Het verrassende element in de prediking

Niemand van ons zal een kwaad woord willen horen over een goede gereformeerde dogmatiek. Maar als die zelfde dogmatiek gaat heersen over de tekst en de prediking is er toch iets goed mis. Het verrassende van tekst en prediking gaat dan verloren. En is het verrassende element niet juist van betekenis? Ik denk dat bijna iedereen daar hartgrondig 'ja' op zegt. De vraag is echter, of wij dat verrassende element moeten aanbrengen of dat het opkomt uit het Woord van God. In het eerste geval krijgt het gemakkelijk iets gewrongens. Wij moeten dan vanuit onszelf ervoor zorgen, dat de prediking verrassend wordt. Dat is niet alleen teveel gevraagd, maar bovendien onbijbels. Het Woord zelf biedt namelijk de verrassingen. En het is de roeping van de prediker om vanuit dat Woord vol verrassingen getuigend te prediken.

Fundering

De grote verrassing is, dat GOD omgezien heeft en omziet naar zondige mensen. Dat is niet bij één keer gebleven (Genesis 3 vers 9), maar wij komen dat in de hele geschiedenis van de aartsvaders en Israel tegen en in het Nieuwe Testament. Het hoogtepunt is, dat God zijn Zoon gezonden heeft in deze wereld. De genadige toewending van de Heere tot zondige mensen is theologisch gezien die verrassing bij uitnemendheid. Wij hebben het er immers niet naar gemaakt! Het gevolg is dan ook dat - wanneer GOD in Christus tot mensen komt - er sprake is van ontzetting, verrassing, verbazing en verwondering.

Aan het einde van de bergrede lezen we, dat de scharen zich ontzetten over zijn leer, want Hij leerde hen als Machthebbende en niet als de Schriftgeleerden. (Matth. 7 vers 28, 29) Zij waren zeer verbaasd over zijn onderwijs. Hij leerde met Goddelijk gezag. Hij kweekte geen 'doe het zelvers', maar bij hem brak iets van het evangelie door. Dat verraste. Of die verrassing ook tot gelovige verwondering leidde, laten we nu buiten beschouwing. Maar verrast werden zij wel. Diepgaande verrassing komen we tegen op de Paasmorgen. Maria van Magdala is op weg naar het graf. Ze zoekt een dode Heere Jezus. Zij heeft geen oog voor het wonder van de opstanding en daarom ook niet voor de opgestane Heere. Ze herkent Hem ook niet, als Hij vlakbij haar staat. Dan komt de verrassing, als Hij haar naam noemt. En de verwondering in haar uitspraak: Rabbouni! Hij is het. Het Woord is vol van verrassingen. Het zijn de verrassingen van de Vader en de Zoon, opdat gij u verwondert. (Johannes 5 vers 20) Welnu, als het Woord vol van verrassingen is, dan kan en mag het in de prediking niet ontbreken.

Niet alleen in taal en vorm

Het verrassende element in de prediking kan ook in taal en vorm tot uitdrukking komen. Daarmee bedoel ik, dat onze woorden en zinnen maar ook de vorm van de prediking verrassend kan zijn. We mogen en moeten daar goede zorg aan besteden. Niemand werpe tegen, dat het niet gaat om taal en vorm maar om de inhoud. Hoe zullen wij dat ooit van elkaar kunnen scheiden? Is de inhoud het niet waard om in goede taal en vorm gebracht te worden? Toch is het mogelijk om verrassende taal te gebruiken zonder dat de verrassing in de prediking naar voren komt. Dan zoeken wij het in onze woorden en niet in het Woord. En het gaat juist om dat Woord dat vol verrassingen is.

Het verrassende element in de prediking

Als onze prediking verloopt volgens vaste patronen, zal van verrassing weinig of nooit sprake zijn. Vroeger hoorde je weleens de uitdrukking 'het wonder is er uit'. En wonder hangt samen met verwondering, verrassing.

Ik herlas onlangs een preek over Mattheus 13 vers 44-46. Het is een preek waarin duidelijk wordt wat ik bedoel met dat verrassende element. In deze twee gelijkenissen wordt verteld dat het Koninkrijk Gods gevonden wordt door twee soorten mensen, door zoekers en door niet-zoekers. Op een geheel verschillende wijze vinden zij tenslotte de schat of de parel van grote waarde. Maar er zijn ook overeenkomsten. In beide gelijkenissen gaat het immers om het waardevolle wat gevonden wordt in het Koninkrijk van God, óók om het alles-er-voorover-hebben en om de vreugde die dat vinden verschaft. Maar er is nog iets. En dat is het verrassende. Daar gaat het mij om. Leest u met mij mee?

'Het overeenkomstige is de verrassing. Zowel bij die ploeger (Ineens een schat voor zijn ploeg: Wat is dat? Een schat!), als bij die ander, die paarlen zoekt: En op die dag vond hij een parel van grote waarde. Het kwam beiden onverwacht. Die verrassing bij het vinden van God, gemeente, gaat verloren voor die mens, die denkt dat het christelijk geloof opgaat in medemenselijkheid, in het horizontale. Dan is er niet de verrassing van de ontmoeting met God. Dan ontmoet je alleen maar de medemens. Dat kan een verrassing zijn, maar die ver­rassing is tenslotte aards. Die verrassing blijft hangen in wat van beneden is. Het is niet hemels, omdat je God niet ontmoet. Daar is in die gelijkenis een verrassing. Hoe komt dat? Omdat het vinden niet het gevolg is van het zoeken als zodanig. Het is geen beloning in de zin van: Nou ja, die man was hard aan het werk en toen vond hij een schat; geen wonder! Nee, dat zit er niet in. Het was wèl een wonder. Het was iets verrassends. De paarlenkoopman was op zoek naar een schone parel, maar dat was hij al zo lang. En toen... ineens... daar had je het verrassende moment. In die gelijkenissen blinkt iets door van het wonder. Van het wonder van een mens, die God ontdekt. Daar zijn geen woorden voor. Dat kan ik u niet verklaren. Dat kun je alleen maar ervaren... Er zit in de verrassing iets van - kijk, dat heeft niet de mens gewerkt, maar dat werkt God. Dat zeg ik helemaal niet om de lijdelijkheid te versterken en te zeggen: Je moet maar afwachten, of God eens een wonder doet in je leven. Maar dit is wel waar: God laat een mens vinden. Vinden is tenslotte door God bewerkt. Het is een werk van de Heilige Geest, dat je ineens gaat zien: Daar is God! God in mijn leven! Iedereen, die God gevonden heeft, weet van die verrassing af. Of je er nu bij opgevoed bent of niet bij opgevoed bent, tenslotte is ieder mens van huis uit, van nature, blind voor God. Totdat ineens het licht doorbreekt! En je ziet, zoals je nog nog nooit gezien hebt.

Er is een verrassing in dat vinden, omdat we het niet verdienen. Als we verdienen, dan zeg je: Nou, ik heb er hard voor gewerkt en nu blijkt het allemaal goed uit te komen. Maar we hebben het niet verdiend. Daar zit de verrassing in. We hebben er niet naar gevraagd. Zelfs die zoeker zoekt maar vaag, onbestemd. Hij weet niet precies wat hij zoekt. En hij weet niet precies wat hij verlangt. Dat weten we niet, voor dat God zich openbaart. Hij is het! En nu is de verrassing het wonder van Gods goedheid. Want dat vind je tenslotte in het Koninkrijk Gods: Gods liefde, Gods vergeving, Gods genade, Gods barmhartigheid, hoe je het ook maar benadert. Daar vind je die Parel, die Schat, Jezus! En in de persoon van de Heere Jezus Christus is de goedheid van God gepesonifieerd. Ze heeft gestalte aangenomen in de mens Jezus Christus, de Zoon van God. Plotseling vonden zij Hem, de zoeker en de ongeïnteresseerde. Wat hebben we toch een rijk evangelie...'

(De aanhaling is uit de - voor zover ik weet - laatstgehouden preek van dr. Goedhart vóór zijn overlijden.)

Dat het ons om dat getuigende en verrassende preken te doen mag zijn.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen