als hij door de Geest ingeleid en ingewijd wordt in de verborgenheden van het Evangelie, en zo ook in deze verborgenheid van de verhouding van Christus tot Zijn gemeente die aan het christelijk huwelijk ten grondslag ligt.

Geheel anders

We herinneren ons, dat Paulus over het huwelijk schrijft in de context van het nieuwe leven als contrast met het oude leven. Het 'gij geheel anders' betrekt hij ook op het huwelijksleven van een vrouw met haar man en van een man met zijn vrouw. De vraag aan ons is: zijn wij hierin zo anders?

Het is duidelijk dat waar het bijbelse spreken genegeerd wordt - binnen of buiten de kerk - het huwelijk wel móet lijden aan erosieverschijnselen. Als de liefde van Christus niet de grondslag is van het huwelijk, dan springt het makkelijker stuk. Dan zijn teleurstellingen in elkaar, misverstanden en tegenslagen ook eerder aanleiding tot het ontstaan van barsten en scheuren, en zo tot het uit elkaar groeien. Als je als man en vrouw niet onderdanig bent aan elkaar in de vreze Gods, dan krijgen zelfzucht en egoïsme ook makkelijker een kans om relatieverstorend te werken.

Huwelijksformulier

In dit verband zou ik willen opmerken, dat de vertolking in het huwelijksformulier van de onderdanigheid van man en vrouw aan elkaar in de vreze Gods, vanuit de vervulling met de Geest, dit formulier nog mooier en ook duidelijker zou hebben gemaakt. Dan zou het verband van de verschillende citaten uit Ef. 5 ook helderder naar voren zijn gekomen. Temeer ook omdat in de grondtekst - vers 21 - 'elkaar onderdanig zijnde in de vreze Gods' (als gevolg van de vervulling met de Geest) gewoon doorloopt in vers 22 zonder dat het werkwoord wordt herhaald: . . . 'gij vrouwen aan uw eigen mannen, gelijk de Heere'.

Als man en vrouw elkaar aanspreken op de wederzijdse verantwoordelijkheden, dan is het een goed bijbels gegeven dat zij dat vanuit vers 21 doen. Hier ligt overigens ook een handreiking voor het pastoraat inzake huwelijks- en echtscheidingsproblematiek!

Consequenties andere visie

Een andere visie op het huwelijk heeft niet alleen consequenties voor het huwelijk zelf. Wanneer binnen de christelijke gemeente een andere visie leeft en meer en meer ingang vindt, dan leidt dit mede tot haar afbraak. Datzelfde geldt voor de samenleving. We zien het gebeuren: er komen steeds meer scheuren, en de barsten worden steeds dieper. Onze jongeren komen met de brokken te zitten.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen