Boekbespreking

Naar een kerk van de armen. Uitdaging voor de kerk van de eenentwintigste eeuw, onder redactie van Julio de Santa Ana; Kok, Kampen, ƒ 49, 50.

In deze studie, de derde uit een reeks analyses van het vraagstuk arm-rijk in de wereld, willen de auteurs 'de kerken uitdagen zich te laten betrekken in de strijd van wereldwijde afmetingen, gevoerd door de armen'.

Met deze spits lijken zij een thema te raken dat de kerken in de loop der eeuwen van hun agenda hebben afgevoerd. Bestonden de vroeg-christelijke gemeenten nog uit leden die alle goederen gemeenschappelijk hadden, later in de geschiedenis is de kerk steeds meer de kant van de machthebbers gaan kiezen. Dat maakte dat de arme zich vervreemd ging voelen van de kerk. Dit proces heeft zich versneld in de afgelopen eeuw van industriële revolutie en van vrijemarktpolitiek. Pas sinds 30 jaar begint men in de westerse landen na te denken over de armrijkproblematiek en wordt het rijk zijn een probleem. In het kort volgt nu een weergave van het boek.

Ook de kerk kan zich in deze problematiek niet onbetuigd laten wil ze haar opdracht en haar Opdrachtgever trouw blijven. Door de hele Bijbel heen zien we dat God zich een volk van onderdrukten, armen en ellendigen kiest. De kerk is geroepen om ook te kiezen. Blijft ze aan de kant van de rijken en onderdrukkers staan of wil ze samen met de armen op weg gaan om te strijden tegen onrecht en geweld (ook economisch geweld)?

Dit boek wil een bijdrage leveren om de kerken bewust te maken van de situatie in de wereld. Vervolgens roept het op om samen met de armen een actieplan op te stellen.

In het eerste deel van de studie, dat het halve boek beslaat, geven de schrijvers een analyse van de economische situatie in de wereld. Zij proberen aan te tonen dat arm zijn niet iets toevalligs is, maar dat het een gevolg is van de structuur van onze samenleving. Zij betogen dat het ingewortelde denken in termen van de vrijemarkteconomie onze samenleving aantast, mensen uitbuit en mensen van elkaar vervreemdt. De arme bevindt zich niet alleen in de Derde wereld. Ook in de westerse samenleving huist hij. Elke onderdrukte bevolkingsgroep is arm en er zijn veel onderdrukte groepen. Het aantal mensen dat de teugels in handen lijkt te hebben is daarentegen heel klein. Toch blijkt de kerk steeds weer aan de kant van de machthebbers te staan, veelal uit eigenbelang. En dat dit geen juiste houding is blijkt uit het feit dat Jezus zelf voor de armen en de armoede koos. Er zijn nu slechts enkele gemeenschappen die zich bewust zijn van deze situatie. Zij proberen kerk te zijn, niet voor, niet met, maar van de armen. In de dienst nemen de armen daar een zeer belangrijke plaats in, zij bepalen de liturgie. In dit verband wordt veel belang toegekend aan de volksreligie. Zij is immers een uiting van het godsbesef van de arme. De volksreligie drukt uit wat het leven is voor de arme en hoe hij in de praktijk denkt en handelt.

Wil de kerk echt kerk zijn dan zal zij van haar door macht bepaalde houding 'bevrijd' moeten worden. In dit bevrijdingsproces wordt aan de arme een belangrijke plaats toegedacht. De arme is zelfs de enige die de kerk de ogen kan openen voor de dwaalweg waarop zij wandelt.

Aan het eind van het eerste deel worden een aantal doeleinden genoemd die dienen om de armoede uit te bannen. Herverdeling en collectief gebruik van goederen zijn hierbij belangrijk.

Deel twee probeert bijbelse gronden te vinden voor de strijd van de armen. Men probeert te laten zien hoe Gods handelen is geweest in de geschiedenis en wat Jezus' handelwijze was. Belangrijke teksten hierbij zijn: Lucas 4 : 16-21, Mattheus 25 : 31-46, Hand. 2 : 42-47 en verschillende teksten uit de Profeten. De armen dagen de kerk uit; zij roepen de kerk op tot berouw en bekering. Zij bewegen de kerk ertoe om nu eens vanuit een andere positie naar de wereld te kijken.

In het derde deel worden de actieplannen ontvouwd. Het is aan de armen de structuren waarin zij gevangen zitten te doorbreken. Zij zijn de verkondigers van de goede boodschap. De kerkelijke structuren moeten herzien worden. In de diensten moet meer eenheid gevoeld worden en moet meer aandacht komen voor spontaniteit. Gemeenschap en diakonie krijgen een grote plaats. De kerk moet zich actiever opstellen daar waar het gaat om steun aan bevrijdingsbewegingen. Onderwijssystemen moeten vernieuwd, communicatie met de armen gezocht en structuren moeten geanalyseerd worden. Dit alles op weg naar een betere samenleving.

Het geheel is één grote oproep tot bekering en strijd. Het is waar dat de armen pas laat gezien werden en dat ze in en door de kerk vrijwel niet gezien worden. Dit pleidooi voor een rechtvaardiger wereld moeten wij ons zeker ter harte nemen. Toch is het de vraag of de schrijvers niet te ver doordraven. Is de eerste helft nog goed leesbaar en overzichtelijk (op de tabellen na die zonder meer slecht zijn), in de tweede helft wordt aan de arme een steeds belangrijker plaats toegedacht tot een bijna ongeloofwaardige toe. Moet niet beter bijbels-theologisch bevraagd en onderbouwd worden dat iemand alleen tot Christus kan komen als hij luistert naar de stem van de arme die het Evangelie predikt? Kan de arme een mede-redder zijn van de rijke? Moet niet meer geprobeerd worden het thema armrijk te verbinden met het kruis van Christus, dat tenslotte de kern van het EvangeHe is? Nu nemen de opmerkingen dat de redding van de mens besloten ligt in het kruis slechts een onbelangrijke plaats in het boek in.

Vinden we in elke bevrijdingsbeweging die zich inzet voor een rechtvaardiger samenleving de Heilige Geest? Het lijkt vreemd te willen stellen dat de kerk dan pas alleen kerk kan zijn als zij zich schaart achter een Dolle-Minabeweging of achter Sendero Luminoso (de guerrillabeweging in Peru). Juist door het meer algemeen willen maken van de conclusies, lijkt het boek naast zijn doel te schieten. Een ander nadeel is dat het boek voor 99% op het lijf van de arme in de Derde wereld geschreven is, terwijl de definitie van de schrijvers (blz. 145) veel ruimer is. Dat schept verwachtingen die beschaamd worden. Toch is het een boek dat zeer de moeite van het lezen en bespreken waard is. Het zou wel eens een 'eye-opener' kunnen zijn voor mensen uit reformatorische kringen als zij tenminste bereid zijn hun vooroordelen tegen dergelijke boeken opzij te zetten en eerlijk willen lezen wat er staat. Laten we het boek beschouwen als een werkboek dat bediscussieerd moet worden, liefst door een kring van mensen.

Lima Leo en Jannet Smelt Piet en Alice Jonkers Joop en Eidie Wolters

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen